અહો સુમહદ્ આખ્યાનં ભવતા પરિકીર્તિતમ્ ભારતાનાં ચ સર્વેષાં પાર્થિવાનાં તથૈવ ચ
અરે, તમે કેટલું મહાન કથા વર્ણવી, જેમાં બધા ભારતવંશીઓ અને રાજાઓનો સમાવેશ થાય છે.
દેવાનાં દાનવાનાં ચ ગન્ધર્વોરગરક્ષસામ્ દૈત્યાનામ્ અથ સિદ્ધાનાં ગુહ્યકાનાં તથૈવ ચ
અને દેવો, દાનવો, ગંધર્વો, સર્પો, રાક્ષસો, દૈત્યો, સિદ્ધો અને ગુહ્યકોની પણ કથા છે.
અત્યદ્ભુતાનિ કર્માણિ વિક્રમા ધર્મનિશ્ચયાઃ વિવિધાશ્ ચ કથા દિવ્યા જન્મ ચાગ્ર્યમ્ અનુત્તમમ્
અતિ આશ્ચર્યજનક કાર્યો, શૂરવીરતા, ધર્મમાં અડગ નિશ્ચય, અનેક દિવ્ય વાર્તાઓ અને સર્વોત્તમ, અનન્ય જન્મ—
સૃષ્ટિઃ પ્રજાપતેઃ સમ્યક્ ત્વયા પ્રોક્તા મહામતે પ્રજાપતીનાં સર્વેષાં ગુહ્યકાપ્સરસાં તથા
પુણ્યશાળી વિદ્વાન, તમે પ્રજાપતિની સર્જનકથા, બધા પ્રજાપતિઓ, યક્ષો અને અપ્સરાઓની વાત સુંદર રીતે કહી છે.
સ્થાવરં જઙ્ગમં સર્વમ્ ઉત્પન્નં વિવિધં જગત્ ત્વયા પ્રોક્તં મહાભાગ શ્રુતં ચૈતન્ મનોહરમ્
સ્થાવર અને જંગમ, બધું જ વિવિધ જગત, જે જન્મ્યું છે, તે બધું તમે વર્ણવ્યું છે, હે મહાભાગ્યશાળી, અને આ બધું અમારે માટે આનંદદાયક રીતે સાંભળ્યું છે.
કથિતં પુણ્યફલદં પુરાણં શ્લક્ષ્ણયા ગિરા મનઃકર્ણસુખં સમ્યક્ પ્રીણાત્ય્ અમૃતસંમિતમ્
પુણ્ય ફળ આપતું પુરાણ તમે મૃદુ અને મીઠા શબ્દોમાં કહ્યું, જે મન અને કાનને આનંદ આપે છે, અને સાચે અમૃત જેવું મીઠું લાગે છે.
ઇદાનીં શ્રોતુમ્ ઇચ્છામઃ સકલં મણ્ડલં ભુવઃ વક્તુમ્ અર્હસિ સર્વજ્ઞ પરં કૌતૂહલં હિ નઃ
હવે અમને આખા પૃથ્વી મંડળ વિશે સાંભળવાની ઇચ્છા છે; હે સર્વજ્ઞ, કૃપા કરીને અમારે માટે કહો, કેમ કે અમારો ઉત્સુકતાનો અંત નથી.
યાવન્તઃ સાગરા દ્વીપાસ્ તથા વર્ષાણિ પર્વતાઃ વનાનિ સરિતઃ પુણ્યદેવાદીનાં મહામતે
કેટલા સાગરો, દ્વીપો, પ્રદેશો, પર્વતો, જંગલો, નદીઓ અને પુણ્યદેવતાઓ વગેરે છે, એ બધું, હે મહામતિ, અમને કહો.
યત્પ્રમાણમ્ ઇદં સર્વં યદાધારં યદાત્મકમ્ સંસ્થાનમ્ અસ્ય જગતો યથાવદ્ વક્તુમ્ અર્હસિ
આ બધાનું માપ કેટલું છે, તેનો આધાર શું છે, અને તેનું સ્વરૂપ કેવું છે—આ જગતની રચના જેવી છે તેવી તમે અમને સમજાવો.
મુનયઃ શ્રૂયતામ્ એતત્ સંક્ષેપાદ્ વદતો મમ નાસ્ય વર્ષશતેનાપિ વક્તું શક્યો ઽતિવિસ્તરઃ
મુનિઓ, હવે તમે મારી વાત ધ્યાનથી સાંભળો; કેમ કે આ વિષય એટલો વિશાળ છે કે સો વર્ષમાં પણ આખું વર્ણવી શકાય તેમ નથી.
જમ્બૂપ્લક્ષાહ્વયૌ દ્વીપૌ શાલ્મલશ્ ચાપરો દ્વિજાઃ કુશઃ ક્રૌઞ્ચસ્ તથા શાકઃ પુષ્કરશ્ ચૈવ સપ્તમઃ
જાંબૂ અને પલક્ષ નામના બે દ્વીપો છે, અને ત્રીજો શાલમલ છે, હે દ્વિજો; પછી કુશ, ક્રૌંચ, શાક અને સાતમો પુષ્કર છે.
એતે દ્વીપાઃ સમુદ્રૈસ્ તુ સપ્ત સપ્તભિર્ આવૃતાઃ લવણેક્ષુસુરાસર્પિર્ દધિદુગ્ધજલૈઃ સમમ્
આ બધા દ્વીપો સાત સાગરો દ્વારા ઘેરાયેલા છે: લવણ, ઈખરસ, મધ્ય, ઘી, દહીં, દૂધ અને પાણીના સાગરો.
જમ્બૂદ્વીપઃ સમસ્તાનામ્ એતેષાં મધ્યસંસ્થિતઃ તસ્યાપિ મધ્યે વિપ્રેન્દ્રા મેરુઃ કનકપર્વતઃ
જાંબૂદ્વીપ બધાના મધ્યમાં આવેલો છે; અને એના પણ મધ્યમાં, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, મેરુ નામનો સુવર્ણ પર્વત ઊભો છે.
ચતુરશીતિસાહસ્રૈર્ યોજનૈસ્ તસ્ય ચોચ્છ્રયઃ પ્રવિષ્ટઃ ષોડશાધસ્તાદ્ દ્વાત્રિંશન્ મૂર્ધ્નિ વિસ્તૃતઃ
મેરુ પર્વતની ઊંચાઈ ચોર્યાસી હજાર યોજન છે; તેમાંથી સોળ હજાર નીચે જાય છે અને શિખરે બત્રીસ હજાર યોજન ફેલાયેલો છે.
મૂલે ષોડશસાહસ્રૈર્ વિસ્તારસ્ તસ્ય સર્વતઃ ભૂપદ્મસ્યાસ્ય શૈલો ઽસૌ કર્ણિકાકારસંસ્થિતઃ
એના તળિયે ચારે બાજુ સોળ હજાર યોજન પહોળાઈ છે; આ પર્વત પૃથ્વી કમળની કર્ણિકા જેવો, મધ્યમાં ગોળ આકાર ધરાવે છે.
હિમવાન્ હેમકૂટશ્ ચ નિષધસ્ તસ્ય દક્ષિણે નીલઃ શ્વેતશ્ ચ શૃઙ્ગી ચ ઉત્તરે વર્ષપર્વતાઃ
એના દક્ષિણમાં હિમવાન, હેમકૂટ અને નિષધ પર્વતો છે; ઉત્તર તરફ નિલ, શ્વેત અને શ્રૃંગી નામના પ્રદેશ પર્વતો છે.
લક્ષપ્રમાણૌ દ્વૌ મધ્યે દશહીનાસ્ તથાપરે સહસ્રદ્વિતયોચ્છ્રાયાસ્ તાવદ્વિસ્તારિણશ્ ચ તે
એમાંથી બે પર્વતો લાખ યોજન જેટલા છે, બાકીના દસ હજાર ઓછા છે; બધાની ઊંચાઈ બે હજાર યોજન અને પહોળાઈ પણ એટલી જ છે.
ભારતં પ્રથમં વર્ષં તતઃ કિંપુરુષં સ્મૃતમ્ હરિવર્ષં તથૈવાન્યન્ મેરોર્ દક્ષિણતો દ્વિજાઃ
પહેલો પ્રદેશ ભારત છે, પછી કિમ્પુરુષ કહેવાય છે, અને ત્યારબાદ હરિવર્ષ—આ બધું મેરુના દક્ષિણમાં આવેલું છે, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ.
રમ્યકં ચોત્તરં વર્ષં તસ્યૈવ તુ હિરણ્મયમ્ ઉત્તરાઃ કુરવશ્ ચૈવ યથા વૈ ભારતં તથા
મેરુના ઉત્તર તરફ રમ્યક નામનું પ્રદેશ છે, પછી હિરણ્મય પ્રદેશ અને પછી ઉત્તર કુરુ છે, જે ભારત પ્રદેશ જેવાં છે.
નવસાહસ્રમ્ એકૈકમ્ એતેષાં દ્વિજસત્તમાઃ ઇલાવૃતં ચ તન્મધ્યે સૌવર્ણો મેરુર્ ઉચ્છ્રિતઃ
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, આ બધાની એક એક માપ નવ હજાર યોજન છે; અને એના મધ્યમાં ઇલાવૃત પ્રદેશ છે, જ્યાં સુવર્ણ મેરુ ઊંચો ઊભો છે.
મેરોશ્ ચતુર્દિશં તત્ર નવસાહસ્રવિસ્તૃતમ્ ઇલાવૃતં મહાભાગાશ્ ચત્વારશ્ ચાત્ર પર્વતાઃ
મેરુપર્વતના ચારે બાજુએ નવ હજાર યોજન જેટલું વિશાળ અને પ્રસિદ્ધ ઇલાવૃત પ્રદેશ ફેલાયેલો છે, અને ત્યાં ચાર મહાન પર્વતો છે.
વિષ્કમ્ભા વિતતા મેરોર્ યોજનાયુતવિસ્તૃતાઃ પૂર્વેણ મન્દરો નામ દક્ષિણે ગન્ધમાદનઃ
મેરુના આ વિશાળ પર્વતો દસ હજાર યોજન જેટલા પહોળા છે; પૂર્વ તરફ મન્દર નામનો છે અને દક્ષિણ તરફ ગંધમાદન છે.
વિપુલઃ પશ્ચિમે પાર્શ્વે સુપાર્શ્વશ્ ચોત્તરે સ્થિતઃ કદમ્બસ્ તેષુ જમ્બૂશ્ ચ પિપ્પલો વટ એવ ચ
પશ્ચિમ બાજુએ વિપુલ પર્વત છે અને ઉત્તર બાજુએ સુપાર્શ્વ છે; આ પર્વતોમાં કદંબ, જાંબુ, પિપ્પળ અને વટ વૃક્ષો ઉગે છે.
એકાદશશતાયામાઃ પાદપા ગિરિકેતવઃ જમ્બૂદ્વીપસ્ય સા જમ્બૂર્ નામહેતુર્ દ્વિજોત્તમાઃ
આ પર્વતો પર અગિયારસો યોજન ઊંચા વૃક્ષો છે, જે પર્વતોના રાજા કહેવાય છે; એમાં જાંબુ વૃક્ષ છે, જેના પરથી જાંબુદ્વીપનું નામ પડ્યું છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.
મહાગજપ્રમાણાનિ જમ્બ્વાસ્ તસ્યાઃ ફલાનિ વૈ પતન્તિ ભૂભૃતઃ પૃષ્ઠે શીર્યમાણાનિ સર્વતઃ
આ જાંબુ વૃક્ષના ફળો મહાગજ જેટલા મોટા થાય છે અને જ્યારે એ પર્વતના ઢોળાવ પર પડે છે અને બધે વિખેરાઈને સડી જાય છે.
રસેન તેષાં વિખ્યાતા તત્ર જમ્બૂનદીતિ વૈ સરિત્ પ્રવર્તતે સા ચ પીયતે તન્નિવાસિભિઃ
આ ફળોના રસમાંથી ત્યાં પ્રસિદ્ધ જાંબુનદી નામની નદી ઉત્પન્ન થાય છે અને એ નદીનું પાણી ત્યાંના લોકો પીવે છે.
ન ખેદો ન ચ દૌર્ગન્ધ્યં ન જરા નેન્દ્રિયક્ષયઃ તત્પાનસ્વસ્થમનસાં જનાનાં તત્ર જાયતે
જે લોકો એ નદીનું પાણી પીવે છે, તેમને ક્યારેય થાક, દુર્ગંધ, વૃદ્ધાવસ્થા કે ઇન્દ્રિયશક્તિમાં ઘટાડો થતો નથી; એ લોકો હંમેશા તંદુરસ્ત અને પ્રસન્ન રહે છે.
તીરમૃત્ તદ્રસં પ્રાપ્ય સુખવાયુવિશોષિતા જામ્બૂનદાખ્યં ભવતિ સુવર્ણં સિદ્ધભૂષણમ્
જ્યારે એ નદીનો રસ કાંઠે પહોંચે છે અને સુમેળ પવનથી સુકાઈ જાય છે, ત્યારે એ જાંબુનદ નામનું સોનુ બને છે, જે સિદ્ધો માટે આભૂષણરૂપ છે.
ભદ્રાશ્વં પૂર્વતો મેરોઃ કેતુમાલં ચ પશ્ચિમે વર્ષે દ્વે તુ મુનિશ્રેષ્ઠાસ્ તયોર્ મધ્યે ત્વ્ ઇલાવૃતમ્
મેરુના પૂર્વમાં ભદ્રાશ્વ અને પશ્ચિમમાં કેતુમાલ નામના બે પ્રદેશો છે, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, અને એ બંને વચ્ચે ઇલાવૃત પ્રદેશ આવેલો છે.
વનં ચૈત્રરથં પૂર્વે દક્ષિણે ગન્ધમાદનમ્ વૈભ્રાજં પશ્ચિમે તદ્વદ્ ઉત્તરે નન્દનં સ્મૃતમ્
પૂર્વ બાજુએ ચૈત્રરથ વન, દક્ષિણ બાજુએ ગંધમાદન, પશ્ચિમ બાજુએ વૈભ્રાજ અને ઉત્તર બાજુએ પ્રસિદ્ધ નંદન વન છે.