જ્ઞાતિભેદભયાત્ કૃષ્ણસ્ તમ્ ઉપેક્ષિતવાંસ્ તદા અપયાતે તદાક્રૂરે નાવર્ષત્ પાકશાસનઃ
જ્ઞાતિમાં ફૂટના ભયથી કૃષ્ણે તે સમયે તેને અવગણ્યા; અને જયારે અકૃૂર ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા, ત્યારે મેઘરાજે વરસાદ ન વરસાવ્યો.
અનાવૃષ્ટ્યા તદા રાષ્ટ્રમ્ અભવદ્ બહુધા કૃશમ્ તતઃ પ્રસાદયામ્ આસુર્ અક્રૂરં કુકુરાન્ધકાઃ
એ સમયે વરસાદ ન પડવાથી દેશ બહુ દુબળો અને કંગાળ બની ગયો; તેથી કુકુર અને અંધકોએ અકૃૂરને પ્રસન્ન કરવાનો પ્રયાસ કર્યો.
પુનર્ દ્વારવતીં પ્રાપ્તે તસ્મિન્ દાનપતૌ તતઃ પ્રવવર્ષ સહસ્રાક્ષઃ કક્ષે જલનિધેસ્ તદા
પછી દાનમાં શ્રેષ્ઠ એવા અકૃૂર ફરીથી દ્વારકામાં આવ્યા ત્યારે સહસ્રનેત્રે દરિયાકાંઠે વરસાદ વરસાવ્યો.
કન્યાં ચ વાસુદેવાય સ્વસારં શીલસંમતામ્ અક્રૂરઃ પ્રદદૌ ધીમાન્ પ્રીત્યર્થં મુનિસત્તમાઃ
પછી બુદ્ધિશાળી અકૃૂરએ પોતાની સદગુણવંતી બહેનને પ્રસન્નતાથી વસુદેવને કન્યાદાનમાં આપી.
અથ વિજ્ઞાય યોગેન કૃષ્ણો બભ્રુગતં મણિમ્ સભામધ્યગતઃ પ્રાહ તમ્ અક્રૂરં જનાર્દનઃ
પછી કૃષ્ણે યોગબળથી જાણ્યું કે મણિ હવે બભ્રુ પાસે છે; એ સમયે સભામાં બેઠેલા અકૃૂરને કૃષ્ણે સંબોધ્યા.
યત્ તદ્ રત્નં મણિવરં તવ હસ્તગતં વિભો તત્ પ્રયચ્છ ચ માનાર્હ મયિ માનાર્યકં કૃથાઃ
હે પ્રભુ, જે શ્રેષ્ઠ મણિ તારા હાથમાં છે, તે મને આપ; મારી અવગણના ન કર.
ષષ્ટિવર્ષગતે કાલે યો રોષો ઽભૂન્ મમાનઘ સ સંરૂઢો ઽસકૃત્ પ્રાપ્તસ્ તતઃ કાલાત્યયો મહાન્
છાસઠ વર્ષ વીતી ગયા ત્યારે, હે નિર્દોષ, જે રોષ મને હતો તે વારંવાર વધતો ગયો અને તેથી મોટો વિલંબ થયો.
સ તતઃ કૃષ્ણવચનાત્ સર્વસાત્વતસંસદિ પ્રદદૌ તં મણિં બભ્રુર્ અક્લેશેન મહામતિઃ
પછી કૃષ્ણના વચનથી, મહામતિ બભ્રુએ આખી સાત્વત સભામાં કોઈ તકલીફ વિના એ મણિ આપી દીધો.
તતસ્ તમ્ આર્જવાત્ પ્રાપ્તં બભ્રોર્ હસ્તાદ્ અરિંદમઃ દદૌ હૃષ્ટમનાઃ કૃષ્ણસ્ તં મણિં બભ્રવે પુનઃ
પછી કૃષ્ણે, શત્રુવિનાશક, આનંદપૂર્વક એ મણિ, જે તેણે બભ્રુના હાથથી સચ્ચાઈથી મેળવ્યો હતો, ફરીથી બભ્રુને આપી દીધો.
સ કૃષ્ણહસ્તાત્ સંપ્રાપ્તં મણિરત્નં સ્યમન્તકમ્ આબધ્ય ગાન્દિનીપુત્રો વિરરાજાંશુમાન્ ઇવ
કૃષ્ણના હાથથી સ્યામંતક મણિ પ્રાપ્ત કરીને, ગાંદિનીપુત્ર એ મણિ ધારણ કરીને તેજસ્વી સૂર્યની જેમ ઝળહળ્યા.
અહો સુમહદ્ આખ્યાનં ભવતા પરિકીર્તિતમ્ ભારતાનાં ચ સર્વેષાં પાર્થિવાનાં તથૈવ ચ
અરે, તમે કેટલું મહાન કથા વર્ણવી, જેમાં બધા ભારતવંશીઓ અને રાજાઓનો સમાવેશ થાય છે.
દેવાનાં દાનવાનાં ચ ગન્ધર્વોરગરક્ષસામ્ દૈત્યાનામ્ અથ સિદ્ધાનાં ગુહ્યકાનાં તથૈવ ચ
અને દેવો, દાનવો, ગંધર્વો, સર્પો, રાક્ષસો, દૈત્યો, સિદ્ધો અને ગુહ્યકોની પણ કથા છે.
અત્યદ્ભુતાનિ કર્માણિ વિક્રમા ધર્મનિશ્ચયાઃ વિવિધાશ્ ચ કથા દિવ્યા જન્મ ચાગ્ર્યમ્ અનુત્તમમ્
અતિ આશ્ચર્યજનક કાર્યો, શૂરવીરતા, ધર્મમાં અડગ નિશ્ચય, અનેક દિવ્ય વાર્તાઓ અને સર્વોત્તમ, અનન્ય જન્મ—
સૃષ્ટિઃ પ્રજાપતેઃ સમ્યક્ ત્વયા પ્રોક્તા મહામતે પ્રજાપતીનાં સર્વેષાં ગુહ્યકાપ્સરસાં તથા
પુણ્યશાળી વિદ્વાન, તમે પ્રજાપતિની સર્જનકથા, બધા પ્રજાપતિઓ, યક્ષો અને અપ્સરાઓની વાત સુંદર રીતે કહી છે.
સ્થાવરં જઙ્ગમં સર્વમ્ ઉત્પન્નં વિવિધં જગત્ ત્વયા પ્રોક્તં મહાભાગ શ્રુતં ચૈતન્ મનોહરમ્
સ્થાવર અને જંગમ, બધું જ વિવિધ જગત, જે જન્મ્યું છે, તે બધું તમે વર્ણવ્યું છે, હે મહાભાગ્યશાળી, અને આ બધું અમારે માટે આનંદદાયક રીતે સાંભળ્યું છે.
કથિતં પુણ્યફલદં પુરાણં શ્લક્ષ્ણયા ગિરા મનઃકર્ણસુખં સમ્યક્ પ્રીણાત્ય્ અમૃતસંમિતમ્
પુણ્ય ફળ આપતું પુરાણ તમે મૃદુ અને મીઠા શબ્દોમાં કહ્યું, જે મન અને કાનને આનંદ આપે છે, અને સાચે અમૃત જેવું મીઠું લાગે છે.
ઇદાનીં શ્રોતુમ્ ઇચ્છામઃ સકલં મણ્ડલં ભુવઃ વક્તુમ્ અર્હસિ સર્વજ્ઞ પરં કૌતૂહલં હિ નઃ
હવે અમને આખા પૃથ્વી મંડળ વિશે સાંભળવાની ઇચ્છા છે; હે સર્વજ્ઞ, કૃપા કરીને અમારે માટે કહો, કેમ કે અમારો ઉત્સુકતાનો અંત નથી.
યાવન્તઃ સાગરા દ્વીપાસ્ તથા વર્ષાણિ પર્વતાઃ વનાનિ સરિતઃ પુણ્યદેવાદીનાં મહામતે
કેટલા સાગરો, દ્વીપો, પ્રદેશો, પર્વતો, જંગલો, નદીઓ અને પુણ્યદેવતાઓ વગેરે છે, એ બધું, હે મહામતિ, અમને કહો.
યત્પ્રમાણમ્ ઇદં સર્વં યદાધારં યદાત્મકમ્ સંસ્થાનમ્ અસ્ય જગતો યથાવદ્ વક્તુમ્ અર્હસિ
આ બધાનું માપ કેટલું છે, તેનો આધાર શું છે, અને તેનું સ્વરૂપ કેવું છે—આ જગતની રચના જેવી છે તેવી તમે અમને સમજાવો.
મુનયઃ શ્રૂયતામ્ એતત્ સંક્ષેપાદ્ વદતો મમ નાસ્ય વર્ષશતેનાપિ વક્તું શક્યો ઽતિવિસ્તરઃ
મુનિઓ, હવે તમે મારી વાત ધ્યાનથી સાંભળો; કેમ કે આ વિષય એટલો વિશાળ છે કે સો વર્ષમાં પણ આખું વર્ણવી શકાય તેમ નથી.
જમ્બૂપ્લક્ષાહ્વયૌ દ્વીપૌ શાલ્મલશ્ ચાપરો દ્વિજાઃ કુશઃ ક્રૌઞ્ચસ્ તથા શાકઃ પુષ્કરશ્ ચૈવ સપ્તમઃ
જાંબૂ અને પલક્ષ નામના બે દ્વીપો છે, અને ત્રીજો શાલમલ છે, હે દ્વિજો; પછી કુશ, ક્રૌંચ, શાક અને સાતમો પુષ્કર છે.
એતે દ્વીપાઃ સમુદ્રૈસ્ તુ સપ્ત સપ્તભિર્ આવૃતાઃ લવણેક્ષુસુરાસર્પિર્ દધિદુગ્ધજલૈઃ સમમ્
આ બધા દ્વીપો સાત સાગરો દ્વારા ઘેરાયેલા છે: લવણ, ઈખરસ, મધ્ય, ઘી, દહીં, દૂધ અને પાણીના સાગરો.
જમ્બૂદ્વીપઃ સમસ્તાનામ્ એતેષાં મધ્યસંસ્થિતઃ તસ્યાપિ મધ્યે વિપ્રેન્દ્રા મેરુઃ કનકપર્વતઃ
જાંબૂદ્વીપ બધાના મધ્યમાં આવેલો છે; અને એના પણ મધ્યમાં, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, મેરુ નામનો સુવર્ણ પર્વત ઊભો છે.
ચતુરશીતિસાહસ્રૈર્ યોજનૈસ્ તસ્ય ચોચ્છ્રયઃ પ્રવિષ્ટઃ ષોડશાધસ્તાદ્ દ્વાત્રિંશન્ મૂર્ધ્નિ વિસ્તૃતઃ
મેરુ પર્વતની ઊંચાઈ ચોર્યાસી હજાર યોજન છે; તેમાંથી સોળ હજાર નીચે જાય છે અને શિખરે બત્રીસ હજાર યોજન ફેલાયેલો છે.
મૂલે ષોડશસાહસ્રૈર્ વિસ્તારસ્ તસ્ય સર્વતઃ ભૂપદ્મસ્યાસ્ય શૈલો ઽસૌ કર્ણિકાકારસંસ્થિતઃ
એના તળિયે ચારે બાજુ સોળ હજાર યોજન પહોળાઈ છે; આ પર્વત પૃથ્વી કમળની કર્ણિકા જેવો, મધ્યમાં ગોળ આકાર ધરાવે છે.
હિમવાન્ હેમકૂટશ્ ચ નિષધસ્ તસ્ય દક્ષિણે નીલઃ શ્વેતશ્ ચ શૃઙ્ગી ચ ઉત્તરે વર્ષપર્વતાઃ
એના દક્ષિણમાં હિમવાન, હેમકૂટ અને નિષધ પર્વતો છે; ઉત્તર તરફ નિલ, શ્વેત અને શ્રૃંગી નામના પ્રદેશ પર્વતો છે.
લક્ષપ્રમાણૌ દ્વૌ મધ્યે દશહીનાસ્ તથાપરે સહસ્રદ્વિતયોચ્છ્રાયાસ્ તાવદ્વિસ્તારિણશ્ ચ તે
એમાંથી બે પર્વતો લાખ યોજન જેટલા છે, બાકીના દસ હજાર ઓછા છે; બધાની ઊંચાઈ બે હજાર યોજન અને પહોળાઈ પણ એટલી જ છે.
ભારતં પ્રથમં વર્ષં તતઃ કિંપુરુષં સ્મૃતમ્ હરિવર્ષં તથૈવાન્યન્ મેરોર્ દક્ષિણતો દ્વિજાઃ
પહેલો પ્રદેશ ભારત છે, પછી કિમ્પુરુષ કહેવાય છે, અને ત્યારબાદ હરિવર્ષ—આ બધું મેરુના દક્ષિણમાં આવેલું છે, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ.
રમ્યકં ચોત્તરં વર્ષં તસ્યૈવ તુ હિરણ્મયમ્ ઉત્તરાઃ કુરવશ્ ચૈવ યથા વૈ ભારતં તથા
મેરુના ઉત્તર તરફ રમ્યક નામનું પ્રદેશ છે, પછી હિરણ્મય પ્રદેશ અને પછી ઉત્તર કુરુ છે, જે ભારત પ્રદેશ જેવાં છે.
નવસાહસ્રમ્ એકૈકમ્ એતેષાં દ્વિજસત્તમાઃ ઇલાવૃતં ચ તન્મધ્યે સૌવર્ણો મેરુર્ ઉચ્છ્રિતઃ
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, આ બધાની એક એક માપ નવ હજાર યોજન છે; અને એના મધ્યમાં ઇલાવૃત પ્રદેશ છે, જ્યાં સુવર્ણ મેરુ ઊંચો ઊભો છે.