નાસ્તીતિ કૃષ્ણશ્ ચોવાચ તતો રામો રુષાન્વિતઃ ધિક્શબ્દપૂર્વમ્ અસકૃત્ પ્રત્યુવાચ જનાર્દનમ્
કૃષ્ણે કહ્યું, 'મણિ અહીં નથી.' ત્યારે રામ ગુસ્સાથી ભરાઈ, વારંવાર જનાર્દનને ધિક્કારતા શબ્દો કહ્યા.
ભ્રાતૃત્વાન્ મર્ષયામ્ય્ એષ સ્વસ્તિ તે ઽસ્તુ વ્રજામ્ય્ અહમ્ કૃત્યં ન મે દ્વારકયા ન ત્વયા ન ચ વૃષ્ણિભિઃ
તું મારો ભાઈ છે એટલે હું માફ કરું છું; તને શુભકામના, હું હવે જઈ રહ્યો છું. મને દ્વારકા, તારી કે વૃષ્ણિઓની કોઈ જરૂર નથી.
પ્રવિવેશ તતો રામો મિથિલામ્ અરિમર્દનઃ સર્વકામૈર્ ઉપહૃતૈર્ મિથિલેનાભિપૂજિતઃ
પછી રામ, દુશ્મનોના વિનાશક, મિથિલા શહેરમાં પ્રવેશ્યા અને મિથિલાના રાજાએ તમામ ઇચ્છિત ભેટો આપી તેમને સન્માન આપ્યો.
એતસ્મિન્ન્ એવ કાલે તુ બભ્રુર્ મતિમતાં વરઃ નાનારૂપાન્ ક્રતૂન્ સર્વાન્ આજહાર નિરર્ગલાન્
એ જ સમયે, બુદ્ધિશાળી બભ્રુએ અનેક પ્રકારના નિર્વિઘ્ન યજ્ઞો વિવિધ રૂપે સંપન્ન કર્યા.
દીક્ષામયં સ કવચં રક્ષાર્થં પ્રવિવેશ હ સ્યમન્તકકૃતે પ્રાજ્ઞો ગાન્દીપુત્રો મહાયશાઃ
ગાંદિનીપુત્રે, જે બુદ્ધિશાળી અને મહાન પ્રતિષ્ઠાવાળા હતા, સ્યામંતક મણિની રક્ષા માટે દીક્ષા રૂપ કવચ ધારણ કર્યું.
અથ રત્નાનિ ચાન્યાનિ ધનાનિ વિવિધાનિ ચ ષષ્ટિં વર્ષાણિ ધર્માત્મા યજ્ઞેષ્વ્ એવ ન્યયોજયત્
પછી, તે ધર્મનિષ્ઠ પુરુષે અન્ય રત્નો અને વિવિધ ધન સંપત્તિ છાસઠ વર્ષ સુધી યજ્ઞોમાં જ ખર્ચી નાખી.
અક્રૂરયજ્ઞા ઇતિ તે ખ્યાતાસ્ તસ્ય મહાત્મનઃ બહ્વન્નદક્ષિણાઃ સર્વે સર્વકામપ્રદાયિનઃ
તે મહાત્માના એ બધા યજ્ઞો 'અકૃૂર યજ્ઞ' તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા, જેમાં ભરપૂર અન્ન અને દક્ષિણાનો વિતરણ થતો અને સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થતી.
અથ દુર્યોધનો રાજા ગત્વા સ મિથિલાં પ્રભુઃ ગદાશિક્ષાં તતો દિવ્યાં બલદેવાદ્ અવાપ્તવાન્
પછી રાજા દુર્યોધન મિથિલા ગયો અને ત્યાં બલદેવ પાસેથી ગદા યુદ્ધની દિવ્ય શિક્ષા મેળવી.
સંપ્રસાદ્ય તતો રામો વૃષ્ણ્યન્ધકમહારથૈઃ આનીતો દ્વારકામ્ એવ કૃષ્ણેન ચ મહાત્મના
પછી કૃષ્ણ અને વૃષ્ણિ-અંધક મહારથીઓએ રામને પ્રસન્ન કરી દ્રારકા લાવ્યા.
અક્રૂરશ્ ચાન્ધકૈઃ સાર્ધમ્ આયાતઃ પુરુષર્ષભઃ હત્વા સત્રાજિતં સુપ્તં સહબન્ધું મહાબલઃ
પુરૂષોમાં શ્રેષ્ઠ અકૃૂર અંધકો સાથે મળીને, મહાબળવાન બની, સુતા સત્રાજિત તથા તેના બંધુઓને મારી નાખ્યા.
જ્ઞાતિભેદભયાત્ કૃષ્ણસ્ તમ્ ઉપેક્ષિતવાંસ્ તદા અપયાતે તદાક્રૂરે નાવર્ષત્ પાકશાસનઃ
જ્ઞાતિમાં ફૂટના ભયથી કૃષ્ણે તે સમયે તેને અવગણ્યા; અને જયારે અકૃૂર ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા, ત્યારે મેઘરાજે વરસાદ ન વરસાવ્યો.
અનાવૃષ્ટ્યા તદા રાષ્ટ્રમ્ અભવદ્ બહુધા કૃશમ્ તતઃ પ્રસાદયામ્ આસુર્ અક્રૂરં કુકુરાન્ધકાઃ
એ સમયે વરસાદ ન પડવાથી દેશ બહુ દુબળો અને કંગાળ બની ગયો; તેથી કુકુર અને અંધકોએ અકૃૂરને પ્રસન્ન કરવાનો પ્રયાસ કર્યો.
પુનર્ દ્વારવતીં પ્રાપ્તે તસ્મિન્ દાનપતૌ તતઃ પ્રવવર્ષ સહસ્રાક્ષઃ કક્ષે જલનિધેસ્ તદા
પછી દાનમાં શ્રેષ્ઠ એવા અકૃૂર ફરીથી દ્વારકામાં આવ્યા ત્યારે સહસ્રનેત્રે દરિયાકાંઠે વરસાદ વરસાવ્યો.
કન્યાં ચ વાસુદેવાય સ્વસારં શીલસંમતામ્ અક્રૂરઃ પ્રદદૌ ધીમાન્ પ્રીત્યર્થં મુનિસત્તમાઃ
પછી બુદ્ધિશાળી અકૃૂરએ પોતાની સદગુણવંતી બહેનને પ્રસન્નતાથી વસુદેવને કન્યાદાનમાં આપી.
અથ વિજ્ઞાય યોગેન કૃષ્ણો બભ્રુગતં મણિમ્ સભામધ્યગતઃ પ્રાહ તમ્ અક્રૂરં જનાર્દનઃ
પછી કૃષ્ણે યોગબળથી જાણ્યું કે મણિ હવે બભ્રુ પાસે છે; એ સમયે સભામાં બેઠેલા અકૃૂરને કૃષ્ણે સંબોધ્યા.
યત્ તદ્ રત્નં મણિવરં તવ હસ્તગતં વિભો તત્ પ્રયચ્છ ચ માનાર્હ મયિ માનાર્યકં કૃથાઃ
હે પ્રભુ, જે શ્રેષ્ઠ મણિ તારા હાથમાં છે, તે મને આપ; મારી અવગણના ન કર.
ષષ્ટિવર્ષગતે કાલે યો રોષો ઽભૂન્ મમાનઘ સ સંરૂઢો ઽસકૃત્ પ્રાપ્તસ્ તતઃ કાલાત્યયો મહાન્
છાસઠ વર્ષ વીતી ગયા ત્યારે, હે નિર્દોષ, જે રોષ મને હતો તે વારંવાર વધતો ગયો અને તેથી મોટો વિલંબ થયો.
સ તતઃ કૃષ્ણવચનાત્ સર્વસાત્વતસંસદિ પ્રદદૌ તં મણિં બભ્રુર્ અક્લેશેન મહામતિઃ
પછી કૃષ્ણના વચનથી, મહામતિ બભ્રુએ આખી સાત્વત સભામાં કોઈ તકલીફ વિના એ મણિ આપી દીધો.
તતસ્ તમ્ આર્જવાત્ પ્રાપ્તં બભ્રોર્ હસ્તાદ્ અરિંદમઃ દદૌ હૃષ્ટમનાઃ કૃષ્ણસ્ તં મણિં બભ્રવે પુનઃ
પછી કૃષ્ણે, શત્રુવિનાશક, આનંદપૂર્વક એ મણિ, જે તેણે બભ્રુના હાથથી સચ્ચાઈથી મેળવ્યો હતો, ફરીથી બભ્રુને આપી દીધો.
સ કૃષ્ણહસ્તાત્ સંપ્રાપ્તં મણિરત્નં સ્યમન્તકમ્ આબધ્ય ગાન્દિનીપુત્રો વિરરાજાંશુમાન્ ઇવ
કૃષ્ણના હાથથી સ્યામંતક મણિ પ્રાપ્ત કરીને, ગાંદિનીપુત્ર એ મણિ ધારણ કરીને તેજસ્વી સૂર્યની જેમ ઝળહળ્યા.
અહો સુમહદ્ આખ્યાનં ભવતા પરિકીર્તિતમ્ ભારતાનાં ચ સર્વેષાં પાર્થિવાનાં તથૈવ ચ
અરે, તમે કેટલું મહાન કથા વર્ણવી, જેમાં બધા ભારતવંશીઓ અને રાજાઓનો સમાવેશ થાય છે.
દેવાનાં દાનવાનાં ચ ગન્ધર્વોરગરક્ષસામ્ દૈત્યાનામ્ અથ સિદ્ધાનાં ગુહ્યકાનાં તથૈવ ચ
અને દેવો, દાનવો, ગંધર્વો, સર્પો, રાક્ષસો, દૈત્યો, સિદ્ધો અને ગુહ્યકોની પણ કથા છે.
અત્યદ્ભુતાનિ કર્માણિ વિક્રમા ધર્મનિશ્ચયાઃ વિવિધાશ્ ચ કથા દિવ્યા જન્મ ચાગ્ર્યમ્ અનુત્તમમ્
અતિ આશ્ચર્યજનક કાર્યો, શૂરવીરતા, ધર્મમાં અડગ નિશ્ચય, અનેક દિવ્ય વાર્તાઓ અને સર્વોત્તમ, અનન્ય જન્મ—
સૃષ્ટિઃ પ્રજાપતેઃ સમ્યક્ ત્વયા પ્રોક્તા મહામતે પ્રજાપતીનાં સર્વેષાં ગુહ્યકાપ્સરસાં તથા
પુણ્યશાળી વિદ્વાન, તમે પ્રજાપતિની સર્જનકથા, બધા પ્રજાપતિઓ, યક્ષો અને અપ્સરાઓની વાત સુંદર રીતે કહી છે.
સ્થાવરં જઙ્ગમં સર્વમ્ ઉત્પન્નં વિવિધં જગત્ ત્વયા પ્રોક્તં મહાભાગ શ્રુતં ચૈતન્ મનોહરમ્
સ્થાવર અને જંગમ, બધું જ વિવિધ જગત, જે જન્મ્યું છે, તે બધું તમે વર્ણવ્યું છે, હે મહાભાગ્યશાળી, અને આ બધું અમારે માટે આનંદદાયક રીતે સાંભળ્યું છે.
કથિતં પુણ્યફલદં પુરાણં શ્લક્ષ્ણયા ગિરા મનઃકર્ણસુખં સમ્યક્ પ્રીણાત્ય્ અમૃતસંમિતમ્
પુણ્ય ફળ આપતું પુરાણ તમે મૃદુ અને મીઠા શબ્દોમાં કહ્યું, જે મન અને કાનને આનંદ આપે છે, અને સાચે અમૃત જેવું મીઠું લાગે છે.
ઇદાનીં શ્રોતુમ્ ઇચ્છામઃ સકલં મણ્ડલં ભુવઃ વક્તુમ્ અર્હસિ સર્વજ્ઞ પરં કૌતૂહલં હિ નઃ
હવે અમને આખા પૃથ્વી મંડળ વિશે સાંભળવાની ઇચ્છા છે; હે સર્વજ્ઞ, કૃપા કરીને અમારે માટે કહો, કેમ કે અમારો ઉત્સુકતાનો અંત નથી.
યાવન્તઃ સાગરા દ્વીપાસ્ તથા વર્ષાણિ પર્વતાઃ વનાનિ સરિતઃ પુણ્યદેવાદીનાં મહામતે
કેટલા સાગરો, દ્વીપો, પ્રદેશો, પર્વતો, જંગલો, નદીઓ અને પુણ્યદેવતાઓ વગેરે છે, એ બધું, હે મહામતિ, અમને કહો.
યત્પ્રમાણમ્ ઇદં સર્વં યદાધારં યદાત્મકમ્ સંસ્થાનમ્ અસ્ય જગતો યથાવદ્ વક્તુમ્ અર્હસિ
આ બધાનું માપ કેટલું છે, તેનો આધાર શું છે, અને તેનું સ્વરૂપ કેવું છે—આ જગતની રચના જેવી છે તેવી તમે અમને સમજાવો.
મુનયઃ શ્રૂયતામ્ એતત્ સંક્ષેપાદ્ વદતો મમ નાસ્ય વર્ષશતેનાપિ વક્તું શક્યો ઽતિવિસ્તરઃ
મુનિઓ, હવે તમે મારી વાત ધ્યાનથી સાંભળો; કેમ કે આ વિષય એટલો વિશાળ છે કે સો વર્ષમાં પણ આખું વર્ણવી શકાય તેમ નથી.