તદ્ આરોહ રથં શીઘ્રં ભોજં હત્વા મહારથમ્ સ્યમન્તકો મહાબાહો અસ્માકં સ ભવિષ્યતિ
એટલે, તું તરત રથ પર ચઢી જા; ભોજ મહારથીને મારીને, હે મહાબાહુ, સ્યામંતક મણિ આપણો થઈ જશે.
તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં તુમુલં ભોજકૃષ્ણયોઃ શતધન્વા તતો ઽક્રૂરં સર્વતોદિશમ્ ઐક્ષત
પછી ભોજ અને કૃષ્ણ વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ શરૂ થયું; શતધન્વાએ અક્રૂરને જોઈને ચારે બાજુ નજર દોડાવી.
સંરબ્ધૌ તાવ્ ઉભૌ તત્ર દૃષ્ટ્વા ભોજજનાર્દનૌ શક્તો ઽપિ શાપાદ્ ધાર્દિક્યમ્ અક્રૂરો નાન્વપદ્યત
ભોજ અને જનાર્દન બંનેને યુદ્ધમાં ઉગ્ર જોઈને, અક્રૂર શક્તિશાળી હોવા છતાં, શાપના કારણે જોડાયો નહીં.
અપયાને તતો બુદ્ધિં ભોજશ્ ચક્રે ભયાર્દિતઃ યોજનાનાં શતં સાગ્રં હૃદયા પ્રત્યપદ્યત
પછી ભયથી ભોજે ભાગવાનો વિચાર કર્યો અને પોતાની ઘોડી હૃદયા પર બેસી, સો યોજનથી વધુ અંતર કાપી નાખ્યું.
વિખ્યાતા હૃદયા નામ શતયોજનગામિની ભોજસ્ય વડવા વિપ્રા યયા કૃષ્ણમ્ અયોધયત્
હૃદયા નામની, સો યોજન દોડતી, ભોજની પ્રસિદ્ધ ઘોડી હતી, હે બ્રાહ્મણો, જેના સહારે તેણે કૃષ્ણ સાથે યુદ્ધ કર્યું.
ક્ષીણાં જવેન હૃદયામ્ અધ્વનઃ શતયોજને દૃષ્ટ્વા રથસ્ય સ્વાં વૃદ્ધિં શતધન્વાનમ્ અર્દયત્
જ્યારે હૃદયાની દોડ સો યોજન પછી થાકી ગઈ, ત્યારે પોતાના રથની આગળાઈ જોઈ, શતધન્વા પરાજિત થયો.
તતસ્ તસ્યા હતાયાસ્ તુ શ્રમાત્ ખેદાચ્ ચ ભો દ્વિજાઃ ખમ્ ઉત્પેતુર્ અથ પ્રાણાઃ કૃષ્ણો રામમ્ અથાબ્રવીત્
પછી, હે બ્રાહ્મણો, થાક અને દુઃખથી ઘોડી મરી ગઈ, અને તેનું પ્રાણ આકાશમાં ઉડી ગયું; ત્યારે કૃષ્ણે રામને કહ્યું.
તિષ્ઠેહ ત્વં મહાબાહો દૃષ્ટદોષા હયા મયા પદ્ભ્યાં ગત્વા હરિષ્યામિ મણિરત્નં સ્યમન્તકમ્
હે મહાબાહુ, તું અહીં જ રહે, મારા ઘોડા થાકી ગયા છે; હું પગપાળા જઈને સ્યામંતક મણિ લઈ આવીશ.
પદ્ભ્યામ્ એવ તતો ગત્વા શતધન્વાનમ્ અચ્યુતઃ મિથિલામ્ અભિતો વિપ્રા જઘાન પરમાસ્ત્રવિત્
પછી અચ્યુત પગપાળા જઈ, હે બ્રાહ્મણો, મિથિલા નજીક, સર્વશ્રેષ્ઠ અસ્ત્રજ્ઞાની બની, શતધન્વાને મારી નાખ્યા.
સ્યમન્તકં ચ નાપશ્યદ્ ધત્વા ભોજં મહાબલમ્ નિવૃત્તં ચાબ્રવીત્ કૃષ્ણં મણિં દેહીતિ લાઙ્ગલી
મહાબળવાન ભોજને મારીને પણ તેને સ્યામંતક મણિ મળ્યો નહીં; કૃષ્ણ પાછા ફર્યા ત્યારે હલધરીએ કહ્યું, 'મણિ મને આપ.'
નાસ્તીતિ કૃષ્ણશ્ ચોવાચ તતો રામો રુષાન્વિતઃ ધિક્શબ્દપૂર્વમ્ અસકૃત્ પ્રત્યુવાચ જનાર્દનમ્
કૃષ્ણે કહ્યું, 'મણિ અહીં નથી.' ત્યારે રામ ગુસ્સાથી ભરાઈ, વારંવાર જનાર્દનને ધિક્કારતા શબ્દો કહ્યા.
ભ્રાતૃત્વાન્ મર્ષયામ્ય્ એષ સ્વસ્તિ તે ઽસ્તુ વ્રજામ્ય્ અહમ્ કૃત્યં ન મે દ્વારકયા ન ત્વયા ન ચ વૃષ્ણિભિઃ
તું મારો ભાઈ છે એટલે હું માફ કરું છું; તને શુભકામના, હું હવે જઈ રહ્યો છું. મને દ્વારકા, તારી કે વૃષ્ણિઓની કોઈ જરૂર નથી.
પ્રવિવેશ તતો રામો મિથિલામ્ અરિમર્દનઃ સર્વકામૈર્ ઉપહૃતૈર્ મિથિલેનાભિપૂજિતઃ
પછી રામ, દુશ્મનોના વિનાશક, મિથિલા શહેરમાં પ્રવેશ્યા અને મિથિલાના રાજાએ તમામ ઇચ્છિત ભેટો આપી તેમને સન્માન આપ્યો.
એતસ્મિન્ન્ એવ કાલે તુ બભ્રુર્ મતિમતાં વરઃ નાનારૂપાન્ ક્રતૂન્ સર્વાન્ આજહાર નિરર્ગલાન્
એ જ સમયે, બુદ્ધિશાળી બભ્રુએ અનેક પ્રકારના નિર્વિઘ્ન યજ્ઞો વિવિધ રૂપે સંપન્ન કર્યા.
દીક્ષામયં સ કવચં રક્ષાર્થં પ્રવિવેશ હ સ્યમન્તકકૃતે પ્રાજ્ઞો ગાન્દીપુત્રો મહાયશાઃ
ગાંદિનીપુત્રે, જે બુદ્ધિશાળી અને મહાન પ્રતિષ્ઠાવાળા હતા, સ્યામંતક મણિની રક્ષા માટે દીક્ષા રૂપ કવચ ધારણ કર્યું.
અથ રત્નાનિ ચાન્યાનિ ધનાનિ વિવિધાનિ ચ ષષ્ટિં વર્ષાણિ ધર્માત્મા યજ્ઞેષ્વ્ એવ ન્યયોજયત્
પછી, તે ધર્મનિષ્ઠ પુરુષે અન્ય રત્નો અને વિવિધ ધન સંપત્તિ છાસઠ વર્ષ સુધી યજ્ઞોમાં જ ખર્ચી નાખી.
અક્રૂરયજ્ઞા ઇતિ તે ખ્યાતાસ્ તસ્ય મહાત્મનઃ બહ્વન્નદક્ષિણાઃ સર્વે સર્વકામપ્રદાયિનઃ
તે મહાત્માના એ બધા યજ્ઞો 'અકૃૂર યજ્ઞ' તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા, જેમાં ભરપૂર અન્ન અને દક્ષિણાનો વિતરણ થતો અને સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થતી.
અથ દુર્યોધનો રાજા ગત્વા સ મિથિલાં પ્રભુઃ ગદાશિક્ષાં તતો દિવ્યાં બલદેવાદ્ અવાપ્તવાન્
પછી રાજા દુર્યોધન મિથિલા ગયો અને ત્યાં બલદેવ પાસેથી ગદા યુદ્ધની દિવ્ય શિક્ષા મેળવી.
સંપ્રસાદ્ય તતો રામો વૃષ્ણ્યન્ધકમહારથૈઃ આનીતો દ્વારકામ્ એવ કૃષ્ણેન ચ મહાત્મના
પછી કૃષ્ણ અને વૃષ્ણિ-અંધક મહારથીઓએ રામને પ્રસન્ન કરી દ્રારકા લાવ્યા.
અક્રૂરશ્ ચાન્ધકૈઃ સાર્ધમ્ આયાતઃ પુરુષર્ષભઃ હત્વા સત્રાજિતં સુપ્તં સહબન્ધું મહાબલઃ
પુરૂષોમાં શ્રેષ્ઠ અકૃૂર અંધકો સાથે મળીને, મહાબળવાન બની, સુતા સત્રાજિત તથા તેના બંધુઓને મારી નાખ્યા.
જ્ઞાતિભેદભયાત્ કૃષ્ણસ્ તમ્ ઉપેક્ષિતવાંસ્ તદા અપયાતે તદાક્રૂરે નાવર્ષત્ પાકશાસનઃ
જ્ઞાતિમાં ફૂટના ભયથી કૃષ્ણે તે સમયે તેને અવગણ્યા; અને જયારે અકૃૂર ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા, ત્યારે મેઘરાજે વરસાદ ન વરસાવ્યો.
અનાવૃષ્ટ્યા તદા રાષ્ટ્રમ્ અભવદ્ બહુધા કૃશમ્ તતઃ પ્રસાદયામ્ આસુર્ અક્રૂરં કુકુરાન્ધકાઃ
એ સમયે વરસાદ ન પડવાથી દેશ બહુ દુબળો અને કંગાળ બની ગયો; તેથી કુકુર અને અંધકોએ અકૃૂરને પ્રસન્ન કરવાનો પ્રયાસ કર્યો.
પુનર્ દ્વારવતીં પ્રાપ્તે તસ્મિન્ દાનપતૌ તતઃ પ્રવવર્ષ સહસ્રાક્ષઃ કક્ષે જલનિધેસ્ તદા
પછી દાનમાં શ્રેષ્ઠ એવા અકૃૂર ફરીથી દ્વારકામાં આવ્યા ત્યારે સહસ્રનેત્રે દરિયાકાંઠે વરસાદ વરસાવ્યો.
કન્યાં ચ વાસુદેવાય સ્વસારં શીલસંમતામ્ અક્રૂરઃ પ્રદદૌ ધીમાન્ પ્રીત્યર્થં મુનિસત્તમાઃ
પછી બુદ્ધિશાળી અકૃૂરએ પોતાની સદગુણવંતી બહેનને પ્રસન્નતાથી વસુદેવને કન્યાદાનમાં આપી.
અથ વિજ્ઞાય યોગેન કૃષ્ણો બભ્રુગતં મણિમ્ સભામધ્યગતઃ પ્રાહ તમ્ અક્રૂરં જનાર્દનઃ
પછી કૃષ્ણે યોગબળથી જાણ્યું કે મણિ હવે બભ્રુ પાસે છે; એ સમયે સભામાં બેઠેલા અકૃૂરને કૃષ્ણે સંબોધ્યા.
યત્ તદ્ રત્નં મણિવરં તવ હસ્તગતં વિભો તત્ પ્રયચ્છ ચ માનાર્હ મયિ માનાર્યકં કૃથાઃ
હે પ્રભુ, જે શ્રેષ્ઠ મણિ તારા હાથમાં છે, તે મને આપ; મારી અવગણના ન કર.
ષષ્ટિવર્ષગતે કાલે યો રોષો ઽભૂન્ મમાનઘ સ સંરૂઢો ઽસકૃત્ પ્રાપ્તસ્ તતઃ કાલાત્યયો મહાન્
છાસઠ વર્ષ વીતી ગયા ત્યારે, હે નિર્દોષ, જે રોષ મને હતો તે વારંવાર વધતો ગયો અને તેથી મોટો વિલંબ થયો.
સ તતઃ કૃષ્ણવચનાત્ સર્વસાત્વતસંસદિ પ્રદદૌ તં મણિં બભ્રુર્ અક્લેશેન મહામતિઃ
પછી કૃષ્ણના વચનથી, મહામતિ બભ્રુએ આખી સાત્વત સભામાં કોઈ તકલીફ વિના એ મણિ આપી દીધો.
તતસ્ તમ્ આર્જવાત્ પ્રાપ્તં બભ્રોર્ હસ્તાદ્ અરિંદમઃ દદૌ હૃષ્ટમનાઃ કૃષ્ણસ્ તં મણિં બભ્રવે પુનઃ
પછી કૃષ્ણે, શત્રુવિનાશક, આનંદપૂર્વક એ મણિ, જે તેણે બભ્રુના હાથથી સચ્ચાઈથી મેળવ્યો હતો, ફરીથી બભ્રુને આપી દીધો.
સ કૃષ્ણહસ્તાત્ સંપ્રાપ્તં મણિરત્નં સ્યમન્તકમ્ આબધ્ય ગાન્દિનીપુત્રો વિરરાજાંશુમાન્ ઇવ
કૃષ્ણના હાથથી સ્યામંતક મણિ પ્રાપ્ત કરીને, ગાંદિનીપુત્ર એ મણિ ધારણ કરીને તેજસ્વી સૂર્યની જેમ ઝળહળ્યા.