ચતુર્યુગાણ્ય્ અશેષાણિ સદૃશાનિ સ્વરૂપતઃ આદ્યં કૃતયુગં પ્રોક્તં મુનયો ઽન્ત્યં તથા કલિમ્
બધા ચાર યુગ સ્વરૂપે સરખા છે; પ્રથમ યુગને મુનિઓ કૃતયુગ કહે છે અને છેલ્લું યુગ કલિયુગ છે.
આદ્યે કૃતયુગે સર્ગો બ્રહ્મણા ક્રિયતે યતઃ ક્રિયતે ચોપસંહારસ્ તથાન્તે ઽપિ કલૌ યુગે
પ્રથમ કૃતયુગમાં બ્રહ્મા દ્વારા સર્જન થાય છે; અને એ જ રીતે, છેલ્લે કલિયુગમાં સંહાર થાય છે.
કલેઃ સ્વરૂપં ભગવન્ વિસ્તરાદ્ વક્તુમ્ અર્હસિ ધર્મશ્ ચતુષ્પાદ્ ભગવાન્ યસ્મિન્ વૈકલ્યમ્ ઋચ્છતિ
હે ભગવાન, કૃપા કરીને કલિયુગનું સ્વરૂપ વિગતે કહો, જેમાં ધર્મ, જે ચાર પગે ઊભો છે, ખોટો પડે છે.
કલિસ્વરૂપં ભો વિપ્રા યત્ પૃચ્છધ્વં મમાનઘાઃ નિબોધધ્વં સમાસેન વર્તતે યન્ મહત્તરમ્
હે વિદ્વાનો, તમે મને કલિયુગના સ્વરૂપ વિશે પૂછો છો; હવે સંક્ષિપ્તમાં એના મુખ્ય લક્ષણો સાંભળો.
વર્ણાશ્રમાચારવતી પ્રવૃત્તિર્ ન કલૌ નૃણામ્ ન સામ-ઋગ્યજુર્વેદવિનિષ્પાદનહૈતુકી
કલિયુગમાં લોકો વર્ણ અને આશ્રમના નિયમો પ્રમાણે વર્તતા નથી; અને સામ, ઋગ્વેદ અને યજુર્વેદનું યોગ્ય રીતે પઠન થતું નથી.
વિવાહા ન કલૌ ધર્મા ન શિષ્યા ગુરુસંસ્થિતાઃ ન પુત્રા ધાર્મિકાશ્ ચૈવ ન ચ વહ્નિક્રિયાક્રમઃ
કલિયુગમાં લગ્ન ધર્મ પ્રમાણે થતા નથી, શિષ્યો ગુરુ પાસે રહેતા નથી, પુત્રો ધર્મનિષ્ઠ નથી અને અગ્નિ સંસ્કારની રીત પણ જાળવાતી નથી.
યત્ર તત્ર કુલે જાતો બલી સર્વેશ્વરઃ કલૌ સર્વેભ્ય એવ વર્ણેભ્યો નરઃ કન્યોપજીવનઃ
કલિયુગમાં જે કોઈ પણ કુળમાં જન્મે અને શક્તિશાળી હોય એ બધાનો સ્વામી બને છે; અને બધા વર્ણોમાં પુરૂષો કન્યાઓના આધાર પર જીવતા થાય છે.
યેન તેનૈવ યોગેન દ્વિજાતિર્ દીક્ષિતઃ કલૌ યૈવ સૈવ ચ વિપ્રેન્દ્રાઃ પ્રાયશ્ચિત્તક્રિયા કલૌ
કલિયુગમાં દ્વિજ જે રીતે પણ દીક્ષા લે એ જ માન્ય ગણાય છે; અને હે શ્રેષ્ઠ વિદ્વાનો, કલિયુગમાં પ્રાયશ્ચિત્ત પણ એ જ રીતે થાય છે.
સર્વમ્ એવ કલૌ શાસ્ત્રં યસ્ય યદ્ વચનં દ્વિજાઃ દેવતાશ્ ચ કલૌ સર્વાઃ સર્વઃ સર્વસ્ય ચાશ્રમઃ
કલિયુગમાં જે કોઈ જે કહેશે એ જ શાસ્ત્ર ગણાય છે, હે વિદ્વાનો; સર્વ દેવતાઓ કલિયુગમાં છે અને દરેક આશ્રમ સૌના માટે ખુલ્લો છે.
ઉપવાસસ્ તથાયાસો વિત્તોત્સર્ગસ્ તથા કલૌ ધર્મો યથાભિરુચિતૈર્ અનુષ્ઠાનૈર્ અનુષ્ઠિતઃ
કલિયુગમાં ઉપવાસ, મહેનત અને સંપત્તિનો ત્યાગ થાય છે; અને ધર્મ પણ જે જે રીતે મન ભાવે એ રીતે પાળવામાં આવે છે.
વિત્તેન ભવિતા પુંસાં સ્વલ્પેનૈવ મદઃ કલૌ સ્ત્રીણાં રૂપમદશ્ ચૈવ કેશૈર્ એવ ભવિષ્યતિ
કળિયુગમાં પુરુષો થોડા પૈસાથી જ ઘમંડ કરશે, અને સ્ત્રીઓ પોતાના વાળને કારણે જ સુંદરતા પર ગર્વ કરશે.
સુવર્ણમણિરત્નાદૌ વસ્ત્રે ચોપક્ષયં ગતે કલૌ સ્ત્રિયો ભવિષ્યન્તિ તદા કેશૈર્ અલંકૃતાઃ
કળિયુગમાં જ્યારે સોનાં, રત્નો અને સુંદર કપડાં દુર્લભ થઈ જશે, ત્યારે સ્ત્રીઓ માત્ર પોતાના વાળથી જ શણગાર કરશે.
પરિત્યક્ષ્યન્તિ ભર્તારં વિત્તહીનં તથા સ્ત્રિયઃ ભર્તા ભવિષ્યતિ કલૌ વિત્તવાન્ એવ યોષિતામ્
સ્ત્રીઓ પૈસાવાળા ન હોય એવા પતિને છોડી દેશે, અને કળિયુગમાં સ્ત્રીઓ માટે માત્ર ધનવાન પુરુષ જ પતિ ગણાશે.
યો યો દદાતિ બહુલં સ સ સ્વામી તદા નૃણામ્ સ્વામિત્વહેતુસંબન્ધો ભવિતાભિજનસ્ તદા
જે generously આપે છે, તે પુરુષો વચ્ચે સ્વામી ગણાશે, અને એ સમયે સ્વામિત્વનો સંબંધ માત્ર ધન પર આધારિત રહેશે.
ગૃહાન્તા દ્રવ્યસંઘાતા દ્રવ્યાન્તા ચ તથા મતિઃ અર્થાશ્ ચાથોપભોગાન્તા ભવિષ્યન્તિ તદા કલૌ
કળિયુગમાં ઘરવાળા વસ્તુઓના સંગ્રહથી જ અંત આવશે, વિચાર પણ માલમત્તા પર જ સમાપ્ત થશે, અને આનંદ પણ પૈસાથી જ મળશે.
સ્ત્રિયઃ કલૌ ભવિષ્યન્તિ સ્વૈરિણ્યો લલિતસ્પૃહાઃ અન્યાયાવાપ્તવિત્તેષુ પુરુષેષુ સ્પૃહાલવઃ
કળિયુગમાં સ્ત્રીઓ સ્વતંત્ર અને આનંદની ઈચ્છાવાળી બનશે, અને ગેરકાયદે ધન મેળવનારા પુરુષો માટે લાલચ રાખશે.
અભ્યર્થિતો ઽપિ સુહૃદા સ્વાર્થહાનિં તુ માનવઃ પણસ્યાર્ધાર્ધમાત્રે ઽપિ કરિષ્યતિ તદા દ્વિજાઃ
મિત્ર વિનંતી કરે તો પણ માણસ પોતાનો ફાયદો જ જુએ, અને અડધા કે ચોથા પૈસા માટે પણ એ કામ કરશે, ó દ્વિજ.
સદા સપૌરુષં ચેતો ભાવિ વિપ્ર તદા કલૌ ક્ષીરપ્રદાનસંબન્ધિ ભાતિ ગોષુ ચ ગૌરવમ્
ó વિદ્વાન, કળિયુગમાં લોકો હંમેશા પોતાનાં લાભ માટે જ વિચારશે, અને ગાયનું માન માત્ર દૂધ માટે જ રહેશે.
અનાવૃષ્ટિભયાત્ પ્રાયઃ પ્રજાઃ ક્ષુદ્ભયકાતરાઃ ભવિષ્યન્તિ તદા સર્વા ગગનાસક્તદૃષ્ટયઃ
વરસાદ ન પડવાના ડરથી લોકો ભૂખથી ડરતા રહેશે, અને એ સમયે બધા લોકોની નજર હંમેશા આકાશ તરફ જ રહેશે.
મૂલપર્ણફલાહારાસ્ તાપસા ઇવ માનવાઃ આત્માનં ઘાતયિષ્યન્તિ તદાવૃષ્ટ્યાભિદુઃખિતાઃ
લોકો તપસ્વીઓની જેમ મૂળ, પાંદડા અને ફળ ખાઈને જીવશે, અને દુઃખી થઈને, દુષ્કાળથી પીડાઈને પોતાનું જીવન સમાપ્ત કરશે.
દુર્ભિક્ષમ્ એવ સતતં સદા ક્લેશમ્ અનીશ્વરાઃ પ્રાપ્સ્યન્તિ વ્યાહતસુખં પ્રમાદાન્ માનવાઃ કલૌ
કળિયુગમાં લોકો સતત દુષ્કાળ અને કષ્ટ ભોગવશે, અને સાધન ન હોવાને કારણે, બેદરકારીથી તેમનું સુખ અટકી જશે.
અસ્નાતભોજિનો નાગ્નિદેવતાતિથિપૂજનમ્ કરિષ્યન્તિ કલૌ પ્રાપ્તે ન ચ પિણ્ડોદકક્રિયામ્
કળિયુગમાં લોકો સ્નાન કર્યા વિના જ ખાવા બેઠા રહેશે, અગ્નિ, દેવતા અને મહેમાનની પૂજા નહીં કરે, અને પિતૃઓને અન્ન-પાણી પણ અર્પણ નહીં કરે.
લોલુપા હ્રસ્વદેહાશ્ ચ બહ્વન્નાદનતત્પરાઃ બહુપ્રજાલ્પભાગ્યાશ્ ચ ભવિષ્યન્તિ કલૌ સ્ત્રિયઃ
કળિયુગમાં સ્ત્રીઓ લોભી, નાની કદની, વધુ ખાવાની ઇચ્છાવાળી અને વધુ બોલવાની સ્વભાવની બનશે.
ઉભાભ્યામ્ અથ પાણિભ્યાં શિરઃકણ્ડૂયનં સ્ત્રિયઃ કુર્વત્યો ગુરુભર્તૄણામ્ આજ્ઞાં ભેત્સ્યન્ત્ય્ અનાવૃતાઃ
સ્ત્રીઓ બંને હાથથી માથું ખંજવાળશે, અને ખુલ્લી રહીને પોતાના વડીલ અને પતિની આજ્ઞા તોડી નાખશે.
સ્વપોષણપરાઃ ક્રુદ્ધા દેહસંસ્કારવર્જિતાઃ પરુષાનૃતભાષિણ્યો ભવિષ્યન્તિ કલૌ સ્ત્રિયઃ
કળિયુગમાં સ્ત્રીઓ માત્ર પોતાનું જ પાલન કરશે, ગુસ્સે ભરેલી, શરીરનું ધ્યાન ન રાખતી, અને કઠોર તથા ખોટું બોલતી રહેશે.
દુઃશીલા દુષ્ટશીલેષુ કુર્વત્યઃ સતતં સ્પૃહામ્ અસદ્વૃત્તા ભવિષ્યન્તિ પુરુષેષુ કુલાઙ્ગનાઃ
ઉચ્ચ કુટુંબની સ્ત્રીઓ દુશીલા બનશે, અને હંમેશા ખરાબ સ્વભાવના પુરુષો માટે ઈચ્છા રાખશે.
વેદાદાનં કરિષ્યન્તિ વડવાશ્ ચ તથાવ્રતાઃ ગૃહસ્થાશ્ ચ ન હોષ્યન્તિ ન દાસ્યન્ત્ય્ ઉચિતાન્ય્ અપિ
અશુદ્ધ સ્ત્રીઓ પણ વેદોનું પઠન કરશે, અને ગૃહસ્થો પોતાનું યોગ્ય કર્તવ્ય નહીં કરે, અને યોગ્ય વસ્તુ પણ નહીં આપે.
ભવેયુર્ વનવાસા વૈ ગ્રામ્યાહારપરિગ્રહાઃ ભિક્ષવશ્ ચાપિ પુત્રા હિ સ્નેહસંબન્ધયન્ત્રકાઃ
વનમાં રહેતા લોકો ગામમાંથી ખોરાક સ્વીકારી લેશે, અને ભીખ માંગતા લોકો પણ પોતાના પુત્રો સાથે પ્રેમના બંધનથી જોડાયેલા રહેશે.
અરક્ષિતારો હર્તારઃ શુલ્કવ્યાજેન પાર્થિવાઃ હારિણો જનવિત્તાનાં સંપ્રાપ્તે ચ કલૌ યુગે
કળીયુગ આવે ત્યારે રાજાઓ લોકોની રક્ષા નહીં કરે, પણ કરના બહાને લોકોની સંપત્તિ લૂંટે.
યો યો ઽશ્વરથનાગાઢ્યઃ સ સ રાજા ભવિષ્યતિ યશ્ ચ યશ્ ચાબલઃ સર્વઃ સ સ ભૃત્યઃ કલૌ યુગે
જે પાસે ઘોડા, રથ કે હાથી હશે, એ રાજા બનશે; અને જે કમજોર હશે, એ કળીયુગમાં દાસ બનશે.