કૃત્વા તુ પાપાનિ નરો મહાન્તિ તસ્મિન્ પ્રવિષ્ટઃ શુચિર્ અપ્રમાદી યદા તુ માં ચિન્તયતે સ શુદ્ધઃ પ્રયાતિ મોક્ષં ભગવત્પ્રસાદાત્
કોઈ માણસે મોટા પાપ કર્યા હોય, પણ એ તીર્થમાં શુદ્ધ અને સાવધાન થઈને પ્રવેશે અને મને યાદ કરે, તો એ શુદ્ધ થઈ જાય છે અને ભગવાનની કૃપાથી મોક્ષ પામે છે.
ભૂત્વા તસ્મિન્ રુદ્રપિશાચસંજ્ઞો યોન્યન્તરે દુઃખમ્ ઉપાશ્નુતે ઽસૌ વિમુક્તપાપો બહુવર્ષપૂગૈર્ ઉત્પત્તિમ્ આયાસ્યતિ વિપ્રગેહે
જો એ ત્યાં રુદ્રપિશાચ તરીકે ઓળખાય, પછી બીજી યોનિમાં જન્મે અને દુ:ખ ભોગવે, તો પણ અનેક વર્ષો પછી પાપમુક્ત થઈ, બ્રાહ્મણના ઘરમાં જન્મ લેશે.
શુચિર્ યતાત્માસ્ય તતો ઽન્તકાલે રુદ્રો હિતં તારકમ્ અસ્ય કીર્તયેત્ ઇત્ય્ એવમ્ ઉક્ત્વા દ્વિજવર્ય નારદં ગતો ઽસ્મિ દુગ્ધાર્ણવમ્ આત્મગેહમ્
જો એ અંતે શુદ્ધ અને આત્મનિયંત્રિત હોય, તો રુદ્ર એ માટે શુભ તારક મંત્ર ઉચ્ચારીશે; આમ, શ્રેષ્ઠ દ્વિજ નારદને કહીને, હું મારા દૂધના સમુદ્રવાળા ઘર તરફ ગયો.
સ ચાપિ વિપ્રસ્ ત્રિદિવં ચચાર ગન્ધર્વરાજેન સમર્ચ્યમાનઃ એતત્ તવોક્તં નનુ બોધનાય માયા મદીયા નહિ શક્યતે સા
અને એ મુનિ, ગંધર્વરાજ દ્વારા સન્માનિત, સ્વર્ગમાં ગયો; આ બધું મેં તને સમજાવવા કહ્યું છે, પણ મારી માયા સમજવી અશક્ય છે.
જ્ઞાતું ભવાન્ ઇચ્છતિ ચેત્ તતો ઽદ્ય એવં વિશસ્વાપ્સુ ચ વેત્સિ યેન એવં દ્વિજાતિર્ હરિણા પ્રબોધિતો ભાવ્યર્થયોગાન્ નિમમજ્જ તોયે
જો તમને જાણવું હોય, તો આજે જ પાણીમાં ઉતરો અને સમજશો કે કેવી રીતે હરિએ દ્વિજને જાગૃત કર્યો અને ભવિષ્યના કાર્યોના સંયોગથી તેને પાણીમાં ડૂબાડ્યો.
કોકામુખે તાત તતો હિ કન્યા ચાણ્ડાલવેશ્મન્ય્ અભવદ્ દ્વિજઃ સઃ રૂપાન્વિતા શીલગુણોપપન્ના અવાપ સા યૌવનમ્ આસસાદ
પછી, Kokā નદીના મુખે, એક કન્યા ચાંદાળાના ઘરમાં જન્મી; એ દ્વિજ સુંદરતા અને સારા સ્વભાવથી ભરપૂર હતી, અને યુવાન થઈ.
ચાણ્ડાલપુત્રેણ સુબાહુનાપિ વિવાહિતા રૂપવિવર્જિતેન પતિર્ ન તસ્યા હિ મતો બભૂવ સા તસ્ય ચૈવાભિમતા બભૂવ
તે ચાંદાળાના પુત્ર સાથે લગ્ન કરી, જે દેખાવમાં સુંદર નહોતો, પણ મજબૂત હતો; પતિ તેને ગમતો નહોતો, પણ તે પતિને ગમતી હતી.
પુત્રદ્વયં નેત્રહીનં બભૂવ કન્યા ચ પશ્ચાદ્ બધિરા તથાન્યા પતિર્ દરિદ્રસ્ ત્વ્ અથ સાપિ મુગ્ધા નદીગતા રોદિતિ તત્ર નિત્યમ્
તેને બે અંધ પુત્રો થયા, અને પછી એક કન્યા, જે બહેરી હતી; પતિ ગરીબ હતો, અને એ નિર્દોષ સ્ત્રી નદી પાસે જઈને રોજ રડી રહી.
ગતા કદાચિત્ કલશં ગૃહીત્વા સાન્તર્ જલં સ્નાતુમ્ અથ પ્રવિષ્ટા યાવદ્ દ્વિજો ઽસૌ પુનર્ એવ તાવજ્ જાતઃ ક્રિયાયોગરતઃ સુશીલઃ
એક વખત, પાણીથી ભરેલો કળશ લઈને, તે સ્ત્રી સ્નાન કરવા ગઈ; એ સમયે, એ દ્વિજ ફરી જન્મી, અને સારા સ્વભાવ સાથે ધાર્મિક ક્રિયાઓમાં લાગ્યો.
તસ્યાઃ સ ભર્તાથ ચિરંગતેતિ દ્રષ્ટું જગામાથ નદીં સુપુણ્યામ્ દદર્શ કુમ્ભં ન ચ તાં તટસ્થાં તતો ઽતિદુઃખાત્ પ્રરુરોદ નાદયન્
તેના પતિએ લાંબા સમય પછી શુભ નદી પાસે તેને જોવા ગયો; કળશ તો દેખાયો, પણ તટ પર તે સ્ત્રી નહોતી, અને ભારે દુઃખથી જોરથી રડી ઉઠ્યો.
તતો ઽન્ધયુગ્મં બધિરા ચ કન્યા દુઃખાન્વિતાસૌ સમુપાજગામ તે વૈ રુદન્તં પિતરં ચ દૃષ્ટ્વા દુઃખાન્વિતા વૈ રુરુદુર્ ભૃશાર્તાઃ
પછી, અંધ પુત્રો અને બહેરી કન્યા, દુઃખથી પીડાઈને આવી; પિતાને રડતા જોઈ, તેઓ પણ દુઃખથી ભરાઈને જોરથી રડવા લાગ્યા.
તતઃ સ પપ્રચ્છ નદીતટસ્થાન્ દ્વિજાન્ ભવદ્ભિર્ યદિ યોષિદ્ એકા દૃષ્ટા તુ તોયાર્થમ્ ઉપાદ્રવન્તી આખ્યાત તે પ્રોચુર્ ઇમાં પ્રવિષ્ટા
પછી, પતિએ નદીના કિનારે ઉભેલા દ્વિજોને પૂછ્યું, 'શું કોઈ સ્ત્રી પાણી માટે અહીં આવી છે? જો જોઈ હોય તો કહો.' તેઓએ કહ્યું, 'તે અહીં પ્રવેશી ગઈ.'
નદીં ન ભૂયસ્ તુ સમુત્તતાર એતાવદ્ એવેહ સમીહિતં નઃ સ તદ્વચો ઘોરતરં નિશમ્ય રુરોદ શોકાશ્રુપરિપ્લુતાક્ષઃ
તે સ્ત્રી ફરી નદીમાંથી બહાર આવી નથી; અમને એટલું જ ખબર છે. તેમના ભયાનક શબ્દો સાંભળી, પતિ દુઃખથી આંખોમાંથી આંસુ વહાવી રડવા લાગ્યો.
તં વૈ રુદન્તં સસુતં સકન્યં દૃષ્ટ્વાહમ્ આર્તઃ સુતરાં બભૂવ આર્તિશ્ ચ મે ઽભૂદ્ અથ સંસ્મૃતિશ્ ચ ચાણ્ડાલયોષાહમ્ ઇતિ ક્ષિતીશ
પતિને પુત્રો અને કન્યાની સાથે રડતા જોઈ, હું ખૂબ જ દુઃખી થઈ; દુઃખથી મારી અંદર ઉદાસી આવી, અને પછી યાદ આવ્યું, 'હું ચાંદાળાની સ્ત્રી છું, રાજા.'
તતો ઽબ્રવં તં નૃપતે મતઙ્ગં કિમર્થમ્ આર્તેન હિ રુદ્યતે ત્વયા તસ્યા ન લાભો ભવિતાતિમૌર્ખ્યાદ્ આક્રન્દિતેનેહ વૃથા હિ કિં તે
પછી મેં Mataṅgaને કહ્યું, 'રાજા, તમે દુઃખથી શા માટે રડી રહ્યા છો? એ સ્ત્રી ફરી મળશે નહીં; વધારે મૂર્ખાઈથી અહીં વ્યર્થ રડવાથી શું ફાયદો?'
સ મામ્ ઉવાચાત્મજયુગ્મમ્ અન્ધં કન્યા ચૈકા બધિરેયં તથૈવ કથં દ્વિજાતે અધુનાર્તમ્ એતમ્ આશ્વાસયિષ્યે ઽપ્ય્ અથ પોષયિષ્યે
તે મને જવાબ આપ્યો, 'મારા બે અંધ પુત્રો અને એક બહેરી કન્યા છે; આ હાલતમાં હું તેમને કેવી રીતે શાંત કરું અને કેવી રીતે જળવાવું?'
ઇત્ય્ એવમ્ ઉક્ત્વા સ સુતૈશ્ ચ સાર્ધં ફૂત્કૃત્ય ફૂત્કૃત્ય ચ રોદિતિ સ્મ યથા યથા રોદિતિ સ શ્વપાકસ્ તથા તથા મે હ્ય્ અભવત્ કૃતાપિ
આ રીતે બોલી, તે પોતાના બાળકો સાથે વારંવાર રડવા લાગ્યો; જેમ ચાંદાળાનો પતિ રડતો હતો, તેમ હું પણ, પ્રિય, રડી રહી.
તતો ઽહમ્ આર્તં તુ નિવાર્ય તં વૈ સ્વવંશવૃત્તાન્તમ્ અથાચચક્ષે તતઃ સ દુઃખાત્ સહ પુત્રકૈઃ સંવિવેશ કોકામુખમ્ આર્તરૂપઃ
પછી, મેં તેને દુઃખમાં શાંત કરી, અને મારા વંશની વાત કહી; પછી, દુઃખથી પીડાઈને, તે Kokā નદીના મુખમાં પોતાના બાળકો સાથે દુઃખી અવસ્થામાં પ્રવેશ્યો.
પ્રવિષ્ટમાત્રે સલિલે મતઙ્ગસ્ તીર્થપ્રભાવાચ્ ચ વિમુક્તપાપઃ વિમાનમ્ આરુહ્ય શશિપ્રકાશં યયૌ દિવં તાત મમોપપશ્યતઃ
Mataṅga પાણીમાં પ્રવેશતા જ, તીર્થના પ્રભાવથી પાપમુક્ત થયો; ચાંદની જેવું તેજવાળું વિમાન ચડી, મારા નજર સામે સ્વર્ગમાં ગયો, પ્રિય.
તસ્મિન્ પ્રવિષ્ટે સલિલે મૃતે ચ મમાર્તિર્ આસીદ્ અતિમોહકર્ત્રી તતો ઽતિપુણ્યે નૃપવર્ય કોકા જલે પ્રવિષ્ટસ્ ત્રિદિવં ગતશ્ ચ
તે પાણીમાં પ્રવેશીને મૃત્યુ પામ્યો, ત્યારે મારું દુઃખ બહુ જ વધારે અને ભુલાવું બન્યું; પછી, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ Kokā પણ પાણીમાં જઈ સ્વર્ગમાં ગયો.
ભૂયો ઽભવં વૈશ્યકુલે વ્યથાર્તો જાતિસ્મરસ્ તીર્થવરપ્રસાદાત્ તતો ઽતિનિર્વિણ્ણમના ગતો ઽહં કોકામુખં સંયતવાક્યચિત્તઃ
પછી, હું ફરી વૈશ્યના કુળમાં જન્મી, દુઃખી અને પૂર્વ જન્મો યાદ કરતા, તીર્થના આશીર્વાદથી; પછી, ખૂબ જ ઉદાસ મનથી Kokā નદીના મુખે ગયો, અને બોલ અને મનને સંયમમાં રાખ્યો.
વ્રતં સમાસ્થાય કલેવરં સ્વં સંશોષયિત્વા દિવમ્ આરુરોહ તસ્માચ્ ચ્યુતસ્ ત્વદ્ભવને ચ જાતો જાતિસ્મરસ્ તાત હરિપ્રસાદાત્
વ્રત ધારણ કરીને, પોતાનું શરીર સુકાવી, સ્વર્ગમાં ગયો; ત્યાંથી પડીને, તારા ઘરમાં જન્મ લીધો, પ્રિય, પૂર્વ જન્મો યાદ કરતા, હરિની કૃપાથી.
સો ઽહં સમારાધ્ય મુરારિદેવં કોકામુખે ત્યક્તશુભાશુભેચ્છઃ ઇત્ય્ એવમ્ ઉક્ત્વા પિતરં પ્રણમ્ય ગત્વા ચ કોકામુખમ્ અગ્રતીર્થમ્
મારે મુરારિ દેવની પૂજા કરી, કોકામુખે સારા કે ખરાબની ઈચ્છા ત્યજી, પિતાને વંદન કર્યું અને પછી એ શ્રેષ્ઠ તીર્થ કોકામુખ તરફ ગયો.
ઇત્થં સ કામદમનઃ સહપુત્રપૌત્રઃ કોકામુખે તીર્થવરે સુપુણ્યે ત્યક્ત્વા તનું દોષમયીં તતસ્ તુ ગતો દિવં સૂર્યસમૈર્ વિમાનૈઃ
એ રીતે, કામને વશમાં રાખીને, પુત્રો અને પૌત્રો સાથે, કોકામુખના ઉત્તમ અને પવિત્ર તીર્થમાં, એણે પોતાનું દોષોથી ભરેલું શરીર ત્યજી દીધું અને પછી સૂર્ય જેવી દિવ્ય વિમાનોમાં સ્વર્ગે ગયો.
એવં મયોક્તા પરમેશ્વરસ્ય માયા સુરાણામ્ અપિ દુર્વિચિન્ત્યા સ્વપ્નેન્દ્રજાલપ્રતિમા મુરારેર્ યયા જગન્ મોહમ્ ઉપૈતિ વિપ્રાઃ
હું પરમેશ્વરની એવી માયા કહું છું, જે દેવતાઓને પણ સમજાતી નથી, સ્વપ્ન કે જાદુ જેવી છે, જેના કારણે જગત મોહમાં પડી જાય છે, હે વિદ્વાનો.
અસ્માભિસ્ તુ શ્રુતં વ્યાસ યત્ ત્વયા સમુદાહૃતમ્ પ્રાદુર્ભાવાશ્રિતં પુણ્યં માયા વિષ્ણોશ્ ચ દુર્વિદા
હે વ્યાસ, તમે જે પુણ્ય અવતાર અને વિષ્ણુની અઘરી સમજાય તેવી માયાની વાતો કહી, એ બધું અમે સાંભળ્યું છે.
શ્રોતુમ્ ઇચ્છામહે ત્વત્તો યથાવદ્ ઉપસંહૃતિમ્ મહાપ્રલયસંજ્ઞાં ચ કલ્પાન્તે ચ મહામુને
હે મહામુની, અમે તમારી પાસેથી યોગ્ય રીતે સાંભળવા ઈચ્છીએ છીએ કે કલ્પના અંતે અને મહાપ્રલય વખતે કેવી રીતે સંહાર થાય છે.
શ્રૂયતાં ભો મુનિશ્રેષ્ઠા યથાવદ્ અનુસંહૃતિઃ કલ્પાન્તે પ્રાકૃતે ચૈવ પ્રલયે જાયતે યથા
હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, હવે તમે યોગ્ય રીતે સાંભળો કે કલ્પના અંતે અને પ્રાકૃતિક પ્રલયમાં કેવી રીતે સંહાર થાય છે.
અહોરાત્રં પિતૄણાં તુ માસો ઽબ્દં ત્રિદિવૌકસામ્ ચતુર્યુગસહસ્રે તુ બ્રહ્મણો ઽહર્ દ્વિજોત્તમાઃ
પિતૃઓ માટે એક દિવસ-રાત એટલે એક મહિનો છે; સ્વર્ગવાસીઓ માટે એક વર્ષ છે; અને, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, બ્રહ્માનો એક દિવસ એટલે ચાર યુગના હજાર સમૂહ.
કૃતં ત્રેતા દ્વાપરં ચ કલિશ્ ચેતિ ચતુર્યુગમ્ દૈવૈર્ વર્ષસહસ્રૈસ્ તુ તદ્ દ્વાદશાભિર્ ઉચ્યતે
કૃત, ત્રેત, દ્વાપર અને કલિ — આ ચાર યુગ છે; દરેક યુગ દેવતાઓના બાર હજાર વર્ષનો ગણાય છે.