પ્રોવાચ તાં સિદ્ધવરઃ સા ચ તં સિદ્ધમ્ અબ્રવીત્ નિયમં કંચિદ્ અપિ હિ કરોતુ દ્વિજસત્તમઃ
સિદ્ધ શ્રેષ્ઠએ તેને વાત કરી, અને ઊર્વશીએ જવાબ આપ્યો: 'આ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણે કોઈ વ્રત લેવું જોઈએ.'
યેનાહં કર્મણા સિદ્ધ તં જાનામિ ન ચાન્યથા તદ્ ઉર્વશીવચો ઽભ્યેત્ય તસ્મૈ મૂર્ખદ્વિજાય તુ
'કયા કર્મથી હું તેને ઓળખી શકું, અને બીજું કોઈ રીતે નહીં'—એવું ઊર્વશીએ કહ્યું અને પછી મૂર્ખ બ્રાહ્મણ પાસે ગઈ.
કથયામ્ આસ સિદ્ધસ્ તુ સો ઽપીમં નિયમં જગૌ તવાગ્રે સિદ્ધપુરુષ નિયમો ઽયં કૃતો મયા
પછી સિદ્ધ પુરુષે તેને આ વાત કહી, અને તે વ્રત તારા આગળ કહ્યું: 'હે સિદ્ધ પુરુષ, મેં આ વ્રત લીધું છે.'
ન ભોક્ષ્યે ઽદ્યપ્રભૃતિ વૈ શકટં સત્યમ્ ઈરિતમ્ ઇત્ય્ ઉક્તઃ પ્રયયૌ સિદ્ધઃ સ્વર્ગે દૃષ્ટ્વોર્વશીમ્ અથ
'આજે થી હું શાકટ ફળ નહીં ખાઉં; આ સાચું છે.' એમ કહીને સિદ્ધ પુરુષ ઊર્વશીને સ્વર્ગમાં જોઈને ચાલ્યો ગયો.
પ્રાહાસૌ શકટં ભોક્ષ્યે નાદ્યપ્રભૃતિ કર્હિચિત્ તં સિદ્ધમ્ ઉર્વશી પ્રાહ જ્ઞાતો ઽસૌ સાંપ્રતં મયા
તેણે કહ્યું: 'હું શાકટ ફળ ખાઈશ; આજે થી કદી નહિ છોડું.' ઊર્વશીએ સિદ્ધ પુરુષને કહ્યું: 'હવે હું સમજાઈ ગઈ છું.'
નિયમગ્રહણાદ્ એવ મૂર્ખો મામ્ ઉપહાસકઃ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પ્રયયૌ શીઘ્રં વાસં નારાયણાત્મજા
'મૂર્ખે માત્ર વ્રત લઈને મને ઉડાવ્યું છે.' એવું કહીને નારાયણની પુત્રી ઝડપથી પોતાના નિવાસે ચાલી ગઈ.
સિદ્ધો ઽપિ વિચચારાસૌ કામચારી મહીતલમ્ ઉર્વશ્ય્ અપિ વરારોહા ગત્વા વારાણસીં પુરીમ્
સિદ્ધ પુરુષ મનમુક્ત ભમતો રહ્યો; અને સુંદર આકારવાળી ઊર્વશી વારાણસી શહેરમાં ગઈ.
મત્સ્યોદરીજલે સ્નાનં ચક્રે દિવ્યવપુર્ધરા અથાસાવ્ અપિ મૂર્ખસ્ તુ નદીં મત્સ્યોદરીં મુને
દિવ્ય રૂપ ધારણ કરીને ઊર્વશીએ મચ્છોદરીના જળમાં સ્નાન કર્યું; અને એ મૂર્ખ પણ, હે મુનિ, મચ્છોદરી નદી પાસે ગયો.
જગામાથ દદર્શાસૌ સ્નાયમાનામ્ અથોર્વશીમ્ તાં દૃષ્ટ્વા વવૃધે ઽથાસ્ય મન્મથઃ ક્ષોભકૃદ્ દૃઢમ્
તે ત્યાં ગયો અને ઊર્વશીને સ્નાન કરતી જોઈ; તેને જોઈને તેના મનમાં કામની ઉથલપાથલ વધુ મજબૂત થઈ.
ચકાર મૂર્ખશ્ ચેષ્ટાશ્ ચ તં વિવેદોર્વશી સ્વયમ્ તં મૂર્ખં સિદ્ધગદિતં જ્ઞાત્વા સસ્મિતમ્ આહ તમ્
મૂર્ખે ઇશારા કર્યા, અને ઊર્વશીએ પોતે તેને સમજ્યા; સિદ્ધ પુરુષ પાસેથી મૂર્ખના શબ્દો જાણીને, તે હસીને તેને બોલી.
કિમ્ ઇચ્છસિ મહાભાગ મત્તઃ શીઘ્રમ્ ઇહોચ્યતામ્ કરિષ્યામિ વચસ્ તુભ્યં ત્વં વિશ્રબ્ધં કરિષ્યસિ
'હે ભાગ્યશાળી, તારે મારી પાસેથી શું જોઈએ છે? અહીં જલદી કહો. હું તારી વાત માનું છું; નિર્ભય થઈને બોલ.'
આત્મપ્રદાનેન મમ પ્રાણાન્ રક્ષ શુચિસ્મિતે
'તમે પોતાને મને આપી, મારી પ્રાણરક્ષા કરો, હે સુંદર સ્મિતવાળી.'
તં પ્રાહાથોર્વશી વિપ્રં નિયમસ્થાસ્મિ સાંપ્રતમ્ ત્વં તિષ્ઠસ્વ ક્ષણમ્ અથ પ્રતીક્ષસ્વાગતં મમ
ઊર્વશીએ બ્રાહ્મણને કહ્યું: 'હું હવે વ્રતમાં છું. થોડી વાર રાહ જો, અથવા મારા પાછા ફરવાની રાહ જો.'
સ્થિતો ઽસ્મીત્ય્ અબ્રવીદ્ વિપ્રઃ સાપિ સ્વર્ગં જગામ હ માસમાત્રેણ સાયાતા દદર્શ તં કૃશં દ્વિજમ્
બ્રાહ્મણે કહ્યું: 'હું રાહ જોઈ રહ્યો છું.' પછી ઊર્વશી સ્વર્ગે ગઈ; માત્ર એક મહિને પાછી આવી અને એ બ્રાહ્મણને દુર્બળ અવસ્થામાં જોયો.
સ્થિતં માસં નદીતીરે નિરાહારં સુરાઙ્ગના તં દૃષ્ટ્વા નિશ્ચયયુતં ભૂત્વા વૃદ્ધવપુસ્ તતઃ
એક મહિનો સુધી તે નદીના કિનારે ઉપવાસ કરીને રહ્યો હતો. તેને આવું નિશ્ચયપૂર્વક બેઠેલું જોઈને, દેવકન્યા વૃદ્ધ સ્ત્રીનું રૂપ ધારણ કરીને ત્યાં આવી.
સા ચકાર નદીતીરે શકટં શર્કરાવૃતમ્ ઘૃતેન મધુના ચૈવ નદીં મત્સ્યોદરીં ગતા
એ સ્ત્રીએ નદીના કિનારે કંકરોથી ઢંકાયેલું એક રથ બનાવ્યું અને તેમાં ઘી અને મધ ભરીને, માછલી જેવું પેટ રાખીને નદીમાં પ્રવેશી ગઈ.
સ્નાત્વાથ ભૂમૌ વસન્તી શકટં ચ યથાર્થતઃ તં બ્રાહ્મણં સમાહૂય વાક્યમ્ આહ સુલોચના
સ્નાન કર્યા પછી, એ સ્ત્રી રથ પાસે જમીન પર રહી. પછી તેણે બ્રાહ્મણને બોલાવીને, સુંદર આંખોવાળી એ સ્ત્રીએ તેને કહ્યું.
મયા તીવ્રં વ્રતં વિપ્ર ચીર્ણં સૌભાગ્યકારણાત્ વ્રતાન્તે નિષ્કૃતિં દદ્યાં પ્રતિગૃહ્ણીષ્વ ભો દ્વિજ
હે બ્રાહ્મણ, મેં શુભભાગ્ય માટે કઠિન વ્રત કર્યું છે. હવે વ્રત પૂર્ણ થયા પછી પ્રાયશ્ચિત્ત આપવું છે—કૃપા કરીને તમે સ્વીકારો, હે દ્વિજ.
સ પ્રાહ કિમ્ ઇદં લોકે દીયતે શર્કરાવૃતમ્ ક્ષુત્ક્ષામકણ્ઠઃ પૃચ્છામિ સાધુ ભદ્રે સમીરય
તે બ્રાહ્મણે પૂછ્યું: 'આ કંકરોથી ઢંકાયેલું શું છે, જે દુનિયામાં આપવામાં આવે છે? મને ભૂખથી ગળું સૂકી ગયું છે; હે સારા સ્ત્રી, કૃપા કરીને સમજાવો.'
સા પ્રાહ શકટો વિપ્ર શર્કરાપિષ્ટસંયુતઃ ઇમં ત્વં સમુપાદાય પ્રાણં તર્પય મા ચિરમ્
એ સ્ત્રીએ કહ્યું: 'હે બ્રાહ્મણ, આ કંકરનો લોટ ભરેલું રથ છે; આ લઈ જાઓ અને તમારી ભૂખ સંતોષો—વિલંબ ન કરો.'
સ તચ્ છ્રુત્વાથ સંસ્મૃત્ય ક્ષુધયા પીડિતો ઽપિ સન્ પ્રાહ ભદ્રે ન ગૃહ્ણામિ નિયમો હિ કૃતો મયા
આ સાંભળીને, અને પોતાનું વ્રત યાદ કરીને, ભલે ભૂખથી પીડાતો હતો, તેણે કહ્યું: 'હે સારા સ્ત્રી, હું આ સ્વીકારતો નથી, કેમ કે મેં વ્રત લીધું છે.'
પુરતઃ સિદ્ધવર્ગસ્ય ન ભોક્ષ્યે શકટં ત્વ્ ઇતિ પરિજ્ઞાનાર્થમ્ ઉર્વશ્યા દદસ્વાન્યસ્ય કસ્યચિત્
'સિદ્ધોના સમૂહની હાજરીમાં હું આ રથ નહીં ખાઉં; હે ઉર્વશી, સાચી ઓળખ માટે, આ બીજાને આપી દો.'
સાબ્રવીન્ નિયમો ભદ્ર કૃતઃ કાષ્ઠમયે ત્વયા નાસૌ કાષ્ઠમયો ભુઙ્ક્ષ્વ ક્ષુધયા ચાતિપીડિતઃ
એ સ્ત્રીએ કહ્યું: 'હે સારા, તમારું વ્રત લાકડાના રથ માટે હતું; આ લાકડાનું નથી—તમે તો બહુ ભૂખ્યા છો, ખાઈ લો.'
તાં બ્રાહ્મણઃ પ્રત્યુવાચ ન મયા તદ્ વિશેષણમ્ કૃતં ભદ્રે ઽથ નિયમઃ સામાન્યેનૈવ મે કૃતઃ
બ્રાહ્મણે જવાબ આપ્યો: 'હે સારા સ્ત્રી, મેં એવું કોઈ વિશેષણ કર્યું નથી; મારું વ્રત તો સામાન્ય રીતે લીધું છે.'
તં ભૂયઃ પ્રાહ સા તન્વી ન ચેદ્ ભોક્ષ્યસિ બ્રાહ્મણ ગૃહં ગૃહીત્વા ગચ્છસ્વ કુટુમ્બં તવ ભોક્ષ્યતિ
પછી એ પાતળી સ્ત્રીએ ફરી કહ્યું: 'જો તમે નહીં ખાઓ, હે બ્રાહ્મણ, તો આ ઘરે લઈ જાઓ; તમારું કુટુંબ ખાશે.'
સ તામ્ ઉવાચ સુદતિ ન તાવદ્ યામિ મન્દિરમ્ ઇહાયાતા વરારોહા ત્રૈલોક્યે ઽપ્ય્ અધિકા ગુણૈઃ
તે બ્રાહ્મણે કહ્યું: 'હે સુંદર, હું હજુ ઘર નહીં જાઉં; તમે તો અતિ ઉત્તમ રૂપવાળી અહીં આવી છો, ત્રણેય લોક કરતાં પણ વધુ ગુણવાળી.'
સા મયા મદનાર્તેન પ્રાર્થિતાશ્વાસિતસ્ તયા સ્થીયતાં ક્ષણમ્ ઇત્ય્ એવં સ્થાસ્યામીતિ મયોદિતમ્
'પ્રેમથી વ્યાકુળ થઈને, મેં તેને વિનંતી કરી અને તેણે મને આશ્વાસન આપ્યું; તેણે કહ્યું, "થોડું રાહ જુઓ," અને મેં કહ્યું, "હું રાહ જોઈશ."'
માસમાત્રં ગતાયાસ્ તુ તસ્યા ભદ્રે સ્થિતસ્ય ચ મમ સત્યાનુરક્તસ્ય સંગમાય ધૃતવ્રતે
એના માટે અને મારા માટે પણ, એક મહિનો વીતી ગયો; હું સત્યમાં સ્થિર રહીને અને મિલન માટે તત્પર રહીને વ્રત પાળતો રહ્યો.
તસ્ય સા વચનં શ્રુત્વા કૃત્વા સ્વં રૂપમ્ ઉત્તમમ્ વિહસ્ય ભાવગમ્ભીરમ્ ઉર્વશી પ્રાહ તં દ્વિજમ્
એના શબ્દો સાંભળીને, ઉર્વશીએ પોતાનું સુંદર સ્વરૂપ ધારણ કર્યું, ગંભીર હાસ્ય કર્યું અને એ બ્રાહ્મણને કહ્યું.
સાધુ સત્યં ત્વયા વિપ્ર વ્રતં નિષ્ઠિતચેતસા નિષ્પાદિતં હઠાદ્ એવ મમ દર્શનમ્ ઇચ્છતા
'શાબાશ! હે બ્રાહ્મણ, તું સત્યમાં સ્થિર મનથી વ્રત પૂર્ણ કર્યું છે—even મારા દર્શન માટે જોરપૂર્વક ઇચ્છા રાખી.'