કોકામુખાત્ સમારભ્ય યાવદ્ વૈ સ્કન્દદર્શનમ્ દૃષ્ટ્વા સ્કન્દં યયૌ ધારાચક્રે ચાપિ પ્રદક્ષિણમ્
કોકામુખા થી શરૂ કરીને જ્યાં સુધી સ્કંદ દર્શન થાય ત્યાં સુધી, તેણે સ્કંદને જોઈને ધારા ચક્રની પણ પરિક્રમા કરી.
તતો ઽદ્રિવરમ્ આગમ્ય વિન્ધ્યમ્ ઉચ્ચશિલોચ્ચયમ્ પાપપ્રમોચનં તીર્થમ્ આસસાદ સ તુ દ્વિજાઃ
પછી તે ઉત્તમ પર્વત, ઊંચા શિખરો ધરાવતો વિંધ્ય, ત્યાં પહોંચ્યો અને પાપપ્રમોચન નામના પવિત્ર તીર્થે ગયો.
સ્નાનં પાપહરં ચક્રે સ તુ ચાણ્ડાલવંશજઃ વિમુક્તપાપઃ સસ્માર પૂર્વજાતીર્ અનેકશઃ
ત્યાં ચંડાળ કુળના પુત્રએ પાપ દૂર કરતું સ્નાન કર્યું; પાપમુક્ત થઈને તેણે અનેક પૂર્વજન્મોનું સ્મરણ કર્યું.
સ પૂર્વજન્મન્ય્ અભવદ્ ભિક્ષુઃ સંયતવાઙ્મનાઃ યતકાયશ્ ચ મતિમાન્ વેદવેદાઙ્ગપારગઃ
તે પૂર્વજન્મમાં સંયમિત વાણી અને મનવાળો, શરીર પર નિયંત્રણ ધરાવતો, બુદ્ધિશાળી અને વેદ-વેદાંગનો જ્ઞાન પ્રાપ્ત ભિક્ષુ હતો.
એકદા ગોષુ નગરાદ્ ધ્રિયમાણાસુ તસ્કરૈઃ ભિક્ષાવધૂતા રજસા મુક્તા તેનાથ ભિક્ષુણા
એક વખત, જ્યારે ચોરો શહેરમાંથી ગાયોને લઈ જઈ રહ્યા હતા, ત્યારે ભિક્ષુક ભિક્ષા માટે ફરતો હતો. એ સમયે ઊઠેલા ધૂળથી એ ભિક્ષુક ધૂળમાંથી મુક્ત થયો.
સ તેનાધર્મદોષેણ ચાણ્ડાલીં યોનિમ્ આગતઃ પાપપ્રમોચને સ્નાતઃ સ મૃતો નર્મદાતટે
એ અધર્મના દોષથી એ ચાંડાળ ઘરમાં જન્મ્યો; પછી પાપપ્રમોચન સ્થળે સ્નાન કરીને, નર્મદા કાંઠે તેનું મૃત્યુ થયું.
મૂર્ખો ઽભૂદ્ બ્રાહ્મણવરો વારાણસ્યાં ચ ભો દ્વિજાઃ તત્રાસ્ય વસતો ઽબ્દૈસ્ તુ ત્રિંશદ્ભિઃ સિદ્ધપૂરુષઃ
હે દ્વિજો, પછી એ વારાણસીમાં મૂર્ખ પણ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ થયો; ત્યાં રહીને ત્રીસ વર્ષમાં એ સિદ્ધ પુરુષ બની ગયો.
વિરૂપરૂપી બભ્રામ યોગમાલાબલાન્વિતઃ તં દૃષ્ટ્વા સોપહાસાર્થમ્ અભિવાદ્યાભ્યુવાચ હ
એ વિવિધ રૂપ ધારણ કરીને, યોગમાળાની શક્તિથી યુક્ત થઈ ફરતો રહ્યો. કોઈએ તેને જોઈ, ઉપહાસ કરવા માટે નમસ્કાર કરીને કહ્યું.
કુશલં સિદ્ધપુરુષં કુતસ્ ત્વ્ આગમ્યતે ત્વયા
હે સિદ્ધપુરુષ, તું ક્યાંથી આવીને અહીં પહોંચ્યો છે?
એવં સંભાષિતસ્ તેન જ્ઞાતો ઽહમ્ ઇતિ ચિન્ત્ય તુ પ્રત્યુવાચાથ વન્દ્યસ્ તં સ્વર્ગલોકાદ્ ઉપાગતઃ
એના આવા પ્રશ્ન પછી, 'આને મારું જાણ છે' એમ વિચારીને, વંદનીય એ પુરુષે ઉત્તર આપ્યો: 'હું સ્વર્ગલોકમાંથી આવ્યો છું.'
તં સિદ્ધં પ્રાહ મૂર્ખો ઽસૌ કિં ત્વં વેત્સિ ત્રિવિષ્ટપે નારાયણોરુપ્રભવામ્ ઉર્વશીમ્ અપ્સરોવરામ્
એ મૂર્ખે એ સિદ્ધને પૂછ્યું: 'તને ત્રણેય લોકના નારાયણની મહાશક્તિથી ઉત્પન્ન થયેલી અપ્સરા ઉર્વશી વિશે ખબર છે?'
સિદ્ધસ્ તમ્ આહ તાં વેદ્મિ શક્રચામરધારિણીમ્ સ્વર્ગસ્યાભરણં મુખ્યમ્ ઉર્વશીં સાધુસંભવામ્
સિદ્ધે કહ્યું: 'હું એને ઓળખું છું—જે ઇન્દ્રનું ચામરું ધરે છે, સ્વર્ગનો મુખ્ય શણગાર છે અને સારા લોકોમાંથી જન્મેલી છે, એ ઉર્વશી.'
વિપ્રઃ સિદ્ધમ્ ઉવાચાથ ઋજુમાર્ગવિવર્જિતઃ તન્ મિત્ર મત્કૃતે વાર્ત્તામ્ ઉર્વશ્યા ભવતાદરાત્
પછી તે બ્રાહ્મણ, જે સીધી ચાલ ચાલતો ન હતો, તેણે સિદ્ધને કહ્યું: 'મિત્ર, મારા માટે ઉર્વશી વિશે alguna ખબર લાવજે.'
કથનીયા યચ્ ચ સા તે બ્રૂયાદ્ આખ્યાસ્યતે ભવાન્ બાઢમ્ ઇત્ય્ અબ્રવીત્ સિદ્ધઃ સો ઽપિ વિપ્રો મુદાન્વિતઃ
'તે જે કંઈ કહે, એ બધું મને કહી દેજે,' એમ તેણે કહ્યું. સિદ્ધે સંમતિ આપી, અને બ્રાહ્મણ આનંદથી ભરાઈ ગયો.
બભૂવ સિદ્ધો ઽપિ યયૌ મેરુપૃષ્ઠં સુરાલયમ્ સમેત્ય ચોર્વશીં પ્રાહ યદ્ ઉક્તો ઽસૌ દ્વિજેન તુ
પછી એ સિદ્ધ દેવલોકમાં, મેરુ પર્વત પર ગયો. ત્યાં ઉર્વશીને મળીને, બ્રાહ્મણે જે કહ્યું હતું એ બધું તેણે કહી દીધું.
સા પ્રાહ તં સિદ્ધવરં નાહં કાશિપતિં દ્વિજમ્ જાનામિ સત્યમ્ ઉક્તં તે ન ચેતસિ મમ સ્થિતમ્
ઉર્વશીએ એ સિદ્ધને કહ્યું: 'હું કાશીના રાજા એવા બ્રાહ્મણને ઓળખતી નથી. તું સાચું બોલ્યો છે, પણ એ મારા મનમાં ક્યાંય નથી.'
ઇત્ય્ ઉક્તઃ પ્રયયૌ સો ઽપિ કાલેન બહુના પુનઃ વારાણસીં યયૌ સિદ્ધો દૃષ્ટો મૂર્ખેણ વૈ પુનઃ
આ રીતે કહ્યું પછી, તે પણ લાંબા સમય પછી ફરી વારો વારાણસી ગયો; સિદ્ધ પુરુષને મૂર્ખએ ફરીથી જોયો.
દૃષ્ટઃ પૃષ્ટઃ કિલ ભૂયઃ કિમ્ આહોરુભવા તવ સિદ્ધો ઽબ્રવીન્ ન જાનામિ મામ્ ઉવાચોર્વશી સ્વયમ્
જ્યારે તેને જોયો, ત્યારે તેણે ફરી પૂછ્યું: 'ઊર્વશીએ તને શું કહ્યું?' સિદ્ધ પુરુષે જવાબ આપ્યો: 'મને ખબર નથી; ઊર્વશીએ પોતે મને કહ્યું.'
સિદ્ધવાક્યં તતઃ શ્રુત્વા સ્મિતભિન્નૌષ્ઠસંપુટઃ પુનઃ પ્રાહ કથં વેત્સીત્ય્ એવં વાચ્યા ત્વયોર્વશી
સિદ્ધ પુરુષના શબ્દો સાંભળી, હોઠ પર સ્મિત સાથે તેણે ફરી કહ્યું: 'તારે ઊર્વશીને પૂછવું જોઈએ કે, તને કેવી રીતે ખબર પડી?'
બાઢમ્ એવં કરિષ્યામીત્ય્ ઉક્ત્વા સિદ્ધો દિવં ગતઃ દદર્શ શક્રભવનાન્ નિષ્ક્રામન્તીમ્ અથોર્વશીમ્
'બરાબર, હું એમ જ કરીશ' એવું કહીને સિદ્ધ પુરુષ સ્વર્ગે ગયો; ત્યાં તેણે ઇન્દ્રના મહેલમાંથી બહાર આવતી ઊર્વશીને જોઈ.
પ્રોવાચ તાં સિદ્ધવરઃ સા ચ તં સિદ્ધમ્ અબ્રવીત્ નિયમં કંચિદ્ અપિ હિ કરોતુ દ્વિજસત્તમઃ
સિદ્ધ શ્રેષ્ઠએ તેને વાત કરી, અને ઊર્વશીએ જવાબ આપ્યો: 'આ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણે કોઈ વ્રત લેવું જોઈએ.'
યેનાહં કર્મણા સિદ્ધ તં જાનામિ ન ચાન્યથા તદ્ ઉર્વશીવચો ઽભ્યેત્ય તસ્મૈ મૂર્ખદ્વિજાય તુ
'કયા કર્મથી હું તેને ઓળખી શકું, અને બીજું કોઈ રીતે નહીં'—એવું ઊર્વશીએ કહ્યું અને પછી મૂર્ખ બ્રાહ્મણ પાસે ગઈ.
કથયામ્ આસ સિદ્ધસ્ તુ સો ઽપીમં નિયમં જગૌ તવાગ્રે સિદ્ધપુરુષ નિયમો ઽયં કૃતો મયા
પછી સિદ્ધ પુરુષે તેને આ વાત કહી, અને તે વ્રત તારા આગળ કહ્યું: 'હે સિદ્ધ પુરુષ, મેં આ વ્રત લીધું છે.'
ન ભોક્ષ્યે ઽદ્યપ્રભૃતિ વૈ શકટં સત્યમ્ ઈરિતમ્ ઇત્ય્ ઉક્તઃ પ્રયયૌ સિદ્ધઃ સ્વર્ગે દૃષ્ટ્વોર્વશીમ્ અથ
'આજે થી હું શાકટ ફળ નહીં ખાઉં; આ સાચું છે.' એમ કહીને સિદ્ધ પુરુષ ઊર્વશીને સ્વર્ગમાં જોઈને ચાલ્યો ગયો.
પ્રાહાસૌ શકટં ભોક્ષ્યે નાદ્યપ્રભૃતિ કર્હિચિત્ તં સિદ્ધમ્ ઉર્વશી પ્રાહ જ્ઞાતો ઽસૌ સાંપ્રતં મયા
તેણે કહ્યું: 'હું શાકટ ફળ ખાઈશ; આજે થી કદી નહિ છોડું.' ઊર્વશીએ સિદ્ધ પુરુષને કહ્યું: 'હવે હું સમજાઈ ગઈ છું.'
નિયમગ્રહણાદ્ એવ મૂર્ખો મામ્ ઉપહાસકઃ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પ્રયયૌ શીઘ્રં વાસં નારાયણાત્મજા
'મૂર્ખે માત્ર વ્રત લઈને મને ઉડાવ્યું છે.' એવું કહીને નારાયણની પુત્રી ઝડપથી પોતાના નિવાસે ચાલી ગઈ.
સિદ્ધો ઽપિ વિચચારાસૌ કામચારી મહીતલમ્ ઉર્વશ્ય્ અપિ વરારોહા ગત્વા વારાણસીં પુરીમ્
સિદ્ધ પુરુષ મનમુક્ત ભમતો રહ્યો; અને સુંદર આકારવાળી ઊર્વશી વારાણસી શહેરમાં ગઈ.
મત્સ્યોદરીજલે સ્નાનં ચક્રે દિવ્યવપુર્ધરા અથાસાવ્ અપિ મૂર્ખસ્ તુ નદીં મત્સ્યોદરીં મુને
દિવ્ય રૂપ ધારણ કરીને ઊર્વશીએ મચ્છોદરીના જળમાં સ્નાન કર્યું; અને એ મૂર્ખ પણ, હે મુનિ, મચ્છોદરી નદી પાસે ગયો.
જગામાથ દદર્શાસૌ સ્નાયમાનામ્ અથોર્વશીમ્ તાં દૃષ્ટ્વા વવૃધે ઽથાસ્ય મન્મથઃ ક્ષોભકૃદ્ દૃઢમ્
તે ત્યાં ગયો અને ઊર્વશીને સ્નાન કરતી જોઈ; તેને જોઈને તેના મનમાં કામની ઉથલપાથલ વધુ મજબૂત થઈ.
ચકાર મૂર્ખશ્ ચેષ્ટાશ્ ચ તં વિવેદોર્વશી સ્વયમ્ તં મૂર્ખં સિદ્ધગદિતં જ્ઞાત્વા સસ્મિતમ્ આહ તમ્
મૂર્ખે ઇશારા કર્યા, અને ઊર્વશીએ પોતે તેને સમજ્યા; સિદ્ધ પુરુષ પાસેથી મૂર્ખના શબ્દો જાણીને, તે હસીને તેને બોલી.