અજાનતા યજ્ઞવિદ્યાં યદ્ ઇષ્ટં યાજિતં ચ યત્ તેન કર્મવિપાકેન સંભૂતો બ્રહ્મરાક્ષસઃ
મને યજ્ઞવિદ્યાનો જ્ઞાન નહોતો; મેં જે કંઈ કર્યું કે કરાવ્યું, એ બધાના પરિણામે હું બ્રહ્મરાક્ષસ થયો.
તન્ માં પાપમહામ્ભોધૌ નિમગ્નં ત્વં સમુદ્ધર પ્રજાગરે ગીતિકૈકાં પશ્ચિમાં દાતુમ્ અર્હસિ
મને આ પાપના મહાસાગરમાં ડૂબેલો છે, તું મને બહાર કાઢ; તું જાગરણમાં અંતિમ ગીત આપવાનો હકદાર છે.
તમ્ ઉવાચાથ ચાણ્ડાલો યદિ પ્રાણિવધાદ્ ભવાન્ નિવૃત્તિં કુરુતે દદ્યાં તતઃ પશ્ચિમગીતિકામ્
પછી ચાંડાળે તેને કહ્યું: જો તું જીવહિંસા છોડે, તો હું તને અંતિમ ગીત આપું.
બાઢમ્ ઇત્ય્ અવદત્ સો ઽપિ માતઙ્ગો ઽપિ દદૌ તદા ગીતિકાફલમ્ આમન્ત્ર્ય મુહૂર્તાર્ધપ્રજાગરમ્
તે પણ 'બરાબર' કહીને સંમત થયો અને માતંગે ગીતનું ફળ સંકલ્પી, અડધો મુહૂર્ત જાગરણ આપ્યું.
તસ્મિન્ ગીતિફલે દત્તે માતઙ્ગં બ્રહ્મરાક્ષસઃ પ્રણમ્ય પ્રયયૌ હૃષ્ટસ્ તીર્થવર્યં પૃથૂદકમ્
ગીતનું ફળ મળતાં, બ્રહ્મરાક્ષસે માતંગને વંદન કર્યું અને આનંદપૂર્વક પૃથૂદક નામના શ્રેષ્ઠ તીર્થ તરફ ગયો.
તત્રાનશનસંકલ્પં કૃત્વા પ્રાણાઞ્ જહૌ દ્વિજાઃ રાક્ષસત્વાદ્ વિનિર્મુક્તો ગીતિકાફલબૃંહિતઃ
ત્યાં ઉપવાસ કરવાનો સંકલ્પ કરીને, બ્રાહ્મણે પોતાનું જીવન ત્યાગ્યું; ગીતના ફળથી બળવાન થઈ રાક્ષસત્વમાંથી મુક્ત થયો.
પૃથૂદકપ્રભાવાચ્ ચ બ્રહ્મલોકં ચ દુર્લભમ્ દશ વર્ષસહસ્રાણિ નિરાતઙ્કો ઽવસત્ તતઃ
પૃથૂદકની મહિમાથી, તેણે દુર્લભ બ્રહ્મલોક પ્રાપ્ત કર્યો અને ત્યાં દસ હજાર વર્ષ નિરાંતે રહ્યો.
તસ્યાન્તે બ્રાહ્મણો જાતો બભૂવ સ્મૃતિમાન્ વશી તસ્યાહં ચરિતં ભૂયઃ કથયિષ્યામિ ભો દ્વિજાઃ
તેના અંતે, તે સ્મૃતિ અને સંયમ ધરાવતો બ્રાહ્મણ થયો; હે દ્વિજગણ, હું તેની કથા ફરીથી કહીષ.
માતઙ્ગસ્ય કથાશેષં શૃણુધ્વં ગદતો મમ રાક્ષસે તુ ગતે ધીમાન્ ગૃહમ્ એત્ય યતાત્મવાન્
હવે મારે માતંગની વાર્તાનું બાકી રહેલું ભાગ કહેવું છે, એ તમે સાંભળો; જ્યારે રાક્ષસ ત્યાંથી ગયો, ત્યારે વિવેકી અને સંયમી માતંગ પોતાના ઘરે પાછા ફર્યા.
તદ્વિપ્રચરિતં સ્મૃત્વા નિર્વિણ્ણઃ શુચિર્ અપ્ય્ અસૌ પુત્રેષુ ભાર્યાં નિક્ષિપ્ય દદૌ ભૂમ્યાઃ પ્રદક્ષિણામ્
તે બ્રાહ્મણના કરેલા કામોને યાદ કરીને—even શુદ્ધ હોવા છતાં—માતંગ દુઃખી થયા; તેમણે પોતાની પત્નીને પુત્રો પાસે સોંપી, પૃથ્વીનું પરિભ્રમણ કર્યું.
કોકામુખાત્ સમારભ્ય યાવદ્ વૈ સ્કન્દદર્શનમ્ દૃષ્ટ્વા સ્કન્દં યયૌ ધારાચક્રે ચાપિ પ્રદક્ષિણમ્
કોકામુખા થી શરૂ કરીને જ્યાં સુધી સ્કંદ દર્શન થાય ત્યાં સુધી, તેણે સ્કંદને જોઈને ધારા ચક્રની પણ પરિક્રમા કરી.
તતો ઽદ્રિવરમ્ આગમ્ય વિન્ધ્યમ્ ઉચ્ચશિલોચ્ચયમ્ પાપપ્રમોચનં તીર્થમ્ આસસાદ સ તુ દ્વિજાઃ
પછી તે ઉત્તમ પર્વત, ઊંચા શિખરો ધરાવતો વિંધ્ય, ત્યાં પહોંચ્યો અને પાપપ્રમોચન નામના પવિત્ર તીર્થે ગયો.
સ્નાનં પાપહરં ચક્રે સ તુ ચાણ્ડાલવંશજઃ વિમુક્તપાપઃ સસ્માર પૂર્વજાતીર્ અનેકશઃ
ત્યાં ચંડાળ કુળના પુત્રએ પાપ દૂર કરતું સ્નાન કર્યું; પાપમુક્ત થઈને તેણે અનેક પૂર્વજન્મોનું સ્મરણ કર્યું.
સ પૂર્વજન્મન્ય્ અભવદ્ ભિક્ષુઃ સંયતવાઙ્મનાઃ યતકાયશ્ ચ મતિમાન્ વેદવેદાઙ્ગપારગઃ
તે પૂર્વજન્મમાં સંયમિત વાણી અને મનવાળો, શરીર પર નિયંત્રણ ધરાવતો, બુદ્ધિશાળી અને વેદ-વેદાંગનો જ્ઞાન પ્રાપ્ત ભિક્ષુ હતો.
એકદા ગોષુ નગરાદ્ ધ્રિયમાણાસુ તસ્કરૈઃ ભિક્ષાવધૂતા રજસા મુક્તા તેનાથ ભિક્ષુણા
એક વખત, જ્યારે ચોરો શહેરમાંથી ગાયોને લઈ જઈ રહ્યા હતા, ત્યારે ભિક્ષુક ભિક્ષા માટે ફરતો હતો. એ સમયે ઊઠેલા ધૂળથી એ ભિક્ષુક ધૂળમાંથી મુક્ત થયો.
સ તેનાધર્મદોષેણ ચાણ્ડાલીં યોનિમ્ આગતઃ પાપપ્રમોચને સ્નાતઃ સ મૃતો નર્મદાતટે
એ અધર્મના દોષથી એ ચાંડાળ ઘરમાં જન્મ્યો; પછી પાપપ્રમોચન સ્થળે સ્નાન કરીને, નર્મદા કાંઠે તેનું મૃત્યુ થયું.
મૂર્ખો ઽભૂદ્ બ્રાહ્મણવરો વારાણસ્યાં ચ ભો દ્વિજાઃ તત્રાસ્ય વસતો ઽબ્દૈસ્ તુ ત્રિંશદ્ભિઃ સિદ્ધપૂરુષઃ
હે દ્વિજો, પછી એ વારાણસીમાં મૂર્ખ પણ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ થયો; ત્યાં રહીને ત્રીસ વર્ષમાં એ સિદ્ધ પુરુષ બની ગયો.
વિરૂપરૂપી બભ્રામ યોગમાલાબલાન્વિતઃ તં દૃષ્ટ્વા સોપહાસાર્થમ્ અભિવાદ્યાભ્યુવાચ હ
એ વિવિધ રૂપ ધારણ કરીને, યોગમાળાની શક્તિથી યુક્ત થઈ ફરતો રહ્યો. કોઈએ તેને જોઈ, ઉપહાસ કરવા માટે નમસ્કાર કરીને કહ્યું.
કુશલં સિદ્ધપુરુષં કુતસ્ ત્વ્ આગમ્યતે ત્વયા
હે સિદ્ધપુરુષ, તું ક્યાંથી આવીને અહીં પહોંચ્યો છે?
એવં સંભાષિતસ્ તેન જ્ઞાતો ઽહમ્ ઇતિ ચિન્ત્ય તુ પ્રત્યુવાચાથ વન્દ્યસ્ તં સ્વર્ગલોકાદ્ ઉપાગતઃ
એના આવા પ્રશ્ન પછી, 'આને મારું જાણ છે' એમ વિચારીને, વંદનીય એ પુરુષે ઉત્તર આપ્યો: 'હું સ્વર્ગલોકમાંથી આવ્યો છું.'
તં સિદ્ધં પ્રાહ મૂર્ખો ઽસૌ કિં ત્વં વેત્સિ ત્રિવિષ્ટપે નારાયણોરુપ્રભવામ્ ઉર્વશીમ્ અપ્સરોવરામ્
એ મૂર્ખે એ સિદ્ધને પૂછ્યું: 'તને ત્રણેય લોકના નારાયણની મહાશક્તિથી ઉત્પન્ન થયેલી અપ્સરા ઉર્વશી વિશે ખબર છે?'
સિદ્ધસ્ તમ્ આહ તાં વેદ્મિ શક્રચામરધારિણીમ્ સ્વર્ગસ્યાભરણં મુખ્યમ્ ઉર્વશીં સાધુસંભવામ્
સિદ્ધે કહ્યું: 'હું એને ઓળખું છું—જે ઇન્દ્રનું ચામરું ધરે છે, સ્વર્ગનો મુખ્ય શણગાર છે અને સારા લોકોમાંથી જન્મેલી છે, એ ઉર્વશી.'
વિપ્રઃ સિદ્ધમ્ ઉવાચાથ ઋજુમાર્ગવિવર્જિતઃ તન્ મિત્ર મત્કૃતે વાર્ત્તામ્ ઉર્વશ્યા ભવતાદરાત્
પછી તે બ્રાહ્મણ, જે સીધી ચાલ ચાલતો ન હતો, તેણે સિદ્ધને કહ્યું: 'મિત્ર, મારા માટે ઉર્વશી વિશે alguna ખબર લાવજે.'
કથનીયા યચ્ ચ સા તે બ્રૂયાદ્ આખ્યાસ્યતે ભવાન્ બાઢમ્ ઇત્ય્ અબ્રવીત્ સિદ્ધઃ સો ઽપિ વિપ્રો મુદાન્વિતઃ
'તે જે કંઈ કહે, એ બધું મને કહી દેજે,' એમ તેણે કહ્યું. સિદ્ધે સંમતિ આપી, અને બ્રાહ્મણ આનંદથી ભરાઈ ગયો.
બભૂવ સિદ્ધો ઽપિ યયૌ મેરુપૃષ્ઠં સુરાલયમ્ સમેત્ય ચોર્વશીં પ્રાહ યદ્ ઉક્તો ઽસૌ દ્વિજેન તુ
પછી એ સિદ્ધ દેવલોકમાં, મેરુ પર્વત પર ગયો. ત્યાં ઉર્વશીને મળીને, બ્રાહ્મણે જે કહ્યું હતું એ બધું તેણે કહી દીધું.
સા પ્રાહ તં સિદ્ધવરં નાહં કાશિપતિં દ્વિજમ્ જાનામિ સત્યમ્ ઉક્તં તે ન ચેતસિ મમ સ્થિતમ્
ઉર્વશીએ એ સિદ્ધને કહ્યું: 'હું કાશીના રાજા એવા બ્રાહ્મણને ઓળખતી નથી. તું સાચું બોલ્યો છે, પણ એ મારા મનમાં ક્યાંય નથી.'
ઇત્ય્ ઉક્તઃ પ્રયયૌ સો ઽપિ કાલેન બહુના પુનઃ વારાણસીં યયૌ સિદ્ધો દૃષ્ટો મૂર્ખેણ વૈ પુનઃ
આ રીતે કહ્યું પછી, તે પણ લાંબા સમય પછી ફરી વારો વારાણસી ગયો; સિદ્ધ પુરુષને મૂર્ખએ ફરીથી જોયો.
દૃષ્ટઃ પૃષ્ટઃ કિલ ભૂયઃ કિમ્ આહોરુભવા તવ સિદ્ધો ઽબ્રવીન્ ન જાનામિ મામ્ ઉવાચોર્વશી સ્વયમ્
જ્યારે તેને જોયો, ત્યારે તેણે ફરી પૂછ્યું: 'ઊર્વશીએ તને શું કહ્યું?' સિદ્ધ પુરુષે જવાબ આપ્યો: 'મને ખબર નથી; ઊર્વશીએ પોતે મને કહ્યું.'
સિદ્ધવાક્યં તતઃ શ્રુત્વા સ્મિતભિન્નૌષ્ઠસંપુટઃ પુનઃ પ્રાહ કથં વેત્સીત્ય્ એવં વાચ્યા ત્વયોર્વશી
સિદ્ધ પુરુષના શબ્દો સાંભળી, હોઠ પર સ્મિત સાથે તેણે ફરી કહ્યું: 'તારે ઊર્વશીને પૂછવું જોઈએ કે, તને કેવી રીતે ખબર પડી?'
બાઢમ્ એવં કરિષ્યામીત્ય્ ઉક્ત્વા સિદ્ધો દિવં ગતઃ દદર્શ શક્રભવનાન્ નિષ્ક્રામન્તીમ્ અથોર્વશીમ્
'બરાબર, હું એમ જ કરીશ' એવું કહીને સિદ્ધ પુરુષ સ્વર્ગે ગયો; ત્યાં તેણે ઇન્દ્રના મહેલમાંથી બહાર આવતી ઊર્વશીને જોઈ.