એવમ્ ઉચ્ચારિતે તેન માતઙ્ગસ્ તમ્ ઉવાચ હ
આ રીતે તે શબ્દો બોલાયા પછી માતંગે તેને કહ્યું.
કિં પૂર્વં ભવતા કર્મ વિકૃતં કૃતમ્ અઞ્જસા યેન ત્વં દોષજાતેન સંભૂતો બ્રહ્મરાક્ષસઃ
તું અગાઉ કયું એવું ખોટું કામ કર્યું હતું, જેના કારણે તું પાપથી જન્મેલો બ્રહ્મરાક્ષસ થયો છે?
તસ્ય તદ્ વાક્યમ્ આકર્ણ્ય માતઙ્ગં બ્રહ્મરાક્ષસઃ પ્રોવાચ દુઃખસંતપ્તઃ સંસ્મૃત્ય સ્વકૃતં કૃતમ્
તેના એ વચન સાંભળી, દુઃખથી તપ્ત બ્રહ્મરાક્ષસે પોતે કરેલું સ્મરીને માતંગને કહ્યું.
શ્રૂયતાં યો ઽહમ્ આસં વૈ પૂર્વં યચ્ ચ મયા કૃતમ્ યસ્મિન્ કૃતે પાપયોનિં ગતવાન્ અસ્મિ રાક્ષસીમ્
સાંભળો, હું પહેલાં કોણ હતો અને મેં શું કર્યું હતું, જેના કારણે પાપી યોનિમાં જઈ રાક્ષસ બન્યો છું.
સોમશર્મ ઇતિ ખ્યાતઃ પૂર્વમ્ આસમ્ અહં દ્વિજઃ પુત્રો ઽધ્યયનશીલસ્ય દેવશર્મસ્ય યજ્વનઃ
હું પહેલાં સોમશર્મા નામે ઓળખાતો બ્રાહ્મણ હતો, દેવશર્મા યજમાનનો દીકરો, અધ્યયનપ્રિય અને યજ્ઞકર્મમાં નિષ્ણાત.
કસ્યચિદ્ યજમાનસ્ય સૂત્રમન્ત્રબહિષ્કૃતઃ નૃપસ્ય કર્મસક્તેન યૂપકર્મસુનિષ્ઠિતઃ
કેટલાક યજમાનના યજ્ઞમાં, હું સૂત્ર અને મંત્રોથી વંચિત થયો હતો; રાજાના કર્મમાં લિપ્ત રહીને યૂપકર્મ યોગ્ય રીતે પૂર્ણ કર્યું નહોતું.
આગ્નીધ્રં ચાકરોદ્ યજ્ઞે લોભમોહપ્રપીડિતઃ તસ્મિન્ પરિસમાપ્તે તુ મૌર્ખ્યાદ્ દમ્ભમ્ અનુષ્ઠિતઃ
લોભ અને મોહથી પીડાઈને મેં યજ્ઞમાં અગ્નિધ્રનું કામ કર્યું; યજ્ઞ પૂરો થયા પછી મૂર્ખતાથી દંભ કર્યો.
યષ્ટુમ્ આરબ્ધવાન્ અસ્મિ દ્વાદશાહં મહાક્રતુમ્ પ્રવર્તમાને તસ્મિંસ્ તુ કુક્ષિશૂલો ઽભવન્ મમ
હું બાર દિવસના મહાયજ્ઞ માટે તૈયાર થયો હતો; તે ચાલી રહ્યો હતો ત્યારે મને પેટમાં દુખાવો થયો.
સંપૂર્ણે દશરાત્રે તુ ન સમાપ્તે તથા ક્રતૌ વિરૂપાક્ષસ્ય દીયન્ત્યામ્ આહુત્યાં રાક્ષસે ક્ષણે
દસ રાત્રિ પૂરી થઈ, પણ યજ્ઞ પૂર્ણ થયો નહોતો; વિરુપાક્ષને આહુતિ આપતી વેળાએ, રાક્ષસના ક્ષણે, હું મરી ગયો.
મૃતો ઽહં તેન દોષેણ સંભૂતો બ્રહ્મરાક્ષસઃ મૂર્ખેણ મન્ત્રહીનેન સૂત્રસ્વરવિવર્જિતમ્
એ દોષના કારણે, હું મૂર્ખતાથી મર્યો અને મંત્રવિહિન, સૂત્રના ઉચ્ચાર વિના બ્રહ્મરાક્ષસ બની ગયો.
અજાનતા યજ્ઞવિદ્યાં યદ્ ઇષ્ટં યાજિતં ચ યત્ તેન કર્મવિપાકેન સંભૂતો બ્રહ્મરાક્ષસઃ
મને યજ્ઞવિદ્યાનો જ્ઞાન નહોતો; મેં જે કંઈ કર્યું કે કરાવ્યું, એ બધાના પરિણામે હું બ્રહ્મરાક્ષસ થયો.
તન્ માં પાપમહામ્ભોધૌ નિમગ્નં ત્વં સમુદ્ધર પ્રજાગરે ગીતિકૈકાં પશ્ચિમાં દાતુમ્ અર્હસિ
મને આ પાપના મહાસાગરમાં ડૂબેલો છે, તું મને બહાર કાઢ; તું જાગરણમાં અંતિમ ગીત આપવાનો હકદાર છે.
તમ્ ઉવાચાથ ચાણ્ડાલો યદિ પ્રાણિવધાદ્ ભવાન્ નિવૃત્તિં કુરુતે દદ્યાં તતઃ પશ્ચિમગીતિકામ્
પછી ચાંડાળે તેને કહ્યું: જો તું જીવહિંસા છોડે, તો હું તને અંતિમ ગીત આપું.
બાઢમ્ ઇત્ય્ અવદત્ સો ઽપિ માતઙ્ગો ઽપિ દદૌ તદા ગીતિકાફલમ્ આમન્ત્ર્ય મુહૂર્તાર્ધપ્રજાગરમ્
તે પણ 'બરાબર' કહીને સંમત થયો અને માતંગે ગીતનું ફળ સંકલ્પી, અડધો મુહૂર્ત જાગરણ આપ્યું.
તસ્મિન્ ગીતિફલે દત્તે માતઙ્ગં બ્રહ્મરાક્ષસઃ પ્રણમ્ય પ્રયયૌ હૃષ્ટસ્ તીર્થવર્યં પૃથૂદકમ્
ગીતનું ફળ મળતાં, બ્રહ્મરાક્ષસે માતંગને વંદન કર્યું અને આનંદપૂર્વક પૃથૂદક નામના શ્રેષ્ઠ તીર્થ તરફ ગયો.
તત્રાનશનસંકલ્પં કૃત્વા પ્રાણાઞ્ જહૌ દ્વિજાઃ રાક્ષસત્વાદ્ વિનિર્મુક્તો ગીતિકાફલબૃંહિતઃ
ત્યાં ઉપવાસ કરવાનો સંકલ્પ કરીને, બ્રાહ્મણે પોતાનું જીવન ત્યાગ્યું; ગીતના ફળથી બળવાન થઈ રાક્ષસત્વમાંથી મુક્ત થયો.
પૃથૂદકપ્રભાવાચ્ ચ બ્રહ્મલોકં ચ દુર્લભમ્ દશ વર્ષસહસ્રાણિ નિરાતઙ્કો ઽવસત્ તતઃ
પૃથૂદકની મહિમાથી, તેણે દુર્લભ બ્રહ્મલોક પ્રાપ્ત કર્યો અને ત્યાં દસ હજાર વર્ષ નિરાંતે રહ્યો.
તસ્યાન્તે બ્રાહ્મણો જાતો બભૂવ સ્મૃતિમાન્ વશી તસ્યાહં ચરિતં ભૂયઃ કથયિષ્યામિ ભો દ્વિજાઃ
તેના અંતે, તે સ્મૃતિ અને સંયમ ધરાવતો બ્રાહ્મણ થયો; હે દ્વિજગણ, હું તેની કથા ફરીથી કહીષ.
માતઙ્ગસ્ય કથાશેષં શૃણુધ્વં ગદતો મમ રાક્ષસે તુ ગતે ધીમાન્ ગૃહમ્ એત્ય યતાત્મવાન્
હવે મારે માતંગની વાર્તાનું બાકી રહેલું ભાગ કહેવું છે, એ તમે સાંભળો; જ્યારે રાક્ષસ ત્યાંથી ગયો, ત્યારે વિવેકી અને સંયમી માતંગ પોતાના ઘરે પાછા ફર્યા.
તદ્વિપ્રચરિતં સ્મૃત્વા નિર્વિણ્ણઃ શુચિર્ અપ્ય્ અસૌ પુત્રેષુ ભાર્યાં નિક્ષિપ્ય દદૌ ભૂમ્યાઃ પ્રદક્ષિણામ્
તે બ્રાહ્મણના કરેલા કામોને યાદ કરીને—even શુદ્ધ હોવા છતાં—માતંગ દુઃખી થયા; તેમણે પોતાની પત્નીને પુત્રો પાસે સોંપી, પૃથ્વીનું પરિભ્રમણ કર્યું.
કોકામુખાત્ સમારભ્ય યાવદ્ વૈ સ્કન્દદર્શનમ્ દૃષ્ટ્વા સ્કન્દં યયૌ ધારાચક્રે ચાપિ પ્રદક્ષિણમ્
કોકામુખા થી શરૂ કરીને જ્યાં સુધી સ્કંદ દર્શન થાય ત્યાં સુધી, તેણે સ્કંદને જોઈને ધારા ચક્રની પણ પરિક્રમા કરી.
તતો ઽદ્રિવરમ્ આગમ્ય વિન્ધ્યમ્ ઉચ્ચશિલોચ્ચયમ્ પાપપ્રમોચનં તીર્થમ્ આસસાદ સ તુ દ્વિજાઃ
પછી તે ઉત્તમ પર્વત, ઊંચા શિખરો ધરાવતો વિંધ્ય, ત્યાં પહોંચ્યો અને પાપપ્રમોચન નામના પવિત્ર તીર્થે ગયો.
સ્નાનં પાપહરં ચક્રે સ તુ ચાણ્ડાલવંશજઃ વિમુક્તપાપઃ સસ્માર પૂર્વજાતીર્ અનેકશઃ
ત્યાં ચંડાળ કુળના પુત્રએ પાપ દૂર કરતું સ્નાન કર્યું; પાપમુક્ત થઈને તેણે અનેક પૂર્વજન્મોનું સ્મરણ કર્યું.
સ પૂર્વજન્મન્ય્ અભવદ્ ભિક્ષુઃ સંયતવાઙ્મનાઃ યતકાયશ્ ચ મતિમાન્ વેદવેદાઙ્ગપારગઃ
તે પૂર્વજન્મમાં સંયમિત વાણી અને મનવાળો, શરીર પર નિયંત્રણ ધરાવતો, બુદ્ધિશાળી અને વેદ-વેદાંગનો જ્ઞાન પ્રાપ્ત ભિક્ષુ હતો.
એકદા ગોષુ નગરાદ્ ધ્રિયમાણાસુ તસ્કરૈઃ ભિક્ષાવધૂતા રજસા મુક્તા તેનાથ ભિક્ષુણા
એક વખત, જ્યારે ચોરો શહેરમાંથી ગાયોને લઈ જઈ રહ્યા હતા, ત્યારે ભિક્ષુક ભિક્ષા માટે ફરતો હતો. એ સમયે ઊઠેલા ધૂળથી એ ભિક્ષુક ધૂળમાંથી મુક્ત થયો.
સ તેનાધર્મદોષેણ ચાણ્ડાલીં યોનિમ્ આગતઃ પાપપ્રમોચને સ્નાતઃ સ મૃતો નર્મદાતટે
એ અધર્મના દોષથી એ ચાંડાળ ઘરમાં જન્મ્યો; પછી પાપપ્રમોચન સ્થળે સ્નાન કરીને, નર્મદા કાંઠે તેનું મૃત્યુ થયું.
મૂર્ખો ઽભૂદ્ બ્રાહ્મણવરો વારાણસ્યાં ચ ભો દ્વિજાઃ તત્રાસ્ય વસતો ઽબ્દૈસ્ તુ ત્રિંશદ્ભિઃ સિદ્ધપૂરુષઃ
હે દ્વિજો, પછી એ વારાણસીમાં મૂર્ખ પણ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ થયો; ત્યાં રહીને ત્રીસ વર્ષમાં એ સિદ્ધ પુરુષ બની ગયો.
વિરૂપરૂપી બભ્રામ યોગમાલાબલાન્વિતઃ તં દૃષ્ટ્વા સોપહાસાર્થમ્ અભિવાદ્યાભ્યુવાચ હ
એ વિવિધ રૂપ ધારણ કરીને, યોગમાળાની શક્તિથી યુક્ત થઈ ફરતો રહ્યો. કોઈએ તેને જોઈ, ઉપહાસ કરવા માટે નમસ્કાર કરીને કહ્યું.
કુશલં સિદ્ધપુરુષં કુતસ્ ત્વ્ આગમ્યતે ત્વયા
હે સિદ્ધપુરુષ, તું ક્યાંથી આવીને અહીં પહોંચ્યો છે?
એવં સંભાષિતસ્ તેન જ્ઞાતો ઽહમ્ ઇતિ ચિન્ત્ય તુ પ્રત્યુવાચાથ વન્દ્યસ્ તં સ્વર્ગલોકાદ્ ઉપાગતઃ
એના આવા પ્રશ્ન પછી, 'આને મારું જાણ છે' એમ વિચારીને, વંદનીય એ પુરુષે ઉત્તર આપ્યો: 'હું સ્વર્ગલોકમાંથી આવ્યો છું.'