બ્રહ્મપુરાણમ્

તસ્યાપ્ય્ અધ્યયનં યજ્ઞો દાનં ધર્મશ્ ચ શસ્યતે નિત્યનૈમિત્તિકાદીનામ્ અનુષ્ઠાનં ચ કર્મણામ્

તે માટે પણ અધ્યયન, યજ્ઞ, દાન અને ધર્મ પ્રશંસનીય છે; રોજિંદા અને વિશેષ કર્મોનું પાલન કરવું જોઈએ.

દ્વિજાતિસંશ્રયં કર્મ તદર્થં તેન પોષણમ્ ક્રયવિક્રયજૈર્ વાપિ ધનૈઃ કારુભવૈસ્ તુ વા

દ્વિજોની સેવા માટે, વૈશ્યે કામ કરીને, ખરીદી-વેચાણથી કે કૌશલ્યથી કમાયેલી સંપત્તિથી તેમને પોષવું જોઈએ.

દાનં દદ્યાચ્ ચ શૂદ્રો ઽપિ પાકયજ્ઞૈર્ યજેત ચ પિત્ર્યાદિકં ચ વૈ સર્વં શૂદ્રઃ કુર્વીત તેન વૈ

શૂદ્ર પણ દાન આપી શકે, પાકયજ્ઞ કરી શકે અને પિતૃ વગેરે માટે તમામ વિધિઓ કરી શકે; શૂદ્રે આવું જ કરવું જોઈએ.

ભૃત્યાદિભરણાર્થાય સર્વેષાં ચ પરિગ્રહાઃ ઋતુકાલાભિગમનં સ્વદારેષુ દ્વિજોત્તમાઃ

ભૃત્ય અને અન્ય લોકોના પોષણ માટે, સર્વે પોતાના માલ પ્રાપ્ત કરી શકે; પોતાના પત્ની સાથે યોગ્ય સમયે સંયોગ કરવો, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો.

દયા સમસ્તભૂતેષુ તિતિક્ષા નાભિમાનિતા સત્યં શૌચમ્ અનાયાસો મઙ્ગલં પ્રિયવાદિતા

સર્વ જીવ પર દયા, સહનશીલતા, અહંકાર ન હોવું, સત્ય, પવિત્રતા, સરળતા, શુભતા અને મીઠા બોલવું.

મૈત્રી ચૈવાસ્પૃહા તદ્વદ્ અકાર્પણ્યં દ્વિજોત્તમાઃ અનસૂયા ચ સામાન્યા વર્ણાનાં કથિતા ગુણાઃ

મિત્રતા, લોભનો અભાવ, એ જ રીતે કંજુષી ન હોવી, અને ઈર્ષ્યા ન હોવી—આ ગુણો બધા જાતિમાં સામાન્ય ગણવામાં આવ્યા છે, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો.

આશ્રમાણાં ચ સર્વેષામ્ એતે સામાન્યલક્ષણાઃ ગુણાસ્ તથોપધર્માશ્ ચ વિપ્રાદીનામ્ ઇમે દ્વિજાઃ

બધા આશ્રમો માટે પણ આ ગુણો સામાન્ય લક્ષણ છે; એ જ રીતે, બ્રાહ્મણ અને અન્ય લોકો માટે પણ આ ગુણો અને ઉપધર્મો નિર્ધારિત છે, હે દ્વિજ.

ક્ષાત્રં કર્મ દ્વિજસ્યોક્તં વૈશ્યકર્મ તથાપદિ રાજન્યસ્ય ચ વૈશ્યોક્તં શૂદ્રકર્માણિ ચૈતયોઃ

યોદ્ધાનો ધર્મ દ્વિજને આપ્યો છે, અને વ્યાપારીનું કામ પણ જરૂર પડે ત્યારે; રાજવંશી માટે વ્યાપારીનું કામ નિર્ધારિત છે, અને બંને માટે શૂદ્રના કામ પણ.

સસામર્થ્યે સતિ ત્યાજ્યમ્ ઉભાભ્યામ્ અપિ ચ દ્વિજાઃ તદ્ એવાપદિ કર્તવ્યં ન કુર્યાત્ કર્મસંકરમ્

જો શક્તિ હોય તો, બંનેએ આ કામો છોડવા જોઈએ, હે દ્વિજ; માત્ર જરૂર પડે ત્યારે જ એ કામ કરવું, પણ કામમાં મિશ્રણ ન કરવું.

ઇત્ય્ એતે કથિતા વિપ્રા વર્ણધર્મા મયાદ્ય વૈ ધર્મમ્ આશ્રમિણાં સમ્યગ્ બ્રુવતો ઽપિ નિબોધત

હે બ્રાહ્મણો, આજે મેં જાતિધર્મો જણાવ્યા છે; હવે આશ્રમોના ધર્મો સાચી રીતે સાંભળો.

બાલઃ કૃતોપનયનો વેદાહરણતત્પરઃ ગુરોર્ ગેહે વસન્ વિપ્રા બ્રહ્મચારી સમાહિતઃ

જે બાળક ઉપનયન સંસ્કાર પામ્યો છે, વેદના પાઠમાં તત્પર છે, ગુરુના ઘરમાં રહે છે—એ બ્રહ્મચારીએ મન એકાગ્ર રાખવું જોઈએ, હે બ્રાહ્મણો.

શૌચાચારરતસ્ તત્ર કાર્યં શુશ્રૂષણં ગુરોઃ વ્રતાનિ ચરતા ગ્રાહ્યો વેદશ્ ચ કૃતબુદ્ધિના

તે ત્યાં શુદ્ધતા અને સારા વર્તનમાં રત રહેવું, ગુરુની સેવા કરવી, વ્રત પાલન કરવું, અને નિશ્ચયપૂર્વક વેદ શીખવો.

ઉભે સંધ્યે રવિં વિપ્રાસ્ તથૈવાગ્નિં સમાહિતઃ ઉપતિષ્ઠેત્ તથા કુર્યાદ્ ગુરોર્ અપ્ય્ અભિવાદનમ્

સાંજ-સવાર બંને સમયે, હે બ્રાહ્મણો, તે એકાગ્રતાથી સૂર્ય અને અગ્નિની પૂજા કરવી, અને એ જ રીતે ગુરુને વંદન કરવું.

સ્થિતે તિષ્ઠેદ્ વ્રજેદ્ યાતિ નીચૈર્ આસીત ચાસિતે શિષ્યો ગુરૌ દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ પ્રતિકૂલં ચ સંત્યજેત્

ગુરુ ઊભા હોય ત્યારે શિષ્યે ઊભા રહેવું, ગુરુ જાય ત્યારે પછડાવવું, ગુરુ બેઠા હોય ત્યારે નીચું બેઠા રહેવું; હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, શિષ્યે વિરોધી વર્તન ટાળવું.

તેનૈવોક્તં પઠેદ્ વેદં નાન્યચિત્તઃ પુરસ્થિતઃ અનુજ્ઞાતં ચ ભિક્ષાન્નમ્ અશ્નીયાદ્ ગુરુણા તતઃ

ગુરુએ જે રીતે કહ્યું હોય એ રીતે, મન એકાગ્ર રાખીને, સામેથી વેદનો પાઠ કરવો; અને ગુરુએ મંજૂર કરેલું ભોજન જ લેવું.

અવગાહેદ્ અપઃ પૂર્વમ્ આચાર્યેણાવગાહિતાઃ સમિજ્જલાદિકં ચાસ્ય કલ્યકલ્યમ્ ઉપાનયેત્

ગુરુ પહેલા સ્નાન કરે પછી શિષ્યે સ્નાન કરવું, અને યોગ્ય રીતે ગુરુ માટે પાણી અને અન્ય વસ્તુઓ લાવવી.

ગૃહીતગ્રાહ્યવેદશ્ ચ તતો ઽનુજ્ઞામ્ અવાપ્ય વૈ ગાર્હસ્થ્યમ્ આવસેત્ પ્રાજ્ઞો નિષ્પન્નગુરુનિષ્કૃતિઃ

વેદ શીખી લીધા પછી અને ગુરુની મંજૂરી મેળવી, બુદ્ધિશાળી વ્યક્તિએ ગુરુની માંગ પૂરી કરીને ગૃહસ્થ આશ્રમમાં પ્રવેશવું.

વિધિનાવાપ્તદારસ્ તુ ધનં પ્રાપ્ય સ્વકર્મણા ગૃહસ્થકાર્યમ્ અખિલં કુર્યાદ્ વિપ્રાઃ સ્વશક્તિતઃ

વિધિ પ્રમાણે પત્ની મેળવ્યા પછી, અને પોતાના ધર્મથી સંપત્તિ મેળવી, બ્રાહ્મણે પોતાની શક્તિ પ્રમાણે બધા ગૃહસ્થ કાર્ય કરવું.

નિર્વાપેણ પિતૄન્ અર્ચ્ય યજ્ઞૈર્ દેવાંસ્ તથાતિથીન્ અન્નૈર્ મુનીંશ્ ચ સ્વાધ્યાયૈર્ અપત્યેન પ્રજાપતિમ્

પિતૃઓને નિર્વાપથી, દેવોને યજ્ઞથી, અતિથિઓને ભોજનથી, મુનિઓને સ્વાધ્યાયથી, અને પ્રજાપતિને સંતાનથી પૂજવું.

બલિકર્મણા ભૂતાનિ વાક્સત્યેનાખિલં જગત્ પ્રાપ્નોતિ લોકાન્ પુરુષો નિજકર્મસમાર્જિતાન્

બલિથી ભૂતોને અને સત્યવાણીથી આખા જગતને, માણસ પોતાના કર્મથી મેળવેલા લોકને પ્રાપ્ત કરે છે.

ભિક્ષાભુજશ્ ચ યે કેચિત્ પરિવ્રાડ્ બ્રહ્મચારિણઃ તે ઽપ્ય્ અત્ર પ્રતિતિષ્ઠન્તિ ગાર્હસ્થ્યં તેન વૈ પરમ્

જે લોકો ભિક્ષા પર જીવે છે, ભટકતા સંન્યાસી કે બ્રહ્મચારીઓ—એ લોકો પણ અહીં ગૃહસ્થ આશ્રમમાં સ્થિર થાય છે, કારણ કે એ જ શ્રેષ્ઠ છે.

વેદાહરણકાર્યેણ તીર્થસ્નાનાય ચ દ્વિજાઃ અટન્તિ વસુધાં વિપ્રાઃ પૃથિવીદર્શનાય ચ

વેદના પાઠ અને તીર્થમાં સ્નાન માટે, હે બ્રાહ્મણો, બ્રાહ્મણો પૃથ્વી પર ફરતા રહે છે, અને પૃથ્વીનું દર્શન કરવા પણ.

અનિકેતા હ્ય્ અનાહારા યે તુ સાયંગૃહાસ્ તુ તે તેષાં ગૃહસ્થઃ સતતં પ્રતિષ્ઠા યોનિર્ ઉચ્યતે

જે અનિકેત અને અનાહાર છે, પણ સાંજે ઘર ધરાવે છે—એમાં ગૃહસ્થને હંમેશા સ્થિર મૂળ ગણવામાં આવે છે.

તેષાં સ્વાગતદાનાનિ વક્તવ્યં મધુરં સદા ગૃહાગતાનાં દદ્યાચ્ ચ શયનાસનભોજનમ્

ઘરમા આવનાર મહેમાનને હંમેશા મીઠા શબ્દોથી આવકારવું, તેમને ભેટ આપવી અને શયન, બેઠક અને ભોજનની વ્યવસ્થા કરવી જોઈએ.

અતિથિર્ યસ્ય ભગ્નાશો ગૃહાત્ પ્રતિનિવર્તતે સ દત્ત્વા દુષ્કૃતં તસ્મૈ પુણ્યમ્ આદાય ગચ્છતિ

જે મહેમાનની આશા તૂટી જાય અને તે ઘરેથી પાછો જાય, તો ઘરમાલિક પોતાનું પુણ્ય તેને આપી દે છે અને મહેમાનના પાપને પોતે લઈ લે છે.

અવજ્ઞાનમ્ અહંકારો દમ્ભશ્ ચાપિ ગૃહે સતઃ પરિવાદોપઘાતૌ ચ પારુષ્યં ચ ન શસ્યતે

ઘરમા રહેતા માણસે અણદયાળપણું, અહંકાર, દંભ, નિંદા, અન્યને નુકસાન પહોંચાડવું અને કઠોરતા કદી પણ ન કરવી જોઈએ.

યશ્ ચ સમ્યક્ કરોત્ય્ એવં ગૃહસ્થઃ પરમં વિધિમ્ સર્વબન્ધવિનિર્મુક્તો લોકાન્ આપ્નોતિ ચોત્તમાન્

જે ઘરસ્થ આ રીતે શ્રેષ્ઠ રીતથી વર્તે છે, તે સર્વ બંધનોથી મુક્ત થઈને ઉત્તમ લોકને પામે છે.

વયઃપરિણતૌ વિપ્રાઃ કૃતકૃત્યો ગૃહાશ્રમી પુત્રેષુ ભાર્યાં નિક્ષિપ્ય વનં ગચ્છેત્ સહૈવ વા

જ્યારે દ્વિજ વૃદ્ધાવસ્થામાં પહોંચે અને ઘરસ્થ ધર્મ પૂરો કરે, ત્યારે પત્નીને પુત્રો પાસે સોંપી, એકલા કે સાથે, વનમાં જવું જોઈએ.

પર્ણમૂલફલાહારઃ કેશશ્મશ્રુજટાધરઃ ભૂમિશાયી ભવેત્ તત્ર મુનિઃ સર્વાતિથિર્ દ્વિજાઃ

વહાં મુનિએ પર્ણ, મૂળ અને ફળ ખાવા, વાળ અને દાઢી જટિલ રાખવી, જમીન પર સુવું અને બધા મહેમાનો, ખાસ કરીને દ્વિજોને, સ્વીકારવું જોઈએ.