શ્રોતુમ્ ઇચ્છામહે બ્રહ્મન્ વર્ણધર્માન્ વિશેષતઃ ચતુરાશ્રમધર્માંશ્ ચ દ્વિજવર્ય બ્રવીહિ તાન્
હે બ્રાહ્મણ, અમને ખાસ કરીને વર્ણોના ધર્મો સાંભળવા છે; હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, ચાર આશ્રમોના ધર્મો પણ કહો.
બ્રાહ્મણક્ષત્રિયવિશાં શૂદ્રાણાં ચ યથાક્રમમ્ શૃણુધ્વં સંયતા ભૂત્વા વર્ણધર્માન્ મયોદિતાન્
હે દ્વિજો, બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્રના ધર્મો હું જેમ કહું તેમ, મન એકાગ્ર રાખીને સાંભળો.
દાનદયાતપોદેવયજ્ઞસ્વાધ્યાયતત્પરઃ નિત્યોદકી ભવેદ્ વિપ્રઃ કુર્યાચ્ ચાગ્નિપરિગ્રહમ્
બ્રાહ્મણે દાન, દયા, તપ, દેવપૂજા અને અધ્યયન માટે સદા તત્પર રહેવું જોઈએ; હંમેશા પાણી રાખવું અને અગ્નિ સંભાળવું જોઈએ.
વૃત્ત્યર્થં યાજયેત્ ત્વ્ અન્યાન્ દ્વિજાન્ અધ્યાપયેત્ તથા કુર્યાત્ પ્રતિગ્રહાદાનં યજ્ઞાર્થં જ્ઞાનતો દ્વિજાઃ
જીવિકાના માટે, બ્રાહ્મણ બીજા દ્વિજોને યજ્ઞ કરાવી શકે, તેમને શિક્ષણ આપી શકે, અને યજ્ઞ માટે સમજપૂર્વક દાન સ્વીકારી શકે.
સર્વલોકહિતં કુર્યાન્ નાહિતં કસ્યચિદ્ દ્વિજાઃ મૈત્રી સમસ્તસત્ત્વેષુ બ્રાહ્મણસ્યોત્તમં ધનમ્
બ્રાહ્મણે સર્વ લોકના હિત માટે કામ કરવું જોઈએ, કોઈનું અહિત ન કરવું જોઈએ; સર્વ જીવ સાથે મિત્રતા એ બ્રાહ્મણનું શ્રેષ્ઠ ધન છે.
ગવિ રત્ને ચ પારક્યે સમબુદ્ધિર્ ભવેદ્ દ્વિજાઃ ઋતાવ્ અભિગમઃ પત્ન્યાં શસ્યતે વાસ્ય ભો દ્વિજાઃ
હે દ્વિજો, ગાય, રત્ન અને બીજાના માલમાં સમાન દૃષ્ટિ રાખવી જોઈએ; પત્ની સાથે યોગ્ય સમયે સંયોગ કરવો પ્રશંસનીય છે.
દાનાનિ દદ્યાદ્ ઇચ્છાતો દ્વિજેભ્યઃ ક્ષત્રિયો ઽપિ હિ યજેચ્ ચ વિવિધૈર્ યજ્ઞૈર્ અધીયીત ચ ભો દ્વિજાઃ
ક્ષત્રિય પણ પોતાની ઇચ્છા મુજબ દ્વિજોને દાન આપી શકે, વિવિધ યજ્ઞો કરી શકે અને અધ્યયન કરવું જોઈએ.
શસ્ત્રાજીવો મહીરક્ષા પ્રવરા તસ્ય જીવિકા તસ્યાપિ પ્રથમે કલ્પે પૃથિવીપરિપાલનમ્
શસ્ત્રથી જીવન અને પૃથ્વીની રક્ષા એ ક્ષત્રિયની શ્રેષ્ઠ જીવિકા છે; પ્રથમ ક્રમમાં પૃથ્વીનું રક્ષણ સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે.
ધરિત્રીપાલનેનૈવ કૃતકૃત્યા નરાધિપાઃ ભવન્તિ નૃપતે રક્ષા યતો યજ્ઞાદિકર્મણામ્
પૃથ્વીનું રક્ષણ કરીને રાજાઓ પોતાનું કર્તવ્ય પૂર્ણ કરે છે; રાજાની રક્ષા યજ્ઞ અને અન્ય કર્મો માટે આધારરૂપ છે.
દુષ્ટાનાં શાસનાદ્ રાજા શિષ્ટાનાં પરિપાલનાત્ પ્રાપ્નોત્ય્ અભિમતાંલ્ લોકાન્ વર્ણસંસ્થાપકો નૃપઃ
દુષ્ટોને દંડ અને સજ્જનોની રક્ષા કરીને, રાજા ઇચ્છિત લોક પ્રાપ્ત કરે છે; જે રાજા વર્ણ વ્યવસ્થા સ્થાપે છે.
પાશુપાલ્યં વણિજ્યાં ચ કૃષિં ચ મુનિસત્તમાઃ વૈશ્યાય જીવિકાં બ્રહ્મા દદૌ લોકપિતામહઃ
હે મુનિશ્રેષ્ઠો, વૈશ્યને બ્રહ્માએ પશુપાલન, વેપાર અને ખેતી જેવી જીવિકા આપી છે.
તસ્યાપ્ય્ અધ્યયનં યજ્ઞો દાનં ધર્મશ્ ચ શસ્યતે નિત્યનૈમિત્તિકાદીનામ્ અનુષ્ઠાનં ચ કર્મણામ્
તે માટે પણ અધ્યયન, યજ્ઞ, દાન અને ધર્મ પ્રશંસનીય છે; રોજિંદા અને વિશેષ કર્મોનું પાલન કરવું જોઈએ.
દ્વિજાતિસંશ્રયં કર્મ તદર્થં તેન પોષણમ્ ક્રયવિક્રયજૈર્ વાપિ ધનૈઃ કારુભવૈસ્ તુ વા
દ્વિજોની સેવા માટે, વૈશ્યે કામ કરીને, ખરીદી-વેચાણથી કે કૌશલ્યથી કમાયેલી સંપત્તિથી તેમને પોષવું જોઈએ.
દાનં દદ્યાચ્ ચ શૂદ્રો ઽપિ પાકયજ્ઞૈર્ યજેત ચ પિત્ર્યાદિકં ચ વૈ સર્વં શૂદ્રઃ કુર્વીત તેન વૈ
શૂદ્ર પણ દાન આપી શકે, પાકયજ્ઞ કરી શકે અને પિતૃ વગેરે માટે તમામ વિધિઓ કરી શકે; શૂદ્રે આવું જ કરવું જોઈએ.
ભૃત્યાદિભરણાર્થાય સર્વેષાં ચ પરિગ્રહાઃ ઋતુકાલાભિગમનં સ્વદારેષુ દ્વિજોત્તમાઃ
ભૃત્ય અને અન્ય લોકોના પોષણ માટે, સર્વે પોતાના માલ પ્રાપ્ત કરી શકે; પોતાના પત્ની સાથે યોગ્ય સમયે સંયોગ કરવો, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો.
દયા સમસ્તભૂતેષુ તિતિક્ષા નાભિમાનિતા સત્યં શૌચમ્ અનાયાસો મઙ્ગલં પ્રિયવાદિતા
સર્વ જીવ પર દયા, સહનશીલતા, અહંકાર ન હોવું, સત્ય, પવિત્રતા, સરળતા, શુભતા અને મીઠા બોલવું.
મૈત્રી ચૈવાસ્પૃહા તદ્વદ્ અકાર્પણ્યં દ્વિજોત્તમાઃ અનસૂયા ચ સામાન્યા વર્ણાનાં કથિતા ગુણાઃ
મિત્રતા, લોભનો અભાવ, એ જ રીતે કંજુષી ન હોવી, અને ઈર્ષ્યા ન હોવી—આ ગુણો બધા જાતિમાં સામાન્ય ગણવામાં આવ્યા છે, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો.
આશ્રમાણાં ચ સર્વેષામ્ એતે સામાન્યલક્ષણાઃ ગુણાસ્ તથોપધર્માશ્ ચ વિપ્રાદીનામ્ ઇમે દ્વિજાઃ
બધા આશ્રમો માટે પણ આ ગુણો સામાન્ય લક્ષણ છે; એ જ રીતે, બ્રાહ્મણ અને અન્ય લોકો માટે પણ આ ગુણો અને ઉપધર્મો નિર્ધારિત છે, હે દ્વિજ.
ક્ષાત્રં કર્મ દ્વિજસ્યોક્તં વૈશ્યકર્મ તથાપદિ રાજન્યસ્ય ચ વૈશ્યોક્તં શૂદ્રકર્માણિ ચૈતયોઃ
યોદ્ધાનો ધર્મ દ્વિજને આપ્યો છે, અને વ્યાપારીનું કામ પણ જરૂર પડે ત્યારે; રાજવંશી માટે વ્યાપારીનું કામ નિર્ધારિત છે, અને બંને માટે શૂદ્રના કામ પણ.
સસામર્થ્યે સતિ ત્યાજ્યમ્ ઉભાભ્યામ્ અપિ ચ દ્વિજાઃ તદ્ એવાપદિ કર્તવ્યં ન કુર્યાત્ કર્મસંકરમ્
જો શક્તિ હોય તો, બંનેએ આ કામો છોડવા જોઈએ, હે દ્વિજ; માત્ર જરૂર પડે ત્યારે જ એ કામ કરવું, પણ કામમાં મિશ્રણ ન કરવું.
ઇત્ય્ એતે કથિતા વિપ્રા વર્ણધર્મા મયાદ્ય વૈ ધર્મમ્ આશ્રમિણાં સમ્યગ્ બ્રુવતો ઽપિ નિબોધત
હે બ્રાહ્મણો, આજે મેં જાતિધર્મો જણાવ્યા છે; હવે આશ્રમોના ધર્મો સાચી રીતે સાંભળો.
બાલઃ કૃતોપનયનો વેદાહરણતત્પરઃ ગુરોર્ ગેહે વસન્ વિપ્રા બ્રહ્મચારી સમાહિતઃ
જે બાળક ઉપનયન સંસ્કાર પામ્યો છે, વેદના પાઠમાં તત્પર છે, ગુરુના ઘરમાં રહે છે—એ બ્રહ્મચારીએ મન એકાગ્ર રાખવું જોઈએ, હે બ્રાહ્મણો.
શૌચાચારરતસ્ તત્ર કાર્યં શુશ્રૂષણં ગુરોઃ વ્રતાનિ ચરતા ગ્રાહ્યો વેદશ્ ચ કૃતબુદ્ધિના
તે ત્યાં શુદ્ધતા અને સારા વર્તનમાં રત રહેવું, ગુરુની સેવા કરવી, વ્રત પાલન કરવું, અને નિશ્ચયપૂર્વક વેદ શીખવો.
ઉભે સંધ્યે રવિં વિપ્રાસ્ તથૈવાગ્નિં સમાહિતઃ ઉપતિષ્ઠેત્ તથા કુર્યાદ્ ગુરોર્ અપ્ય્ અભિવાદનમ્
સાંજ-સવાર બંને સમયે, હે બ્રાહ્મણો, તે એકાગ્રતાથી સૂર્ય અને અગ્નિની પૂજા કરવી, અને એ જ રીતે ગુરુને વંદન કરવું.
સ્થિતે તિષ્ઠેદ્ વ્રજેદ્ યાતિ નીચૈર્ આસીત ચાસિતે શિષ્યો ગુરૌ દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ પ્રતિકૂલં ચ સંત્યજેત્
ગુરુ ઊભા હોય ત્યારે શિષ્યે ઊભા રહેવું, ગુરુ જાય ત્યારે પછડાવવું, ગુરુ બેઠા હોય ત્યારે નીચું બેઠા રહેવું; હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, શિષ્યે વિરોધી વર્તન ટાળવું.
તેનૈવોક્તં પઠેદ્ વેદં નાન્યચિત્તઃ પુરસ્થિતઃ અનુજ્ઞાતં ચ ભિક્ષાન્નમ્ અશ્નીયાદ્ ગુરુણા તતઃ
ગુરુએ જે રીતે કહ્યું હોય એ રીતે, મન એકાગ્ર રાખીને, સામેથી વેદનો પાઠ કરવો; અને ગુરુએ મંજૂર કરેલું ભોજન જ લેવું.
અવગાહેદ્ અપઃ પૂર્વમ્ આચાર્યેણાવગાહિતાઃ સમિજ્જલાદિકં ચાસ્ય કલ્યકલ્યમ્ ઉપાનયેત્
ગુરુ પહેલા સ્નાન કરે પછી શિષ્યે સ્નાન કરવું, અને યોગ્ય રીતે ગુરુ માટે પાણી અને અન્ય વસ્તુઓ લાવવી.
ગૃહીતગ્રાહ્યવેદશ્ ચ તતો ઽનુજ્ઞામ્ અવાપ્ય વૈ ગાર્હસ્થ્યમ્ આવસેત્ પ્રાજ્ઞો નિષ્પન્નગુરુનિષ્કૃતિઃ
વેદ શીખી લીધા પછી અને ગુરુની મંજૂરી મેળવી, બુદ્ધિશાળી વ્યક્તિએ ગુરુની માંગ પૂરી કરીને ગૃહસ્થ આશ્રમમાં પ્રવેશવું.
વિધિનાવાપ્તદારસ્ તુ ધનં પ્રાપ્ય સ્વકર્મણા ગૃહસ્થકાર્યમ્ અખિલં કુર્યાદ્ વિપ્રાઃ સ્વશક્તિતઃ
વિધિ પ્રમાણે પત્ની મેળવ્યા પછી, અને પોતાના ધર્મથી સંપત્તિ મેળવી, બ્રાહ્મણે પોતાની શક્તિ પ્રમાણે બધા ગૃહસ્થ કાર્ય કરવું.
નિર્વાપેણ પિતૄન્ અર્ચ્ય યજ્ઞૈર્ દેવાંસ્ તથાતિથીન્ અન્નૈર્ મુનીંશ્ ચ સ્વાધ્યાયૈર્ અપત્યેન પ્રજાપતિમ્
પિતૃઓને નિર્વાપથી, દેવોને યજ્ઞથી, અતિથિઓને ભોજનથી, મુનિઓને સ્વાધ્યાયથી, અને પ્રજાપતિને સંતાનથી પૂજવું.