દેવર્ષિઃ પ્રિયસંવાદો નારદઃ પ્રાબ્રવીદ્ ઇદમ્ નાશાય વચનં તેષાં શાપાયૈવાત્મનસ્ તથા
દેવર્ષિ નારદ, જેને વાતચીતમાં આનંદ હતો, એ પુત્રોને વિનાશ માટે અને પોતાને શાપ મળે તેવા શબ્દો કહ્યા.
યં કશ્યપઃ સુતવરં પરમેષ્ઠી વ્યજીજનત્ દક્ષસ્ય વૈ દુહિતરિ દક્ષશાપભયાન્ મુનિઃ
કશ્યપે, પરમેશ્ઠીએ, દક્ષની પુત્રીમાં એક શ્રેષ્ઠ પુત્રને જન્મ આપ્યો, કારણ કે મુનિ દક્ષના શાપથી ડરતો હતો.
પૂર્વં સ હિ સમુત્પન્નો નારદઃ પરમેષ્ઠિનઃ અસિક્ન્યામ્ અથ વૈરણ્યાં ભૂયો દેવર્ષિસત્તમઃ
પૂર્વે નારદ પરમેશ્ઠિમાંથી જન્મ્યા હતા. પછી, ફરીથી, એ શ્રેષ્ઠ દેવર્ષિ અસિક્ની, વીરાણીમાં જન્મ્યા.
તં ભૂયો જનયામ્ આસ પિતેવ મુનિપુંગવમ્ તેન દક્ષસ્ય વૈ પુત્રા હર્યશ્વા ઇતિ વિશ્રુતાઃ
પછી, પિતાની જેમ, એ મુનિશ્રેષ્ઠ ફરીથી જન્મ્યા. તેમના દ્વારા દક્ષના પુત્રો હર્યશ્વ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા.
નિર્મથ્ય નાશિતાઃ સર્વે વિધિના ચ ન સંશયઃ તસ્યોદ્યતસ્ તદા દક્ષો નાશાયામિતવિક્રમઃ
એ બધા તેમના દ્વારા યોગ્ય રીતે અને નિશ્ચયપૂર્વક વિનાશ પામ્યા. પછી દક્ષે દૃઢ સંકલ્પથી તેમના વિનાશ માટે પ્રયત્ન કર્યો.
બ્રહ્મર્ષીન્ પુરતઃ કૃત્વા યાચિતઃ પરમેષ્ઠિના તતો ઽભિસંધિશ્ ચક્રે વૈ દક્ષસ્ય પરમેષ્ઠિના
બ્રહ્મર્ષિઓને આગળ રાખી અને પરમેશ્ઠિ દ્વારા વિનંતી થતાં, દક્ષે પછી પરમેશ્ઠિ સાથે સંમતિ કરી.
કન્યાયાં નારદો મહ્યં તવ પુત્રો ભવેદ્ ઇતિ તતો દક્ષઃ સુતાં પ્રાદાત્ પ્રિયાં વૈ પરમેષ્ઠિને સ તસ્યાં નારદો જજ્ઞે ભૂયઃ શાપભયાદ્ ઋષિઃ
તારા પ્રિય પુત્રીને દક્ષએ મને આપેલી, અને એમાંથી મારા પુત્ર નારદનો જન્મ થયો. દક્ષએ શ્રાપના ભયથી પોતાની દીકરી પરમેશ્વરને આપી હતી.
કથં પ્રણાશિતાઃ પુત્રા નારદેન મહર્ષિણા પ્રજાપતેઃ સૂતવર્ય શ્રોતુમ્ ઇચ્છામ તત્ત્વતઃ
હે મહાન ઋષિ, અમને સાચી રીતે કહો કે પ્રજાપતિના પુત્રો મહર્ષિ નારદ દ્વારા કેવી રીતે નાશ પામ્યા.
દક્ષસ્ય પુત્રા હર્યશ્વા વિવર્ધયિષવઃ પ્રજાઃ સમાગતા મહાવીર્યા નારદસ્ તાન્ ઉવાચ હ
દક્ષના પુત્રો હર્યશ્વો, જે સૃષ્ટિ વધારવા ઉત્સુક હતા, એકઠા થયા. તેઓ બહુ શક્તિશાળી હતા. ત્યારે નારદે તેમને કહ્યું.
બાલિશા બત યૂયં વૈ નાસ્યા જાનીત વૈ ભુવઃ પ્રમાણં સ્રષ્ટુકામા વૈ પ્રજાઃ પ્રાચેતસાત્મજાઃ
હાય! પ્રચેતસના પુત્રો, તમે તો બાળસદૃશ છો. તમે ભૂમિનું સાચું માપ જાણ્યા વિના જ પ્રજાઓ સર્જવા ઇચ્છો છો.
અન્તર્ ઊર્ધ્વમ્ અધશ્ ચૈવ કથં સૃજથ વૈ પ્રજાઃ તે તુ તદ્વચનં શ્રુત્વા પ્રયાતાઃ સર્વતો દિશઃ
તમે ઉપર, નીચે અને અંદર કેવી રીતે પ્રજાઓ સર્જશો? નારદના આ શબ્દો સાંભળી તેઓ બધે દિશાઓમાં વિખૂટા થઈ ગયા.
અદ્યાપિ ન નિવર્તન્તે સમુદ્રેભ્ય ઇવાપગાઃ હર્યશ્વેષ્વ્ અથ નષ્ટેષુ દક્ષઃ પ્રાચેતસઃ પુનઃ
આજે સુધી તેઓ પાછા ફર્યા નથી, જેમ કે નદીઓ દરિયામાં જઈને પાછી આવતી નથી. હર્યશ્વો ગુમ થયા પછી દક્ષ, પ્રચેતસપુત્રે ફરી—
વૈરણ્યામ્ અથ પુત્રાણાં સહસ્રમ્ અસૃજત્ પ્રભુઃ વિવર્ધયિષવસ્ તે તુ શબલાશ્વાસ્ તથા પ્રજાઃ
પછી દક્ષે વૈરણીમાં ફરીથી હજાર પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા, જે પણ સૃષ્ટિ વધારવા ઉત્સુક હતા; તેઓને શબલાશ્વો કહેવામાં આવ્યા.
પૂર્વોક્તં વચનં તે તુ નારદેન પ્રચોદિતાઃ અન્યોન્યમ્ ઊચુસ્ તે સર્વે સમ્યગ્ આહ મહાન્ ઋષિઃ
નારદે અગાઉ જે શબ્દો કહ્યા હતા એ જ શબ્દો ફરીથી કહીને તેમને પ્રેર્યા. ત્યારે બધા એકબીજાને કહ્યું, 'મહાન ઋષિએ સાચું કહ્યું છે.'
ભ્રાતૄણાં પદવીં જ્ઞાતું ગન્તવ્યં નાત્ર સંશયઃ જ્ઞાત્વા પ્રમાણં પૃથ્વ્યાશ્ ચ સુખં સ્રક્ષ્યામહે પ્રજાઃ
'અમે આપણા ભાઈઓના માર્ગે જવું જોઈએ, તેમાં કોઈ શંકા નથી. જ્યારે ભૂમિનું માપ જાણીશું, ત્યારે આનંદથી પ્રજાઓ સર્જીશું.'
તે ઽપિ તેનૈવ માર્ગેણ પ્રયાતાઃ સર્વતો દિશમ્ અદ્યાપિ ન નિવર્તન્તે સમુદ્રેભ્ય ઇવાપગાઃ
તેઓ પણ એ જ માર્ગે બધે દિશાઓમાં ગયા અને આજે સુધી પાછા ફર્યા નથી, જેમ કે નદીઓ દરિયામાં જઈને પાછી આવતી નથી.
તદા પ્રભૃતિ વૈ ભ્રાતા ભ્રાતુર્ અન્વેષણે દ્વિજાઃ પ્રયાતો નશ્યતિ ક્ષિપ્રં તન્ ન કાર્યં વિપશ્ચિતા
ત્યાંથી, હે દ્વિજો, જે ભાઈ પોતાના ભાઈને શોધવા જાય છે, તે ઝડપથી નાશ પામે છે; તેથી વિવેકી માણસે આવું કરવું નહીં.
તાંશ્ ચૈવ નષ્ટાન્ વિજ્ઞાય પુત્રાન્ દક્ષઃ પ્રજાપતિઃ ષષ્ટિં તતો ઽસૃજત્ કન્યા વૈરણ્યામ્ ઇતિ નઃ શ્રુતમ્
પછી જ્યારે દક્ષ પ્રજાપતિએ જાણ્યું કે તેના પુત્રો ગુમ થઈ ગયા છે, ત્યારે તેણે વૈરણીમાં સાઠ દીકરીઓ ઉત્પન્ન કરી, જેમ આપણે સાંભળ્યું છે.
તાસ્ તદા પ્રતિજગ્રાહ ભાર્યાર્થં કશ્યપઃ પ્રભુઃ સોમો ધર્મશ્ ચ ભો વિપ્રાસ્ તથૈવાન્યે મહર્ષયઃ
ત્યારે, હે બ્રાહ્મણો, ભગવાન કશ્યપે તેમને પત્ની તરીકે સ્વીકારી, તેમજ સોમ, ધર્મ અને અન્ય મહાન ઋષિઓએ પણ.
દદૌ સ દશ ધર્માય કશ્યપાય ત્રયોદશ સપ્તવિંશતિ સોમાય ચતસ્રો ઽરિષ્ટનેમિને
દક્ષએ ધર્મને દસ, કશ્યપને તેર, સોમને સત્તાવીસ અને અરીષ્ટનેમીને ચાર દીકરીઓ આપી.
દ્વે ચૈવ બહુપુત્રાય દ્વે ચૈવાઙ્ગિરસે તથા દ્વે કૃશાશ્વાય વિદુષે તાસાં નામાનિ મે શૃણુ
બહુપુત્રને બે, અંગિરસને બે અને કૃશાશ્વને પણ બે દીકરીઓ આપી. હવે હું તમને તેમની નામાવલી સંભળાવું છું.
અરુન્ધતી વસુર્ યામી લમ્બા ભાનુર્ મરુત્વતી સંકલ્પા ચ મુહૂર્તા ચ સાધ્યા વિશ્વા ચ ભો દ્વિજાઃ
અરુંધતી, વસુ, યામી, લંબા, ભાનુ, મરુત્વતી, સંકલ્પા, મુહૂર્તા, સાધ્યા અને વિશ્વા, હે દ્વિજો.
ધર્મપત્ન્યો દશ ત્વ્ એતાસ્ તાસ્વ્ અપત્યાનિ બોધત વિશ્વેદેવાસ્ તુ વિશ્વાયાઃ સાધ્યા સાધ્યાન્ વ્યજાયત
આ દસ ધર્મની પત્નીઓ છે; હવે તેમના સંતાનો જાણો. વિશ્વાથી વિશ્વદેવો અને સાધ્યાથી સાધ્યો ઉત્પન્ન થયા.
મરુત્વત્યાં મરુત્વન્તો વસોસ્ તુ વસવઃ સુતાઃ ભાનોસ્ તુ ભાનવઃ પુત્રા મુહૂર્તાસ્ તુ મુહૂર્તજાઃ
મરુત્વતીમાંથી મરુતો, વસુમાંથી વસુઓ, ભાનુમાંથી ભાનુઓ અને મુહૂર્તામાંથી મુહૂર્તાઓ ઉત્પન્ન થયા.
લમ્બાયાશ્ ચૈવ ઘોષો ઽથ નાગવીથી ચ યામિજા પૃથિવી વિષયં સર્વમ્ અરુન્ધત્યાં વ્યજાયત
લંબા માંથી ઘોષ જન્મ્યા, અને નાગવીથી માંથી યામિજા; આખી પૃથ્વીનો વિસ્તાર અરુંધતિ માં પ્રગટ થયો.
સંકલ્પાયાસ્ તુ વિશ્વાત્મા જજ્ઞે સંકલ્પ એવ હિ નાગવીથ્યાં ચ યામિન્યાં વૃષલશ્ ચ વ્યજાયત
સંકલ્પા માંથી વિશ્વાત્મા પેદા થયા, કારણ કે સંકલ્પ જ તેમનો સ્વરૂપ છે; અને નાગવીથી તથા યામિની માંથી વૃશલ જન્મ્યા.
પરા યાઃ સોમપત્નીશ્ ચ દક્ષઃ પ્રાચેતસો દદૌ સર્વા નક્ષત્રનામ્ન્યસ્ તા જ્યોતિષે પરિકીર્તિતાઃ
પરા નામની જે સોમની પત્નીઓ છે, તે પ્રાચેતસ દક્ષએ આપી હતી; આ બધાં તારાઓના નામે જાણીતા છે અને જ્યોતિષમાં પ્રસિદ્ધ છે.
યે ત્વ્ અન્યે ખ્યાતિમન્તો વૈ દેવા જ્યોતિષ્પુરોગમાઃ વસવો ઽષ્ટૌ સમાખ્યાતાસ્ તેષાં વક્ષ્યામિ વિસ્તરમ્
હવે, અન્ય પ્રસિદ્ધ દેવતાઓ, જેમના આગેવાન પ્રકાશપુંજ છે, તે આઠ વસુઓ છે; હું હવે તેમનો વિગતવાર વર્ણન કરું છું.
આપો ધ્રુવશ્ ચ સોમશ્ ચ ધવશ્ ચૈવાનિલો ઽનલઃ પ્રત્યૂષશ્ ચ પ્રભાસશ્ ચ વસવો નામભિઃ સ્મૃતાઃ
આપ, ધ્રુવ, સોમ, ધવ, અનિલ, અનલ, પ્રતિઉષ અને પ્રભાસ—આ વસુઓ તરીકે નામે ઓળખાય છે.
આપસ્ય પુત્રો વૈતણ્ડ્યઃ શ્રમઃ શ્રાન્તો મુનિસ્ તથા ધ્રુવસ્ય પુત્રો ભગવાન્ કાલો લોકપ્રકાલનઃ
આપના પુત્ર વૈતંડ્ય, જેમને શ્રમ અને શ્રાંત પણ કહે છે, તે એક મુનિ છે; ધ્રુવના પુત્ર ભગવાન કાળ છે, જે લોકમાપક છે.