કેશપ્રસાધનાદર્શદન્તધાવનમ્ અઞ્જનમ્ પૂર્વાહ્ણ એવ કાર્યાણિ દેવતાનાં ચ તર્પણમ્
કેસ સંવારવું, દર્પણમાં જોવું, દાંત સાફ કરવું, અંજણ લગાવવું—આ બધું વહેલી સવારમાં કરવું, અને દેવતાઓને તૃપ્તિ આપવી.
ગ્રામાવસથતીર્થાનાં ક્ષેત્રાણાં ચૈવ વર્ત્મનિ ન વિણ્મૂત્રમ્ અનુષ્ઠેયં ન ચ કૃષ્ટે ન ગોવ્રજે
ગામ, વસતિ, તીર્થ અને ખેતરના રસ્તા પર, ખેતીવાળું જમીન કે ગૌશાળામાં ક્યારેય મૂત્ર કે વિસર્જન કરવું નહીં.
નગ્નાં પરસ્ત્રિયં નેક્ષેન્ ન પશ્યેદ્ આત્મનઃ શકૃત્ ઉદક્યાદર્શનસ્પર્શમ્ એવં સંભાષણં તથા
પત્ની સિવાય બીજી નગ્ન સ્ત્રીને જોવું નહીં, પોતાનું વિસર્જન પણ ન જોવું; માસિક ધરાવતી સ્ત્રીને જોવું કે સ્પર્શવું નહીં અને વાતચીત પણ ન કરવી.
નાપ્સુ મૂત્રં પુરીષં વા મૈથુનં વા સમાચરેત્ નાધિતિષ્ઠેચ્ છકૃન્મૂત્રે કેશભસ્મસપાલિકાઃ
પાણીમાં ક્યારેય મૂત્ર, વિસર્જન કે સંભોગ કરવો નહીં; વિસર્જન, મૂત્ર, વાળ, ભસ્મ કે તૂટેલી માટલીઓ પર ક્યારેય બેસવું નહીં.
તુષાઙ્ગારવિશીર્ણાનિ રજ્જુવસ્ત્રાદિકાનિ ચ નાધિતિષ્ઠેત્ તથા પ્રાજ્ઞઃ પથિ વસ્ત્રાણિ વા ભુવિ
બુદ્ધિશાળી માણસે જ્યાં ઘાસના છોટા, કાંડા, દોરડા કે કપડાં ફેલાયેલા હોય ત્યાં રોકાવું નહીં. રસ્તા કે જમીન પર કપડાં પણ ન મૂકે.
પિતૃદેવમનુષ્યાણાં ભૂતાનાં ચ તથાર્ચનમ્ કૃત્વા વિભવતઃ પશ્ચાદ્ ગૃહસ્થો ભોક્તુમ્ અર્હતિ
પોતાની શક્તિ પ્રમાણે પિતૃઓ, દેવતાઓ, માનવો અને અન્ય જીવજંતુઓનું પૂજન કર્યા પછી જ ગૃહસ્થને ભોજન કરવાનો અધિકાર મળે છે.
પ્રાઙ્મુખોદઙ્મુખો વાપિ સ્વાચાન્તો વાગ્યતઃ શુચિઃ ભુઞ્જીત ચાન્નં તચ્ચિત્તો હ્ય્ અન્તર્જાનુઃ સદા નરઃ
પૂર્વ કે ઉત્તર તરફ મુખ કરીને, કે પછી સ્વચ્છ અને એકાંત જગ્યા પર, મૌન અને શુદ્ધ રહી, મન એકાગ્ર કરીને, ઘૂંટણ વાળી બેઠા રહીને ભોજન કરવું.
ઉપઘાતમ્ ઋતે દોષાન્ નાન્નસ્યોદીરયેદ્ બુધઃ પ્રત્યક્ષલવણં વર્જ્યમ્ અન્નમ્ ઉચ્છિષ્ટમ્ એવ ચ
ખોરાકમાં ખોટ કે નુકસાન સિવાય, સમજદાર માણસે ક્યારેય ખોરાકની નinda ન કરવી. જે ભોજનમાં ખુલ્લું મીઠું હોય કે બચેલું હોય, તે ટાળવું.
ન ગચ્છન્ ન ચ તિષ્ઠન્ વૈ વિણ્મૂત્રોત્સર્ગમ્ આત્મવાન્ કુર્વીત ચૈવમ્ ઉચ્છિષ્ટં ન કિંચિદ્ અપિ ભક્ષયેત્
સ્વયં સંયમી માણસે ચાલતા કે ઊભા રહીને ક્યારેય મૂત્ર કે વિસર્જન ન કરવું. એ રીતે બચેલું ભોજન પણ ન ખાવું.
ઉચ્છિષ્ટો નાલપેત્ કિંચિત્ સ્વાધ્યાયં ચ વિવર્જયેત્ ન પશ્યેચ્ ચ રવિં ચેન્દું નક્ષત્રાણિ ચ કામતઃ
ભોજન કર્યા પછી કશું બોલવું નહીં, ન તો શાસ્ત્રપાઠ કરવો. મનગમતાં સૂર્ય, ચંદ્ર કે તારાઓને પણ ન જોવું.
ભિન્નાસનં ચ શય્યાં ચ ભાજનં ચ વિવર્જયેત્ ગુરૂણામ્ આસનં દેયમ્ અભ્યુત્થાનાદિસત્કૃતમ્
તૂટેલી બેઠકો, પાંજરા કે વાસણોનો ઉપયોગ ન કરવો. ગુરુને બેઠકો આપવી અને ઉઠીને સન્માનપૂર્વક આવકારવું.
અનુકૂલં તથાલાપમ્ અભિકુર્વીત બુદ્ધિમાન્ તત્રાનુગમનં કુર્યાત્ પ્રતિકૂલં ન સંચરેત્
બુદ્ધિશાળી માણસે સુમેળથી અને યોગ્ય રીતે વાત કરવી, યોગ્ય વિષયોમાં અનુસરણ કરવું અને ગુરુની વિરુદ્ધ ક્યારેય ન જવું.
નૈકવસ્ત્રશ્ ચ ભુઞ્જીત ન કુર્યાદ્ દેવતાર્ચનમ્ નાવાહયેદ્ દ્વિજાન્ અગ્નૌ હોમં કુર્વીત બુદ્ધિમાન્
એક જ કપડાંમાં ભોજન ન કરવું, ન તો દેવતાઓનું પૂજન કરવું. દ્વિજોને આમંત્રણ ન આપવું, પણ સમજપૂર્વક અગ્નિહોમ કરી શકાય.
ન સ્નાયીત નરો નગ્નો ન શયીત કદાચન ન પાણિભ્યામ્ ઉભાભ્યાં તુ કણ્ડૂયેત શિરસ્ તથા
પુરૂષે ક્યારેય નગ્ન થઈને સ્નાન ન કરવું, કે નગ્ન થઈને સુવું નહીં. બંને હાથથી માથું પણ ન ખંજવાળવું.
ન ચાભીક્ષ્ણં શિરઃસ્નાનં કાર્યં નિષ્કારણં બુધૈઃ શિરઃસ્નાતશ્ ચ તૈલેન નાઙ્ગં કિંચિદ્ ઉપસ્પૃશેત્
કારણ વિના વારંવાર માથું ધોવું નહીં. તેલ લગાવી માથું ધોઈએ પછી, શરીરના બીજા અંગને હાથ લગાડવો નહીં.
અનધ્યાયેષુ સર્વેષુ સ્વાધ્યાયં ચ વિવર્જયેત્ બ્રાહ્મણાનલગોસૂર્યાન્ નાવમન્યેત્ કદાચન
જ્યાં શાસ્ત્રપાઠ માટે યોગ્ય સમય ન હોય, ત્યાં પાઠ ન કરવો. બ્રાહ્મણ, અગ્નિ, ગાય અને સૂર્યનો ક્યારેય અપમાન ન કરવો.
ઉદઙ્મુખો દિવા રાત્રાવ્ ઉત્સર્ગં દક્ષિણામુખઃ આબાધાસુ યથાકામં કુર્યાન્ મૂત્રપુરીષયોઃ
દિવસે ઉત્તર તરફ, રાત્રે દક્ષિણ તરફ મોઢું કરીને વિસર્જન કરવું. બીમારીમાં જરૂર મુજબ જે રીતે શક્ય હોય, તેમ કરવું.
દુષ્કૃતં ન ગુરોર્ બ્રૂયાત્ ક્રુદ્ધં ચૈનં પ્રસાદયેત્ પરિવાદં ન શૃણુયાદ્ અન્યેષામ્ અપિ કુર્વતામ્
ગુરુની ખોટ ક્યારેય ન બોલવી. ગુરુ ગુસ્સે હોય તો તેને શાંત કરવો. બીજાઓની નinda પણ ન સાંભળવી.
પન્થા દેયો બ્રાહ્મણાનાં રાજ્ઞો દુઃખાતુરસ્ય ચ વિદ્યાધિકસ્ય ગર્ભિણ્યા રોગાર્તસ્ય મહીયતઃ
બ્રાહ્મણ, રાજા, દુઃખી, પીડિત, વિદ્વાન, ગર્ભવતી સ્ત્રી, રોગી અને મોટા માનવાવાળાને રસ્તો આપવો.
મૂકાન્ધબધિરાણાં ચ મત્તસ્યોન્મત્તકસ્ય ચ દેવાલયં ચૈદ્યતરું તથૈવ ચ ચતુષ્પથમ્
મૂક, અંધ, બહેરા, નશામાં કે પાગલને પણ રસ્તો આપવો. દેવસ્થાન, પવિત્ર વૃક્ષ અને ચોરાસ્તા પાસે પણ આવું કરવું.
વિદ્યાધિકં ગુરું ચૈવ બુધઃ કુર્યાત્ પ્રદક્ષિણમ્ ઉપાનદ્વસ્ત્રમાલ્યાદિ ધૃતમ્ અન્યૈર્ ન ધારયેત્
વિદ્વાન ગુરુની પરિક્રમા કરવી. બીજાએ પહેરેલા પગપોશ, કપડાં કે ફૂલમાળા પોતે ન પહેરવી.
ચતુર્દશ્યાં તથાષ્ટમ્યાં પઞ્ચદશ્યાં ચ પર્વસુ તૈલાભ્યઙ્ગં તથા ભોગં યોષિતશ્ ચ વિવર્જયેત્
ચૌદસ, અઠવાડિયા અને પૂર્ણિમા તથા તહેવારોના દિવસે તેલથી માલિશ, ભોગ કે સ્ત્રીસંગ ટાળવો.
નોત્ક્ષિપ્તબાહુજઙ્ઘશ્ ચ પ્રાજ્ઞસ્ તિષ્ઠેત્ કદાચન ન ચાપિ વિક્ષિપેત્ પાદૌ પાદં પાદેન નાક્રમેત્
વિદ્વાન માણસે ક્યારેય હાથ કે પગ ફેલાવીને ઊભા રહેવું નહીં, પગ હલાવવો નહીં અને એક પગને બીજા પગ ઉપર મૂકવો નહીં.
પુંશ્ચલ્યાઃ કૃતકાર્યસ્ય બાલસ્ય પતિતસ્ય ચ મર્માભિઘાતમ્ આક્રોશં પૈશુન્યં ચ વિવર્જયેત્
જે સ્ત્રીએ પોતાનું કામ પૂરું કર્યું હોય, બાળક કે પતિત વ્યક્તિને ક્યારેય મારવું, અપમાન કરવું કે બદનામી કરવી નહીં.
દમ્ભાભિમાનં તૈક્ષ્ણ્યં ચ ન કુર્વીત વિચક્ષણઃ મૂર્ખોન્મત્તવ્યસનિનો વિરૂપાન્ અપિ વા તથા
સમજદાર માણસે ક્યારેય દંભ, અહંકાર કે કઠોરતા ન રાખવી, અને મૂર્ખ, પાગલ, વ્યસની કે વિકલાંગ લોકો સામે પણ આવું વર્તન ન કરવું.
ન્યૂનાઙ્ગાંશ્ ચાધનાંશ્ ચૈવ નોપહાસેન દૂષયેત્ પરસ્ય દણ્ડં નોદ્યચ્છેચ્ છિક્ષાર્થં શિષ્યપુત્રયોઃ
અપંગ કે ગરીબ વ્યક્તિનું ક્યારેય અપમાન ન કરવું અને શિષ્ય કે પુત્રને શીખવવા માટે બીજા કોઈના દંડનો ઉપયોગ ન કરવો.
તદ્વન્ નોપવિશેત્ પ્રાજ્ઞઃ પાદેનાકૃષ્ય ચાસનમ્ સંયાવં કૃશરં માંસં નાત્માર્થમ્ ઉપસાધયેત્
એ જ રીતે, વિદ્વાન વ્યક્તિએ પગથી બેઠક ખેંચીને ક્યારેય બેસવું નહીં અને પોતાના માટે જૌ, ખીચડી કે માંસ તૈયાર કરવું નહીં.
સાયં પ્રાતશ્ ચ ભોક્તવ્યં કૃત્વા ચાતિથિપૂજનમ્ પ્રાઙ્મુખોદઙ્મુખો વાપિ વાગ્યતો દન્તધાવનમ્
સાંજે અને સવારે, મહેમાનોનું સન્માન કર્યા પછી, પૂર્વ કે ઉત્તર દિશામાં મોઢું રાખીને, દાંત સાફ કર્યા પછી અને મૌન રહીને જમવું જોઈએ.
કુર્વીત સતતં વિપ્રા વર્જયેદ્ વર્જ્યવીરુધમ્ નોદક્શિરાઃ સ્વપેજ્ જાતુ ન ચ પ્રત્યક્શિરા નરઃ
એવી રીતે હંમેશા વર્તવું જોઈએ, નિષિદ્ધ વનસ્પતિઓથી દૂર રહેવું અને ક્યારેય ઉત્તર કે પશ્ચિમ દિશામાં માથું રાખીને સૂવું નહીં.
શિરસ્ ત્વ્ આગસ્ત્યામ્ આધાય શયીતાથ પુરંદરીમ્ ન તુ ગન્ધવતીષ્વ્ અપ્સુ શયીત ન તથોષસિ
માથું અગસ્ત્ય કે પુરંદર દિશામાં રાખીને સૂવું, સુગંધિત પાણીમાં કે અગ્નિ પર ક્યારેય સૂવું નહીં.