દશાહે બ્રાહ્મણઃ શુદ્ધો દ્વાદશાહેન ક્ષત્રિયઃ વૈશ્યઃ પઞ્ચદશાહેન શૂદ્રો માસેન શુધ્યતિ
બ્રાહ્મણ દસ દિવસે શુદ્ધ થાય છે, ક્ષત્રિય બાર દિવસે, વૈશ્ય પંદર દિવસે અને શૂદ્ર એક મહિને શુદ્ધ થાય છે.
સૂતકાન્તે ગૃહે શ્રાદ્ધમ્ એકોદ્દિષ્ટં પ્રચક્ષતે દ્વાદશે ઽહનિ માસે ચ ત્રિપક્ષે ચ તતઃ પરમ્
ગૃહમાં સૂતક પૂરે ત્યારે એકોદ્દિષ્ટ શ્રાદ્ધ કરવું કહેવાયું છે—બારમા દિવસે, મહિને, ત્રણ પખવાડિયામાં અથવા પછી પણ કરી શકાય છે.
માસિ માસિ ચ કર્તવ્યં યાવત્ સંવત્સરં દ્વિજાઃ તત પરતરં કાર્યં સપિણ્ડીકરણં ક્રમાત્
દ્વિજોએ વર્ષ સુધી દર મહિને શ્રાદ્ધ કરવું, ત્યાર પછી ક્રમશઃ સપિંડીકરણ કરવું જોઈએ.
કૃતે સપિણ્ડીકરણે પાર્વણં પ્રોચ્યતે પુનઃ તતઃ પ્રભૃતિ નિર્મુક્તાઃ પ્રેતત્વાત્ પિતૃતાં ગતાઃ
જ્યારે સપિંડીકરણ થાય છે, ત્યારે ફરી અમાવાસ્યાનું શ્રાદ્ધ કહેવાય છે; ત્યારથી મૃત્યુ પામેલા પ્રેત અવસ્થાથી મુક્ત થઈ પિતૃપદે પહોંચી જાય છે.
અમૂર્તા મૂર્તિમન્તશ્ ચ પિતરો દ્વિવિધાઃ સ્મૃતાઃ નાન્દીમુખાસ્ ત્વ્ અમૂર્તાઃ સ્યુર્ મૂર્તિમન્તો ઽથ પાર્વણાઃ એકોદ્દિષ્ટાશિનઃ પ્રેતાઃ પિતૄણાં નિર્ણયસ્ ત્રિધા
પિતૃઓ બે પ્રકારના માનવામાં આવે છે: અમૂર્ત અને મૂર્ત. નાંદીमुखા અમૂર્ત હોય છે, જ્યારે પાર્વણ શ્રાદ્ધમાં મૂર્ત હોય છે; પ્રેતો એકોદ્દિષ્ટમાં ભાગ લે છે. આ રીતે પિતૃઓનું ત્રણ પ્રકારનું વિભાજન છે.
કથં સપિણ્ડીકરણં કર્તવ્યં દ્વિજસત્તમ પ્રેતીભૂતસ્ય વિધિવદ્ બ્રૂહિ નો વદતાં વર
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, અમને યોગ્ય રીતે કહો કે મૃત્યુ પામેલા માટે સપિંડીકરણ કેવી રીતે કરવું.
સપિણ્ડીકરણં વિપ્રાઃ શૃણુધ્વં વદતો મમ તચ્ ચાપિ દેવરહિતમ્ એકાર્ઘૈકપવિત્રકમ્
હે બ્રાહ્મણો, મારી વાત સાંભળો, હું સપિંડીકરણ વિશે કહું છું. તે દેવતાઓ વિના, એક અર્ઘ્ય અને એક પવિત્રથી કરવું જોઈએ.
નૈવાગ્નૌ કરણં તત્ર તચ્ ચાવાહનવર્જિતમ્ અપસવ્યં ચ તત્રાપિ ભોજયેદ્ અયુજો દ્વિજાન્
આ વિધિમાં અગ્નિનો ઉપયોગ નથી, ન તો આવાહન થાય છે; પવિત્ર ડાબા ખભા ઉપર રાખીને, દ્વિજોને વિમુખ સંખ્યામાં ભોજન કરાવવું જોઈએ.
વિશેષસ્ તત્ર ચાન્યો ઽસ્તિ પ્રતિમાસક્રિયાદિકઃ તં કથ્યમાનમ્ એકાગ્રાઃ શૃણુધ્વં મે દ્વિજોત્તમાઃ
અહીં એક વિશેષતા છે, જે દર મહિના અને અન્ય ક્રિયાઓ વિશે છે; હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, એકાગ્રતાથી મારી વાત સાંભળો.
તિલગન્ધોદકૈર્ યુક્તં તત્ર પાત્રચતુષ્ટયમ્ કુર્યાત્ પિતૄણાં ત્રિતયમ્ એકં પ્રેતસ્ય ચ દ્વિજાઃ
ત્યાં ચાર પાત્રો તૈયાર કરવા, જેમાં તલ, સુગંધ અને પાણી હોય—ત્રણ પિતૃઓ માટે અને એક મૃત્યુ પામેલા માટે, હે દ્વિજો.
પાત્રત્રયે પ્રેતપાત્રાદ્ અર્ઘં ચૈવ પ્રસેચયેત્ યે સમાના ઇતિ જપન્ પૂર્વવચ્ છેષમ્ આચરેત્
ત્રણ પાત્રો અને મૃત્યુ પામેલા માટેના પાત્રમાંથી અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું; 'આ બધા સમાન છે' એવું જપ કરીને, બાકીનું કાર્ય અગાઉની જેમ કરવું.
સ્ત્રીણામ્ અપ્ય્ એવમ્ એવ સ્યાદ્ એકોદ્દિષ્ટમ્ ઉદાહૃતમ્ સપિણ્ડીકરણં તાસાં પુત્રાભાવે ન વિદ્યતે
સ્ત્રીઓ માટે પણ એ જ રીતે એકોદ્દિષ્ટ શ્રાદ્ધ કહેવાયું છે; પરંતુ પુત્ર ન હોય તો તેમનું સપિંડીકરણ થતું નથી.
પ્રતિસંવત્સરં કાર્યમ્ એકોદ્દિષ્ટં નરૈઃ સ્ત્રિયાઃ મૃતાહનિ ચ તત્ કાર્યં પિતૄણાં વિધિચોદિતમ્
દરેક વર્ષે, સ્ત્રીઓના મૃત્યુ દિવસે, પુરુષોએ પૂર્વજોની વિધિ પ્રમાણે વિશેષ અર્પણ કરવું જોઈએ.
પુત્રાભાવે સપિણ્ડાસ્ તુ તદભાવે સહોદરાઃ કુર્યુર્ એતં વિધિં સમ્યક્ પુત્રસ્ય ચ સુતાઃ સુતાઃ
પુત્ર ન હોય તો, એક જ પિંડ વહેંચનારા આ વિધિ કરે; તેઓ પણ ન હોય તો ભાઈઓ કરે, અને પુત્ર ન હોય તો પુત્રના પુત્રો આ વિધિ કરે.
કુર્યાન્ માતામહાનાં તુ પુત્રિકાતનયસ્ તથા દ્વ્યામુષ્યાયણસંજ્ઞાસ્ તુ માતામહપિતામહાન્
એ જ રીતે, દિકરીના પુત્રએ માતામહ માટે આ વિધિ કરવી, અને બંને કુળના વંશજોએ માતામહ અને માતામહાપિતામહ માટે કરવી.
પૂજયેયુર્ યથાન્યાયં શ્રાદ્ધૈર્ નૈમિત્તિકૈર્ અપિ સર્વાભાવે સ્ત્રિયઃ કુર્યુઃ સ્વભર્તૄણામ્ અમન્ત્રકમ્
પૂર્વજોને યોગ્ય રીતે, પ્રસંગોપાત શ્રાદ્ધથી પૂજવું જોઈએ; બધા ન હોય તો, સ્ત્રીઓ પોતાના પતિ માટે વિધિ કરે, પણ મંત્ર વિના.
તદભાવે ચ નૃપતિઃ કારયેત્ ત્વ્ અકુટુમ્બિનામ્ તજ્જાતીયૈર્ નરૈઃ સમ્યગ્ વાહાદ્યાઃ સકલાઃ ક્રિયાઃ
તેઓ પણ ન હોય તો, રાજાએ કુટુંબ વિનાના લોકો માટે, તેમના જ જાતિના પુરુષો દ્વારા, યોગ્ય રીતે તમામ વિધિઓ કરાવવી જોઈએ.
સર્વેષામ્ એવ વર્ણાનાં બાન્ધવો નૃપતિર્ યતઃ એતા વઃ કથિતા વિપ્રા નિત્યા નૈમિત્તિકાસ્ તથા
બધા વર્ણો માટે રાજા બાંધવો માનવામાં આવે છે; તેથી, હે બ્રાહ્મણો, તમને નિયમિત અને પ્રસંગોપાત વિધિઓ સમજાવવામાં આવી છે.
વક્ષ્યે શ્રાદ્ધાશ્રયામ્ અન્યાં નિત્યનૈમિત્તિકાં ક્રિયામ્ દર્શસ્ તત્ર નિમિત્તં તુ વિદ્યાદ્ ઇન્દુક્ષયાન્વિતઃ
હવે હું શ્રાદ્ધ સાથે જોડાયેલી બીજી નિયમિત અને પ્રસંગોપાત વિધિ સમજાવું છું; તેમાં અમાવસ્યા, જે ચંદ્રના ક્ષય સાથે આવે, તે પ્રસંગ માનવો.
નિત્યસ્ તુ નિયતઃ કાલસ્ તસ્મિન્ કુર્યાદ્ યથોદિતમ્ સપિણ્ડીકરણાદ્ ઊર્ધ્વં પિતુર્ યઃ પ્રપિતામહઃ
આ વિધિ માટે નિશ્ચિત સમય નિર્ધારિત છે, જે જણાવ્યા પ્રમાણે, સપિંડીકરણ પછી, પિતા અથવા પ્રપિતામહ માટે કરવી જોઈએ.
સ તુ લેપભુજં યાતિ પ્રલુપ્તઃ પિતૃપિણ્ડતઃ તેષાં હિ યશ્ ચતુર્થો ઽન્યઃ સ તુ લેપભુજો ભવેત્
પછી તે વ્યક્તિ પિતૃપિંડથી વંચિત થઈ, માત્ર અવશેષનો ભાગ મેળવે છે; અને જે ચોથો વંશજ થાય, તે પણ માત્ર અવશેષનો ભાગ મેળવે છે.
સો ઽપિ સંબન્ધતો હીનમ્ ઉપભોગં પ્રપદ્યતે પિતા પિતામહશ્ ચૈવ તથૈવ પ્રપિતામહઃ
એ પણ સંબંધથી દૂર થઈને, મર્યાદિત સુખ મેળવે છે; પિતા, પિતામહ અને એ જ રીતે પ્રપિતામહ માટે પણ એવું જ છે.
પિણ્ડસંબન્ધિનો હ્ય્ એતે વિજ્ઞેયાઃ પુરુષાસ્ ત્રયઃ લેપસંબન્ધિનશ્ ચાન્યે પિતામહપિતામહાત્
આ ત્રણ પુરુષો પિંડ સાથે જોડાયેલા છે એમ સમજવું; અને પિતામહના પિતાથી આગળના બધા અવશેષ સાથે જોડાયેલા છે.
પ્રભૃત્યુક્તાસ્ ત્રયસ્ તેષાં યજમાનશ્ ચ સપ્તમઃ ઇત્ય્ એષ મુનિભિઃ પ્રોક્તઃ સંબન્ધઃ સાપ્તપૌરુષઃ
પિતામહના પિતાથી શરૂ કરીને ત્રણ જણા જણાવ્યા છે, અને વિધિ કરનાર સાતમો છે; આવું સાત પેઢીનું સંબંધ છે, એમ ઋષિઓએ કહેલું છે.
યજમાનાત્ પ્રભૃત્ય્ ઊર્ધ્વમ્ અનુલેપભુજસ્ તથા તતો ઽન્યે પૂર્વજાઃ સર્વે યે ચાન્યે નરકૌકસઃ
વિધિ કરનારથી આગળ, જેમ અવશેષનો ભાગ મેળવે છે, અને બધા પૂર્વજો તથા નરકમાં વસતા બધા પણ તેમાં આવે છે.
યે ઽપિ તિર્યક્ત્વમ્ આપન્ના યે ચ ભૂતાદિસંસ્થિતાઃ તાન્ સર્વાન્ યજમાનો વૈ શ્રાદ્ધં કુર્વન્ યથાવિધિ
જે લોકો પશુ યોનિમાં ગયા છે, કે અન્ય ભૂતાદિમાં સ્થિત છે—વિધિ કરનાર શ્રાદ્ધ યોગ્ય રીતે કરે ત્યારે તેઓ બધાને પણ લાભ થાય છે.
સ સમાપ્યાયતે વિપ્રા યેન યેન વદામિ તત્ અન્નપ્રકિરણં યત્ તુ મનુષ્યૈઃ ક્રિયતે ભુવિ
હે બ્રાહ્મણો, મેં જે કહ્યું છે તે પ્રમાણે, તેઓ બધાને તૃપ્તિ મળે છે; અને મનુષ્યો પૃથ્વી પર જે અન્ન વિખેરી આપે છે—
તેન તૃપ્તિમ્ ઉપાયાન્તિ યે પિશાચત્વમ્ આગતાઃ યદ્ અમ્બુ સ્નાનવસ્ત્રોત્થં ભૂમૌ પતતિ ભો દ્વિજાઃ
તેના દ્વારા, જે પિશાચ બની ગયા છે, તેમને પણ તૃપ્તિ મળે છે; અને સ્નાન કે કપડા ધોવાથી જે પાણી જમીન પર પડે છે, હે દ્વિજો—
તેન યે તરુતાં પ્રાપ્તાસ્ તેષાં તૃપ્તિઃ પ્રજાયતે યાસ્ તુ ગન્ધામ્બુકણિકાઃ પતન્તિ ધરણીતલે
તેના કારણે, જે વૃક્ષ બની ગયા છે, તેમને પણ તૃપ્તિ થાય છે; અને સુગંધિત પાણીની બિંદુઓ જમીન પર પડે છે—
તાભિર્ આપ્યાયનં તેષાં દેવત્વં યે કુલે ગતાઃ ઉદ્ધૃતેષ્વ્ અથ પિણ્ડેષુ યાશ્ ચામ્બુકણિકા ભુવિ
તે બિંદુઓથી, કુળમાં દેવત્વ પામેલા લોકો તૃપ્ત થાય છે; અને પિંડ ઉપાડતી વખતે, જે પાણીની બિંદુઓ જમીન પર પડે છે—