કન્યારાશિગતે સૂર્યે ફલમ્ અત્યન્તમ્ ઇચ્છતા યાન્ યાન્ કામાન્ અભિધ્યાયન્ કન્યારાશિગતે રવૌ
જ્યારે સૂર્ય કન્યા રાશિમાં પ્રવેશ કરે છે, ત્યારે જે કોઈ પણ વ્યક્તિ ખૂબ ઈચ્છા રાખે છે અને પોતાના મનમાં એ ઈચ્છાઓનું ચિંતન કરે છે—
શ્રાદ્ધં કુર્વન્તિ મનુજાસ્ તાંસ્ તાન્ કામાંલ્ લભન્તિ તે નાન્દીમુખાનાં કર્તવ્યં કન્યારાશિગતે રવૌ
—એ સમયે જે લોકો શ્રાદ્ધ કરે છે, તેઓને એ જ ઈચ્છિત ફળ મળે છે; પરંતુ કન્યા રાશિમાં સૂર્ય હોય ત્યારે નાંદીમુખ શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ નહીં.
પૌર્ણમાસ્યાં તુ કર્તવ્યં વારાહવચનં યથા દિવ્યભૌમાન્તરિક્ષાણિ સ્થાવરાણિ ચરાણિ ચ
પૂનમના દિવસે વારાહ સંહિતાનું પાલન કરવું જોઈએ, જેથી દૈવી, ભૂમિ, આકાશ, સ્થાવર અને જંગમ બધાં જ પ્રાણીઓનો સમાવેશ થાય.
પિણ્ડમ્ ઇચ્છન્તિ પિતરઃ કન્યારાશિગતે રવૌ કન્યાં ગતે સવિતરિ યાન્ય્ અહાનિ તુ ષોડશ
કન્યા રાશિમાં સૂર્ય હોય ત્યારે પિતૃઓ પિંડની ઈચ્છા રાખે છે; સૂર્ય કન્યામાં પ્રવેશ કરે ત્યારથી સોળ દિવસ સુધી—
ક્રતુભિસ્ તાનિ તુલ્યાનિ દેવો નારાયણો ઽબ્રવીત્ રાજસૂયાશ્વમેધાભ્યાં ય ઇચ્છેદ્ દુર્લભં ફલમ્
આ દિવસો યજ્ઞ જેટલા પવિત્ર ગણાય છે; ભગવાન નારાયણએ કહ્યું છે કે જે કોઈ રાજસૂય કે અશ્વમેઘ જેવું દુર્લભ ફળ ઈચ્છે—
અપ્ય્ અમ્બુશાકમૂલાદ્યૈઃ પિતૄન્ કન્યાગતે ઽર્ચયેત્ ઉત્તરાહસ્તનક્ષત્રગતે તીક્ષ્ણાંશુમાલિનિ
પાણી, શાકભાજી, મૂળ વગેરે જેવી વસ્તુઓથી પણ કન્યા રાશિમાં સૂર્ય હોય ત્યારે અને ખાસ કરીને ઉત્તર હસ્ત નક્ષત્રમાં તીક્ષ્ણ કિરણવાળા સૂર્યમાં પિતૃઓની પૂજા કરવી જોઈએ.
યો ઽર્ચયેત્ સ્વપિતૄન્ ભક્ત્યા તસ્ય વાસસ્ ત્રિવિષ્ટપે હસ્તર્ક્ષગે દિનકરે પિતૃરાજાનુશાસનાત્
જે વ્યક્તિ ભક્તિપૂર્વક પિતૃઓની પૂજા કરે છે, તેને સ્વર્ગમાં નિવાસ મળે છે; હસ્ત નક્ષત્રમાં સૂર્ય હોય ત્યારે પિતૃરાજાના આદેશથી આવું થાય છે.
તાવત્ પિતૃપુરી શૂન્યા યાવદ્ વૃશ્ચિકદર્શનમ્ વૃશ્ચિકે સમતિક્રાન્તે પિતરો દૈવતૈઃ સહ
વિચ્છિક રાશિ દેખાય ત્યાં સુધી પિતૃઓનું શહેર ખાલી રહે છે; જ્યારે વિચ્છિક પસાર થાય છે, ત્યારે પિતૃઓ દેવતાઓ સાથે ચાલ્યા જાય છે—
નિઃશ્વસ્ય પ્રતિગચ્છન્તિ શાપં દત્ત્વા સુદુઃસહમ્ અષ્ટકાસુ ચ કર્તવ્યં શ્રાદ્ધં મન્વન્તરાસુ વૈ
—દુઃખદ શાપ આપી, ઉદાસ થઈ પાછા જાય છે. અષ્ટકા દિવસોમાં અને મન્વંતર સમયમાં પણ શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ.
અન્વષ્ટકાસુ ક્રમશો માતૃપૂર્વં તદ્ ઇષ્યતે ગ્રહણે ચ વ્યતીપાતે રવિચન્દ્રસમાગમે
અન્વષ્ટકા દિવસોમાં શ્રાદ્ધ ક્રમશઃ અને માતૃકુલથી શરૂ કરીને કરવું જોઈએ; ગ્રહણ અને રવિ-ચંદ્રના સંયોગમાં પણ આવું કરવું નિર્ધારિત છે.
જન્મર્ક્ષે ગ્રહપીડાયાં શ્રાદ્ધં પાર્વણમ્ ઉચ્યતે અયનદ્વિતયે શ્રાદ્ધં વિષુવદ્વિતયે તથા
જન્મના નક્ષત્રમાં, ગ્રહોની પીડા હોય ત્યારે, પૂર્ણિમાના દિવસે શ્રાદ્ધ કરવું કહેવાયું છે; બંને અયન અને બંને વિષ્ણુ સંક્રાંતિ પર પણ શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ.
સંક્રાન્તિષુ ચ કર્તવ્યં શ્રાદ્ધં વિધિવદ્ ઉત્તમમ્ એષુ કાર્યં દ્વિજાઃ શ્રાદ્ધં પિણ્ડનિર્વાપણાદ્ ઋતે
સૂર્યના સંક્રમણ સમયે શ્રાદ્ધ યોગ્ય રીતે કરવું જોઈએ; આ દિવસોમાં, દ્વિજોએ પિંડદાન સિવાય શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ.
વૈશાખસ્ય તૃતીયાયાં નવમ્યાં કાર્ત્તિકસ્ય ચ શ્રાદ્ધં કાર્યં તુ શુક્લાયાં સંક્રાન્તિવિધિના નરૈઃ
વૈશાખ મહિનાની ત્રીજ અને કાર્તિકની નવમના દિવસે, શુક્લ પક્ષમાં, સંક્રાંતિના નિયમ પ્રમાણે શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ.
ત્રયોદશ્યાં ભાદ્રપદે માઘે ચન્દ્રક્ષયે ઽહનિ શ્રાદ્ધં કાર્યં પાયસેન દક્ષિણાયનવચ્ ચ તત્
ભાદ્રપદ અને માઘ મહિનાની ત્રયોદશી અને ચંદ્રક્ષયના દિવસે, પાયસથી શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ અને દક્ષિણાયન દરમિયાન પણ આવું કરવું જોઈએ.
યદા ચ શ્રોત્રિયો ઽભ્યેતિ ગેહં વેદવિદ્ અગ્નિમાન્ તેનૈકેન ચ કર્તવ્યં શ્રાદ્ધં વિધિવદ્ ઉત્તમમ્
જ્યારે કોઈ વિદ્વાન, વેદ જાણનાર અને અગ્નિ રાખનાર બ્રાહ્મણ ઘરમાં આવે, ત્યારે એક ઉત્તમ અને નિયમ પ્રમાણે શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ.
શ્રાદ્ધીયદ્રવ્યસંપ્રાપ્તિર્ યદા સ્યાત્ સાધુસંમતા પાર્વણેન વિધાનેન શ્રાદ્ધં કાર્યં તથા દ્વિજૈઃ
જ્યારે શ્રાદ્ધ માટેના સામાન સારા અને સજ્જનોએ સ્વીકારેલા મળે, ત્યારે દ્વિજોએ અમાવાસ્યા કે પૂર્ણિમાના નિયમ પ્રમાણે શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ.
પ્રતિસંવત્સરં કાર્યં માતાપિત્રોર્ મૃતે ઽહનિ પિતૃવ્યસ્યાપ્ય્ અપુત્રસ્ય ભ્રાતુર્ જ્યેષ્ઠસ્ય ચૈવ હિ
દરેક વર્ષે, માતા-પિતાના મૃત્યુદિને, તેમજ પુત્ર વિના રહેલા પિતરાઈ કાકા અને મોટાભાઈ માટે પણ શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ.
પાર્વણં દેવપૂર્વં સ્યાદ્ એકોદ્દિષ્ટં સુરૈર્ વિના દ્વૌ દૈવે પિતૃકાર્યે ત્રીન્ એકૈકમ્ ઉભયત્ર વા
અમાવાસ્યાના શ્રાદ્ધમાં પહેલા દેવતાઓ માટે કરવું, એકોદ્દિષ્ટ શ્રાદ્ધ દેવતાઓ વિના થાય છે. દેવતાઓના કાર્યમાં બેને ભોજન કરાવવું, પિતૃકાર્યમાં ત્રણને, અથવા બંનેમાં એક-એકને ભોજન કરાવવું.
માતામહાનામ્ અપ્ય્ એવં સર્વમ્ ઊહેન કીર્તિતમ્ પ્રેતીભૂતસ્ય સતતં ભુવિ પિણ્ડં જલં તથા
આ જ રીતે, માતાના પિતા માટે પણInferenceથી બધું કહેવાયું છે. જે મૃત્યુ પામેલા છે, તેમને પૃથ્વી પર હંમેશા પિંડ અને પાણી અર્પણ કરવું જોઈએ.
સતિલં સકુશં દદ્યાદ્ બહિર્ જલસમીપતઃ તૃતીયે ઽહ્નિ ચ કર્તવ્યં પ્રેતાસ્થિચયનં દ્વિજૈઃ
તલ અને દુર્વા ઘાસ પાણી પાસે બહાર અર્પણ કરવું, અને ત્રીજા દિવસે દ્વિજોએ મૃત્યુ પામેલા વ્યક્તિની હડ્ડીઓ એકત્ર કરવી જોઈએ.
દશાહે બ્રાહ્મણઃ શુદ્ધો દ્વાદશાહેન ક્ષત્રિયઃ વૈશ્યઃ પઞ્ચદશાહેન શૂદ્રો માસેન શુધ્યતિ
બ્રાહ્મણ દસ દિવસે શુદ્ધ થાય છે, ક્ષત્રિય બાર દિવસે, વૈશ્ય પંદર દિવસે અને શૂદ્ર એક મહિને શુદ્ધ થાય છે.
સૂતકાન્તે ગૃહે શ્રાદ્ધમ્ એકોદ્દિષ્ટં પ્રચક્ષતે દ્વાદશે ઽહનિ માસે ચ ત્રિપક્ષે ચ તતઃ પરમ્
ગૃહમાં સૂતક પૂરે ત્યારે એકોદ્દિષ્ટ શ્રાદ્ધ કરવું કહેવાયું છે—બારમા દિવસે, મહિને, ત્રણ પખવાડિયામાં અથવા પછી પણ કરી શકાય છે.
માસિ માસિ ચ કર્તવ્યં યાવત્ સંવત્સરં દ્વિજાઃ તત પરતરં કાર્યં સપિણ્ડીકરણં ક્રમાત્
દ્વિજોએ વર્ષ સુધી દર મહિને શ્રાદ્ધ કરવું, ત્યાર પછી ક્રમશઃ સપિંડીકરણ કરવું જોઈએ.
કૃતે સપિણ્ડીકરણે પાર્વણં પ્રોચ્યતે પુનઃ તતઃ પ્રભૃતિ નિર્મુક્તાઃ પ્રેતત્વાત્ પિતૃતાં ગતાઃ
જ્યારે સપિંડીકરણ થાય છે, ત્યારે ફરી અમાવાસ્યાનું શ્રાદ્ધ કહેવાય છે; ત્યારથી મૃત્યુ પામેલા પ્રેત અવસ્થાથી મુક્ત થઈ પિતૃપદે પહોંચી જાય છે.
અમૂર્તા મૂર્તિમન્તશ્ ચ પિતરો દ્વિવિધાઃ સ્મૃતાઃ નાન્દીમુખાસ્ ત્વ્ અમૂર્તાઃ સ્યુર્ મૂર્તિમન્તો ઽથ પાર્વણાઃ એકોદ્દિષ્ટાશિનઃ પ્રેતાઃ પિતૄણાં નિર્ણયસ્ ત્રિધા
પિતૃઓ બે પ્રકારના માનવામાં આવે છે: અમૂર્ત અને મૂર્ત. નાંદીमुखા અમૂર્ત હોય છે, જ્યારે પાર્વણ શ્રાદ્ધમાં મૂર્ત હોય છે; પ્રેતો એકોદ્દિષ્ટમાં ભાગ લે છે. આ રીતે પિતૃઓનું ત્રણ પ્રકારનું વિભાજન છે.
કથં સપિણ્ડીકરણં કર્તવ્યં દ્વિજસત્તમ પ્રેતીભૂતસ્ય વિધિવદ્ બ્રૂહિ નો વદતાં વર
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, અમને યોગ્ય રીતે કહો કે મૃત્યુ પામેલા માટે સપિંડીકરણ કેવી રીતે કરવું.
સપિણ્ડીકરણં વિપ્રાઃ શૃણુધ્વં વદતો મમ તચ્ ચાપિ દેવરહિતમ્ એકાર્ઘૈકપવિત્રકમ્
હે બ્રાહ્મણો, મારી વાત સાંભળો, હું સપિંડીકરણ વિશે કહું છું. તે દેવતાઓ વિના, એક અર્ઘ્ય અને એક પવિત્રથી કરવું જોઈએ.
નૈવાગ્નૌ કરણં તત્ર તચ્ ચાવાહનવર્જિતમ્ અપસવ્યં ચ તત્રાપિ ભોજયેદ્ અયુજો દ્વિજાન્
આ વિધિમાં અગ્નિનો ઉપયોગ નથી, ન તો આવાહન થાય છે; પવિત્ર ડાબા ખભા ઉપર રાખીને, દ્વિજોને વિમુખ સંખ્યામાં ભોજન કરાવવું જોઈએ.
વિશેષસ્ તત્ર ચાન્યો ઽસ્તિ પ્રતિમાસક્રિયાદિકઃ તં કથ્યમાનમ્ એકાગ્રાઃ શૃણુધ્વં મે દ્વિજોત્તમાઃ
અહીં એક વિશેષતા છે, જે દર મહિના અને અન્ય ક્રિયાઓ વિશે છે; હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, એકાગ્રતાથી મારી વાત સાંભળો.
તિલગન્ધોદકૈર્ યુક્તં તત્ર પાત્રચતુષ્ટયમ્ કુર્યાત્ પિતૄણાં ત્રિતયમ્ એકં પ્રેતસ્ય ચ દ્વિજાઃ
ત્યાં ચાર પાત્રો તૈયાર કરવા, જેમાં તલ, સુગંધ અને પાણી હોય—ત્રણ પિતૃઓ માટે અને એક મૃત્યુ પામેલા માટે, હે દ્વિજો.