પિતૄણાં પ્રીતયે યત્ર યદ્ દેયં પ્રીતિકારિણા માસં તૃપ્તિઃ પિતૄણાં તુ હવિષ્યાન્નેન જાયતે
પૂર્વજોની પ્રસન્નતા માટે જે કંઈ આપવું હોય, જે તેમને આનંદ આપે, તે માસમાં પાકેલા અન્નના દાનથી પૂર્વજોને તૃપ્તિ મળે છે.
માસદ્વયં મત્સ્યમાંસૈસ્ તૃપ્તિં યાન્તિ પિતામહાઃ ત્રીન્ માસાન્ હારિણં માંસં વિજ્ઞેયં પિતૃતૃપ્તયે
માછલી અને માંસથી પિતામહોને બે મહિના સુધી તૃપ્તિ મળે છે; અને ત્રણ મહિના સુધી હરણના માંસથી પૂર્વજોને સંતોષ થાય છે, એવું જાણવું.
પુષ્ણાતિ ચતુરો માસાઞ્ શશસ્ય પિશિતં પિતૄન્ શાકુનં પઞ્ચ વૈ માસાન્ ષણ્ માસાઞ્ શૂકરામિષમ્
સસલાનું માંસ ચાર મહિના સુધી પૂર્વજોને પોષણ આપે છે; પક્ષીના માંસથી પાંચ મહિના અને ડૂંગરના માંસથી છ મહિના સુધી તૃપ્તિ મળે છે.
છાગલં સપ્ત વૈ માસાન્ ઐણેયં ચાષ્ટમાસકાન્ કરોતિ તૃપ્તિં નવ વૈ રુરુમાંસં ન સંશયઃ
છાગળનું માંસ સાત મહિના સુધી તૃપ્તિ આપે છે, ઐણના માંસથી આઠ મહિના અને રુરૂના માંસથી નવ મહિના સુધી સંતોષ મળે છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.
ગવ્યં માંસં પિતૃતૃપ્તિં કરોતિ દશમાસિકીમ્ તથૈકાદશ માસાંસ્ તુ ઔરભ્રં પિતૃતૃપ્તિદમ્
ગાયનું માંસ દસ મહિના સુધી પૂર્વજોને તૃપ્તિ આપે છે; અને ઓરભ્ર એટલે કે ભેંસનું માંસ અગિયાર મહિના સુધી સંતોષ આપે છે.
સંવત્સરં તથા ગવ્યં પયઃ પાયસમ્ એવ ચ વાધ્રીનમ્ આમિષં લોહં કાલશાકં તથા મધુ
એક વર્ષ સુધી ગાયનું માંસ, દુધ, ખીર, વનડૂંગરનું માંસ, લોખંડ, કાળુ શાક અને મધથી પૂર્વજોને સંતોષ મળે છે.
રોહિતામિષમ્ અન્નં ચ દત્તાન્ય્ આત્મકુલોદ્ભવૈઃ અનન્તં વૈ પ્રયચ્છન્તિ તૃપ્તિયોગં સુતાંસ્ તથા
રોહિત માછલીનું માંસ અને પોતાના કુટુંબના લોકો દ્વારા આપેલું અન્ન અનંત તૃપ્તિ આપે છે અને સંતાનને પણ સંતોષનો લાભ મળે છે.
પિતૄણાં નાત્ર સંદેહો ગયાશ્રાદ્ધં ચ ભો દ્વિજાઃ યો દદાતિ ગુડોન્મિશ્રાંસ્ તિલાન્ વા શ્રાદ્ધકર્મણિ
પૂર્વજોની તૃપ્તિ માટે ગયામાં કરેલું શ્રાદ્ધ કે શ્રાદ્ધકર્મમાં ગોળ સાથે તિલનું દાન કરનાર, એમાં કોઈ શંકા નથી, તે પૂર્વજોને તૃપ્તિ આપે છે.
મધુ વા મધુમિશ્રં વા અક્ષયં સર્વમ્ એવ તત્ અપિ નઃ સ કુલે ભૂયાદ્ યો નો દદ્યાજ્ જલાઞ્જલિમ્
મધ કે મધ સાથે આપેલું બધું દાન અક્ષય છે; અને જે વ્યક્તિ અમને જળાંજલિ આપે, એ અમારા કુટુંબમાં જન્મે એવી ઈચ્છા છે.
પાયસં મધુસંયુક્તં વર્ષાસુ ચ મઘાસુ ચ એષ્ટવ્યા બહવઃ પુત્રા યદ્ય્ એકો ઽપિ ગયાં વ્રજેત્
વરસાદના સમયમાં અને મઘા નક્ષત્રમાં મધ મિશ્રિત ખીર શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે; જો એક પણ પુત્ર ગયામાં જાય તો અનેક પુત્રોની ઇચ્છા પૂરી થાય છે.
ગૌરીં વાપ્ય્ ઉદ્વહેત્ કન્યાં નીલં વા વૃષમ્ ઉત્સૃજેત્ કૃત્તિકાસુ પિતૄન્ અર્ચ્ય સ્વર્ગમ્ આપ્નોતિ માનવઃ
જે પુરુષ ગૌરી જેવી કન્યાને લગ્ન કરે છે અથવા કૃત્તિકા નક્ષત્રમાં વાઘા રંગના વાછરડા અથવા વાછરાને છોડે છે અને પૂર્વજોની પૂજા કરે છે, તે સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કરે છે.
અપત્યકામો રોહિણ્યાં સૌમ્યે તેજસ્વિતાં લભેત્ શૌર્યમ્ આર્દ્રાસુ ચાપ્નોતિ ક્ષેત્રાણિ ચ પુનર્વસૌ
સંતાનની ઇચ્છા હોય તો રોહિતી નક્ષત્રમાં તેજસ્વી સંતાન મળે છે; આર્દ્રા નક્ષત્રમાં શૌર્ય મળે છે અને પુનર્વસુ નક્ષત્રમાં જમીન મળે છે.
પુષ્યે તુ ધનમ્ અક્ષય્યમ્ આશ્લેષે ચાયુર્ ઉત્તમમ્ મઘાસુ ચ પ્રજાં પુષ્ટિં સૌભાગ્યં ફાલ્ગુનીષુ ચ
પુષ્ય નક્ષત્રમાં અક્ષય ધન મળે છે; આશ્લેષામાં ઉત્તમ આયુષ્ય મળે છે; મઘામાં સંતાન અને પોષણ મળે છે અને ફાલ્ગુનીમાં સૌભાગ્ય મળે છે.
પ્રધાનશીલો ભવતિ સાપત્યશ્ ચોત્તરાસુ ચ પ્રયાતિ શ્રેષ્ઠતાં શાસ્ત્રે હસ્તે શ્રાદ્ધપ્રદો નરઃ
ઉત્તરા નક્ષત્રમાં મુખ્ય ગુણવત્તાવાળો અને સંતાનવાળો થાય છે; શ્રાદ્ધ આપનાર પુરુષ શાસ્ત્ર અને કૌશલ્યમાં શ્રેષ્ઠતા પ્રાપ્ત કરે છે.
રૂપં તેજશ્ ચ ચિત્રાસુ તથાપત્યમ્ અવાપ્નુયાત્ વાણિજ્યલાભદા સ્વાતી વિશાખા પુત્રકામદા
ચિત્રા નક્ષત્રમાં રૂપ અને તેજ મળે છે અને સંતાન પણ મળે છે; સ્વાતીમાં વેપારમાં લાભ મળે છે અને વિશાખામાં પુત્રપ્રાપ્તિ થાય છે.
કુર્વન્તાં ચાનુરાધાસુ તા દદ્યુશ્ ચક્રવર્તિતામ્ આધિપત્યં ચ જ્યેષ્ઠાસુ મૂલે ચારોગ્યમ્ ઉત્તમમ્
અનુરાધા નક્ષત્રમાં રાજસત્તા મળે છે; જયેષ્ઠામાં અધિપત્ય મળે છે અને મૂલ નક્ષત્રમાં ઉત્તમ આરોગ્ય મળે છે.
આષાઢાસુ યશઃપ્રાપ્તિર્ ઉત્તરાસુ વિશોકતા શ્રવણેન શુભાંલ્ લોકાન્ ધનિષ્ઠાસુ ધનં મહત્
આષાઢમાં માન-યશ મળે છે; ઉત્તરાષાઢમાં દુઃખથી મુક્તિ મળે છે; શ્રવણમાં શુભ લોક પ્રાપ્ત થાય છે અને ધનિષ્ઠામાં મોટું ધન મળે છે.
વેદવિત્ત્વમ્ અભિજિતિ ભિષક્સિદ્ધિં ચ વારુણે અજાવિકં પ્રૌષ્ઠપદ્યાં વિન્દેદ્ ગાવસ્ તથોત્તરે
અભિજિતમાં વેદનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે; શતભિષામાં વૈદ્ય તરીકે સફળતા મળે છે; પૂર્વા પ્રૌષ્ઠપદામાં બકરાં મળે છે અને ઉત્તર પ્રૌષ્ઠપદામાં ગાય મળે છે.
રેવતીષુ તથા કુપ્યમ્ અશ્વિનીષુ તુરંગમાન્ શ્રાદ્ધં કુર્વંસ્ તથાપ્નોતિ ભરણીષ્વ્ આયુર્ ઉત્તમમ્
રેવતીમાં કિંમતી વસ્તુઓ મળે છે; અશ્વિનીમાં ઘોડાં મળે છે; શ્રાદ્ધ કરવાથી આ બધું પ્રાપ્ત થાય છે અને ભરણીમાં ઉત્તમ આયુષ્ય મળે છે.
એવં ફલમ્ અવાપ્નોતિ ઋક્ષેષ્વ્ એતેષુ તત્ત્વવિત્ તસ્માત્ કામ્યાનિ શ્રાદ્ધાનિ દેયાનિ વિધિવદ્ દ્વિજાઃ
જેમણે સાચું જ્ઞાન મેળવ્યું છે, તેઓને આ નક્ષત્રોમાં એવો ફળ મળે છે; તેથી, ઇચ્છિત ફળ માટે શ્રાદ્ધ યોગ્ય રીતે કરવું જોઈએ, દ્વિજોએ નિયમ પ્રમાણે કરવું જોઈએ.
કન્યારાશિગતે સૂર્યે ફલમ્ અત્યન્તમ્ ઇચ્છતા યાન્ યાન્ કામાન્ અભિધ્યાયન્ કન્યારાશિગતે રવૌ
જ્યારે સૂર્ય કન્યા રાશિમાં પ્રવેશ કરે છે, ત્યારે જે કોઈ પણ વ્યક્તિ ખૂબ ઈચ્છા રાખે છે અને પોતાના મનમાં એ ઈચ્છાઓનું ચિંતન કરે છે—
શ્રાદ્ધં કુર્વન્તિ મનુજાસ્ તાંસ્ તાન્ કામાંલ્ લભન્તિ તે નાન્દીમુખાનાં કર્તવ્યં કન્યારાશિગતે રવૌ
—એ સમયે જે લોકો શ્રાદ્ધ કરે છે, તેઓને એ જ ઈચ્છિત ફળ મળે છે; પરંતુ કન્યા રાશિમાં સૂર્ય હોય ત્યારે નાંદીમુખ શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ નહીં.
પૌર્ણમાસ્યાં તુ કર્તવ્યં વારાહવચનં યથા દિવ્યભૌમાન્તરિક્ષાણિ સ્થાવરાણિ ચરાણિ ચ
પૂનમના દિવસે વારાહ સંહિતાનું પાલન કરવું જોઈએ, જેથી દૈવી, ભૂમિ, આકાશ, સ્થાવર અને જંગમ બધાં જ પ્રાણીઓનો સમાવેશ થાય.
પિણ્ડમ્ ઇચ્છન્તિ પિતરઃ કન્યારાશિગતે રવૌ કન્યાં ગતે સવિતરિ યાન્ય્ અહાનિ તુ ષોડશ
કન્યા રાશિમાં સૂર્ય હોય ત્યારે પિતૃઓ પિંડની ઈચ્છા રાખે છે; સૂર્ય કન્યામાં પ્રવેશ કરે ત્યારથી સોળ દિવસ સુધી—
ક્રતુભિસ્ તાનિ તુલ્યાનિ દેવો નારાયણો ઽબ્રવીત્ રાજસૂયાશ્વમેધાભ્યાં ય ઇચ્છેદ્ દુર્લભં ફલમ્
આ દિવસો યજ્ઞ જેટલા પવિત્ર ગણાય છે; ભગવાન નારાયણએ કહ્યું છે કે જે કોઈ રાજસૂય કે અશ્વમેઘ જેવું દુર્લભ ફળ ઈચ્છે—
અપ્ય્ અમ્બુશાકમૂલાદ્યૈઃ પિતૄન્ કન્યાગતે ઽર્ચયેત્ ઉત્તરાહસ્તનક્ષત્રગતે તીક્ષ્ણાંશુમાલિનિ
પાણી, શાકભાજી, મૂળ વગેરે જેવી વસ્તુઓથી પણ કન્યા રાશિમાં સૂર્ય હોય ત્યારે અને ખાસ કરીને ઉત્તર હસ્ત નક્ષત્રમાં તીક્ષ્ણ કિરણવાળા સૂર્યમાં પિતૃઓની પૂજા કરવી જોઈએ.
યો ઽર્ચયેત્ સ્વપિતૄન્ ભક્ત્યા તસ્ય વાસસ્ ત્રિવિષ્ટપે હસ્તર્ક્ષગે દિનકરે પિતૃરાજાનુશાસનાત્
જે વ્યક્તિ ભક્તિપૂર્વક પિતૃઓની પૂજા કરે છે, તેને સ્વર્ગમાં નિવાસ મળે છે; હસ્ત નક્ષત્રમાં સૂર્ય હોય ત્યારે પિતૃરાજાના આદેશથી આવું થાય છે.
તાવત્ પિતૃપુરી શૂન્યા યાવદ્ વૃશ્ચિકદર્શનમ્ વૃશ્ચિકે સમતિક્રાન્તે પિતરો દૈવતૈઃ સહ
વિચ્છિક રાશિ દેખાય ત્યાં સુધી પિતૃઓનું શહેર ખાલી રહે છે; જ્યારે વિચ્છિક પસાર થાય છે, ત્યારે પિતૃઓ દેવતાઓ સાથે ચાલ્યા જાય છે—
નિઃશ્વસ્ય પ્રતિગચ્છન્તિ શાપં દત્ત્વા સુદુઃસહમ્ અષ્ટકાસુ ચ કર્તવ્યં શ્રાદ્ધં મન્વન્તરાસુ વૈ
—દુઃખદ શાપ આપી, ઉદાસ થઈ પાછા જાય છે. અષ્ટકા દિવસોમાં અને મન્વંતર સમયમાં પણ શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ.
અન્વષ્ટકાસુ ક્રમશો માતૃપૂર્વં તદ્ ઇષ્યતે ગ્રહણે ચ વ્યતીપાતે રવિચન્દ્રસમાગમે
અન્વષ્ટકા દિવસોમાં શ્રાદ્ધ ક્રમશઃ અને માતૃકુલથી શરૂ કરીને કરવું જોઈએ; ગ્રહણ અને રવિ-ચંદ્રના સંયોગમાં પણ આવું કરવું નિર્ધારિત છે.