અક્ષતાસ્ તુ યવૌષધ્યઃ સર્વદેવાંશસંભવાઃ રક્ષન્તિ સર્વત્ર દિશો રક્ષાર્થં નિર્મિતા હિ તે
અક્ષત એટલે જૌ અને ઔષધિથી બનેલા ધાન્ય, જે સર્વ દેવતાઓના અંશથી ઉત્પન્ન થયા છે, એ દરેક દિશાની રક્ષા કરે છે; એ ખાસ રક્ષા માટે બનાવવામાં આવ્યા છે.
દેવદાનવદૈત્યેષુ યક્ષરક્ષઃસુ ચૈવ હિ નહિ કશ્ચિત્ ક્ષયં તેષાં કર્તું શક્તશ્ ચરાચરે
દેવ, દાનવ, દૈત્ય, યક્ષ અને રાક્ષસો સહિત, ચાલતા કે અચલ કોઈ પણ પ્રાણી એ અક્ષતોનો નાશ કરી શકતા નથી.
ન કેનચિત્ કૃતં યસ્માત્ તસ્માત્ તે હ્ય્ અક્ષતાઃ કૃતાઃ દેવાનાં તે હિ રક્ષાર્થં નિયુક્તા વિષ્ણુના પુરા
એ અક્ષતો કોઈ બીજા દ્વારા બનાવેલા નથી, એટલે એ વિશ્ણુએ પ્રાચીન સમયમાં દેવતાઓની રક્ષા માટે નિમણૂંકેલા છે.
કુશગન્ધયવૈઃ પુષ્પૈર્ અર્ઘ્યં કૃત્વા ચ શૂકરઃ વિશ્વેભ્યો દેવેભ્ય ઇતિ તતસ્ તાન્ પર્યપૃચ્છત
કુશ અને જૌના પુષ્પોથી અર્ઘ્ય આપીને, વરાહ રૂપે ભગવાને સર્વ દેવતાઓને સંબોધીને તેમનો પ્રશ્ન કર્યો.
પિતૄન્ આવાહયિષ્યામિ યે દિવ્યા યે ચ માનુષાઃ આવાહયસ્વેતિ ચ તૈર્ ઉક્તસ્ ત્વ્ આવાહયેચ્ છુચિઃ
હું દેવ અને માનવ બંને પ્રકારના પિતૃઓને બોલાવીશ; જ્યારે 'બોલાવો' એમ કહેવામાં આવ્યું, ત્યારે પવિત્ર મનુષ્યે તેમને બોલાવવા જોઈએ.
શ્લિષ્ટમૂલાગ્રદર્ભાંસ્ તુ સતિલાન્ વેદ વેદવિત્ જાનાવ્ આરોપ્ય હસ્તં તુ દદૌ સવ્યેન ચાસનમ્
વેદ જાણનારે, મૂળ અને ટોચ જોડાયેલા દર્ભા અને તિલ સાથે knee પર મૂકીને, પછી ડાબા હાથથી આસન આપ્યું.
તથૈવ જાનુસંસ્થેન કરેણૈકેન તાન્ પિતૄન્ વારાહઃ પિતૃવિપ્રાણામ્ આયાન્તુ ન ઇતીરયન્
એ જ રીતે, એક હાથ ઘૂંટણે રાખીને, વરાહ ભગવાને પિતૃઓ અને બ્રાહ્મણોને બોલાવ્યા અને કહ્યું, 'તેઓ આવી જાય.'
અપહતેત્ય્ ઉવાચૈવ રક્ષણં ચાપસવ્યતઃ કૃત્વા ચાવાહનં ચક્રે પિતૄણાં નામગોત્રતઃ
તેમણે કહ્યું, 'દૂરી જાવ,' અને ડાબી બાજુથી રક્ષા કરી; પછી પિતૃઓને તેમના નામ અને ગોત્રથી બોલાવ્યા.
તત્ પિતરો મનોજરાન્ આગચ્છત ઇતીરયન્ સંવત્સરૈર્ ઇત્ય્ ઉદીર્ય તતો ઽર્ઘ્યં તેષુ વિન્યસેત્
તેમણે બોલાવ્યું, 'મનથી જન્મેલા પિતૃઓ આવી જાય,' વર્ષોનું ઉલ્લેખ કરીને, પછી તેમને અર્ઘ્ય અર્પણ કર્યું.
યાસ્ તિષ્ઠન્ત્ય્ અમૃતા વાચો યન્ મૈતિ ચ પિતુઃ પિતુઃ યન્ મે પિતામહાઇત્ય્ એવં દદાવ્ અર્ઘ્યં પિતામહ
જે અમર વચનો છે, 'મારા પિતા, મારા પિતાના પિતા માટે,' એમ કહીને પિતામહને અર્ઘ્ય આપ્યું.
યન્ મે પ્રપિતામહાઇતિ દદૌ ચ પ્રપિતામહે કુશગન્ધતિલોન્મિશ્રં સપુષ્પમ્ અપસવ્યતઃ
'મારા પ્રપિતામહ માટે' એમ કહીને, કુશ, તિલ અને પુષ્પ સાથે મિશ્રિત અર્ઘ્ય ડાબી બાજુથી પ્રપિતામહને આપ્યું.
તદ્વન્ માતામહેભ્યસ્ તુ વિધિં ચક્રે જનાર્દનઃ તાન્ અર્ચ્ય ભૂયો ગન્ધાદ્યૈર્ ધૂપં દત્ત્વા તુ ભક્તિતઃ
એ જ રીતે, જનાર્દને માતાના પિતૃઓ માટે વિધિ કરી, તેમને ફરીથી સુગંધ અને ધૂપથી ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરી.
આદિત્યા વસવો રુદ્રા ઇત્ય્ ઉચ્ચાર્ય જગત્પ્રભુઃ તતશ્ ચાન્નં સમાદાય સર્પિસ્તિલકુશાકુલમ્
'આદિત્ય, વસુ, રુદ્ર' એમ ઉચ્ચારી, જગતના પ્રભુએ ઘી, તિલ અને કુશથી ભળેલું અન્ન લીધું.
વિધાય પાત્રે તચ્ ચૈવ પર્યપૃચ્છત્ તતો મુનીન્ અગ્નૌ કરિષ્ય ઇતિ તૈઃ કુરુષ્વેતિ ચ ચોદિતઃ
એ અન્ન વાસણમાં તૈયાર કરીને, પછી મુનિઓને પૂછ્યું, 'શું હું અગ્નિમાં અર્પણ કરું?' અને તેમ કહેતાં, કુરુઓમાં અર્પણ કર્યું.
આહુતિત્રિતયં દદ્યાત્ સોમાયાગ્નેર્ યમાય ચ યે મામકાઇતિ ચ જપેદ્ યજુઃસપ્તકમ્ અચ્યુતમ્
તેણે સોમ, અગ્નિ અને યમને ત્રણ અહુતિ આપી, દરેક વખતે સાત યજુર મંત્રો ઉચ્ચાર્યા અને કહ્યું, 'આ મારા માટે છે,' અચ્યૂતને.
હુતાવશિષ્ટં ચ દદૌ નામગોત્રસમન્વિતમ્ ત્રિર્ આહુતિકમ્ એકૈકં પિતરં તુ પ્રતિ દ્વિજાઃ
અહુતિના અવશેષને નામ અને ગોત્ર સાથે, દરેક પિતૃને ત્રણ અહુતિ આપી, જેમ દ્વિજોએ પણ કર્યું.
અતો ઽવશિષ્ટમ્ અન્નાદ્યં પિણ્ડપાત્રે તુ નિક્ષિપેત્ તતો ઽન્નં સરસં સ્વાદુ દદૌ પાયસપૂર્વકમ્
પછી બચેલું અન્ન અને પીણું પિંડપાત્રમાં મૂકી દીધું; ત્યારબાદ રસાળ અને મીઠું ભાત, સાથે પાયસ પણ અર્પણ કર્યું.
પ્રત્યગ્રમ્ એકદા સ્વિન્નમ્ અપર્યુષિતમ્ ઉત્તમમ્ અલ્પશાકં બહુફલં ષડ્રસમ્ અમૃતોપમમ્
એ તાજું, એક જ વખત બનાવેલું, ગરમ, બેસવાયેલું નહીં, ઉત્તમ, ઓછી શાકભાજી અને વધુ ફળવાળું, છ સ્વાદવાળું અને અમૃત જેવું હતું.
યદ્ બ્રાહ્મણેષુ પ્રદદૌ પિણ્ડપાત્રે પિતૄંસ્ તથા વેદપૂર્વં પિતૃસ્વન્નમ્ આજ્યપ્લુતં મધૂક્ષિતમ્
જે પિંડપાત્રમાં બ્રાહ્મણોને આપ્યું હતું, એ જ રીતે પિતૃઓને પણ અર્પણ કર્યું: વેદમંત્રોથી પૂર્વે, ઘી અને મધમાં ભીંજાયેલું પિતૃઓનું ભાત.
મન્ત્રિતં પૃથિવીત્ય્ એવં મધુવાતાતૃચં જગૌ ભુઞ્જાનેષુ તુ વિપ્રેષુ જપન્ વૈ મન્ત્રપઞ્ચકમ્
પૃથ્વી મંત્ર ઉચ્ચારી અને મધુવાત સ્તોત્ર ગાયું; બ્રાહ્મણો ભોજન લેતા હતા ત્યારે પાંચ મંત્રોનું જપ કર્યું.
યત્ તે પ્રકારમ્ આરભ્ય નાધિકં તે તતો જગૌ ત્રિમધુ ત્રિસુપર્ણં ચ બૃહદારણ્યકં તથા
નક્કી કરેલા ક્રમથી વધારે કશું જપ્યું નહીં; ત્રિમધુ, ત્રિસુપર્ણ અને બૃહદારણ્યક પણ ગાયું.
જજાપ વૈષાં જાપ્યં તુ સૂક્તં સૌરં સપૌરુષમ્ ભુક્તવત્સુ ચ વિપ્રેષુ પૃષ્ટ્વા તૃપ્તા સ્થ ઇત્ય્ ઉત
નક્કી કરેલો જપ, સાવિત્રી સ્તોત્ર અને પુરુષ સૂક્ત જપ્યું; બ્રાહ્મણોએ ભોજન લીધા પછી પૂછ્યું: 'તમને સંતોષ થયો છે?'
તૃપ્તાઃ સ્મેતિ સકૃત્ તોયં દદૌ મૌનવિમોચનમ્ પિણ્ડપાત્રં સમાદાય ચ્છાયાયૈ પ્રદદૌ તતઃ
જ્યારે તેઓએ કહ્યું, 'હાં, અમને સંતોષ થયો છે,' ત્યારે એકવાર પાણી આપ્યું, મૌન તોડવાનું સંકેત આપ્યું, પિંડપાત્ર ઉઠાવી પછી એ છાંયાને અર્પણ કર્યું.
સા તદ્ અન્નં દ્વિધા કૃત્વા ત્રિધૈકૈકમ્ અથાકરોત્ વારાહો ભૂમ્ અથોલ્લિખ્ય સમાચ્છાદ્ય કુશૈર્ અપિ
એણે એ અન્નને બે ભાગમાં વહેંચ્યું, પછી દરેક ભાગને ત્રણમાં વિભાજિત કર્યું; વરાહની જેમ જમીન ચિહ્નિત કરી, કુશથી ઢાંકી દીધું.
દક્ષિણાગ્રાન્ કુશાન્ કૃત્વા તેષામ્ ઉપરિ ચાસનમ્ સતિલેષુ સમૂલેષુ કુશેષ્વ્ એવ તુ સંશ્રયઃ
દક્ષિણ તરફ ટોચવાળા કુશ મૂકી, તેના ઉપર આસન ગોઠવ્યું; તલવાળા અને મૂળવાળા કુશ પર અર્પણ સ્થાપિત કર્યું.
ગન્ધપુષ્પાદિકં કૃત્વા તતઃ પિણ્ડં તુ ભક્તિતઃ પૃથિવી દધીર્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા તતઃ પિણ્ડં પ્રદત્તવાન્
સુગંધ અને ફૂલો ગોઠવી, ભક્તિપૂર્વક પિંડ અર્પણ કર્યો, 'પૃથ્વી એ પકડી રાખે' એમ કહીને પિંડ આપ્યો.
પિતામહાઃ પ્રપિતામહાસ્ તથેતિ ચાન્તરિક્ષતઃ માતામહાનામ્ અપ્ય્ એવં દદૌ પિણ્ડાન્ સ શૂકરઃ
પિતામહો અને પ્રપિતામહોએ આકાશમાંથી 'તેમ જ થાઓ' કહ્યું; એ જ રીતે માતામહો માટે પણ પિંડો અર્પણ કર્યા.
પિણ્ડનિર્વાપણોચ્છિષ્ટમ્ અન્નં લેપભુજેષ્વ્ અદાત્ એતદ્ વઃ પિતર્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા દદૌ વાસાંસિ ભક્તિતઃ
પિંડ અર્પણ પછી બચેલું અન્ન અવશેષ ભોજન કરનારને આપ્યું, 'આ તમારું છે, પિતૃઓ' એમ કહીને ભક્તિપૂર્વક વસ્ત્રો પણ આપ્યા.
દ્વ્યઙ્ગુલજાનિ શુક્લાનિ ધૌતાન્ય્ અભિનવાનિ ચ ગન્ધપુષ્પાદિકં દત્ત્વા કૃત્વા ચૈષાં પ્રદક્ષિણામ્
બે આંગળી પહોળા, સફેદ, ધોઈને નવા વસ્ત્રો, સુગંધ અને ફૂલો સાથે આપ્યા અને પછી તેમની પર પ્રદક્ષિણ કરી.
આચમ્યાચામયેદ્ વિપ્રાન્ પૈત્રાન્ આદૌ તતઃ સુરાન્ તતસ્ ત્વ્ અભ્યુક્ષ્ય તાં ભૂમિં દત્ત્વાપઃ સુમનોક્ષતાન્
પાણી પીને, બ્રાહ્મણોને પિતૃઓ માટે પહેલા, પછી દેવો માટે પણ પાવન કરી પીવડાવ્યું; પછી એ ભૂમિ પર પાણી અને ફૂલો છાંટ્યા.