ઊર્જા તત્રૈવ પતિતા ગિરિરાજસ્ય વિસ્તૃતે પ્રસ્થે તીર્થં સમાસાદ્ય સપ્તસામુદ્રમ્ ઉત્તમમ્
ઊર્જા પણ ત્યાં જ, પર્વતરાજના વિશાળ મેદાન પર પડી, સાત મહાસાગરોના ઉત્તમ તીર્થને પામી.
કોકા નામ તતો વેગાન્ નદી તીર્થશતાકુલા પ્લાવયન્તી ગિરેઃ શૃઙ્ગં સર્પણાત્ તુ સરિત્ સ્મૃતા
ત્યાંથી, ઝડપી વહેતી કોકા નામની નદી, અનેક તીર્થોથી ભરપૂર, પર્વતની ચોટીને વહાવી ગઈ; અને વહેતી હોવાથી તેને નદી કહેવાય છે.
અથ તે પિતરો વિપ્રા યોગહીના મહાનદીમ્ દદૃશુઃ શીતસલિલાં ન વિદુસ્ તાં સુલોચનામ્
પછી યોગથી વિમુખ થયેલા પિતૃઓએ ઠંડા પાણીવાળી મહાનદી જોઈ, પણ, મુનિઓ, એ સુંદર આંખવાળી નદીને ઓળખી શક્યા નહીં.
તતસ્ તુ ગિરિરાડ્ દૃષ્ટ્વા પિતૄંસ્ તાંસ્ તુ ક્ષુધાર્દિતાન્ બદરીમ્ આદિદેશાથ ધેનું ચૈકાં મધુસ્રવામ્
પર્વતના રાજાએ, ભૂખથી પીડાતા પિતૃઓને જોઈ, તેમને બોરનું ઝાડ અને મધવાળું દૂધ આપતી એક ગાય બતાવી.
ક્ષીરં મધુ ચ તદ્ દિવ્યં કોકામ્ભો બદરીફલમ્ ઇદં ગિરિવરેણૈષાં પોષણાય નિરૂપિતમ્
દૂધ, મધ, કોકાનું પાણી અને બોરફળ—આ બધું પર્વતરાજાએ પિતૃઓના પોષણ માટે આપ્યું.
તયા વૃત્ત્યા તુ વસતાં પિતૄણાં મુનિસત્તમાઃ દશ વર્ષસહસ્રાણિ યયુર્ એકમ્ અહો યથા
આ જ રીતે, મુનિશ્રેષ્ઠો, એ પિતૃઓએ એ જ આહારથી દસ હજાર વર્ષ સુધી ત્યાં એક દિવસ જેવું જીવન વિતાવ્યું.
એવં લોકે વિપિતરિ તથૈવ વિગતસ્વધે દૈત્યા બભૂવુર્ બલિનો યાતુધાનાશ્ ચ રાક્ષસાઃ
આ રીતે પિતૃઓ પતિત થયા અને સ્વધા બંધ થઈ, ત્યારે દૈત્ય, યાતુધાન અને રાક્ષસો જગતમાં પ્રબળ બન્યા.
તે તાન્ પિતૃગણાન્ દૈત્યા યાતુધાનાશ્ ચ વેગિતાઃ વિશ્વૈર્ દેવૈર્ વિરહિતાન્ સર્વતઃ સમુપાદ્રવન્
એ દૈત્ય અને યાતુધાનોએ, જલદીથી, સર્વદેવોથી વિમુખ થયેલા પિતૃઓ પર ચારે બાજુથી આક્રમણ કર્યું.
દૈતેયાન્ યાતુધાનાંશ્ ચ દૃષ્ટ્વૈવાપતતો દ્વિજાઃ કોકાતટસ્થામ્ ઉત્તુઙ્ગાં શિલાં તે જગૃહૂ રુષા
દૈત્ય અને યાતુધાનોએ હુમલો કરતા જોઈ, પિતૃઓએ કોકાના કિનારે ઊભેલી મોટી શિલા ગુસ્સાથી ઉઠાવી.
ગૃહીતાયાં શિલાયાં તુ કોકા વેગવતી પિતૄન્ છાદયામ્ આસ તોયેન પ્લાવયન્તી હિમાચલમ્
જ્યારે પિતૃઓએ એ શિલા પકડી, ત્યારે ઝડપી કોકા નદીએ પોતાના પાણીથી પિતૃઓને ઢાંકી લીધા અને હિમાલયને વહાવી નાખ્યો.
પિતૄન્ અન્તર્હિતાન્ દૃષ્ટ્વા દૈતેયા રાક્ષસાસ્ તથા વિભીતકં સમારુહ્ય નિરાહારાસ્ તિરોહિતાઃ
પિતૃઓને છુપાયેલા જોઈને દૈત્ય અને રાક્ષસોએ પણ વિભીતક વૃક્ષ પર ચડીને ઉપવાસ રાખ્યો અને દૃશ્યથી ઓઝલ થઈ ગયા.
સલિલેન વિષીદન્તઃ પિતરઃ ક્ષુદ્ભ્રમાતુરાઃ વિષીદમાનમ્ આત્માનં સમીક્ષ્ય સલિલાશયાઃ જગુર્ જનાર્દનં દેવં પિતરઃ શરણં હરિમ્
પિતૃઓ ભૂખથી દુઃખી થઈને પાણીમાં ડૂબી રહ્યા હતા. પોતાનું દુઃખ જોઈને, પાણીમાં રહેતા પિતૃઓએ જનાર્દન ભગવાનનો આશરો લઈને હરિનું ભજન કર્યું.
જયસ્વ ગોવિન્દ જગન્નિવાસ જયો ઽસ્તુ નઃ કેશવ તે પ્રસાદાત્ જનાર્દનાસ્માન્ સલિલાન્તરસ્થાન્ ઉદ્ધર્તુમ્ અર્હસ્ય્ અનઘપ્રતાપ
જય હો, ગોવિંદ! જગતના નિવાસી, અમને પણ વિજય મળે. હે કેશવ, તારી કૃપાથી, હે જનાર્દન, તું અમને, પાણીમાં ડૂબેલા પિતૃઓને, ઉગારી શકે છે, હે નિર્દોષ તેજસ્વી.
નિશાચરૈર્ દારુણદર્શનૈઃ પ્રભો વરેણ્ય વૈકુણ્ઠ વરાહ વિષ્ણો નારાયણાશેષમહેશ્વરેશ પ્રયાહિ ભીતાઞ્ જય પદ્મનાભ
હે પ્રભુ, શ્રેષ્ઠ, વૈકુંઠ, વરાહ, વિષ્ણુ, નારાયણ, સર્વના સ્વામી, મહેશ્વર, ભયગ્રસ્ત પિતૃઓ પાસે જઈને, ભયાનક દેખાવ ધરાવતા રાત્રિચર પ્રાણીઓ સામે અમને વિજય આપો, હે પદ્મનાભ.
ઉપેન્દ્ર યોગિન્ મધુકૈટભઘ્ન વિષ્ણો અનન્તાચ્યુત વાસુદેવ શ્રીશાર્ઙ્ગચક્રામ્બુજશઙ્ખપાણે રક્ષસ્વ દેવેશ્વર રાક્ષસેભ્યઃ
હે ઉપેન્દ્ર, યોગી, મધુ-કૈટભના વિનાશક, વિષ્ણુ, અનંત, અચ્યૂત, વાસુદેવ, ધનુષ, ચક્ર, કમળ અને શંખ ધારણ કરનાર, દેવોના સ્વામી, અમને રાક્ષસોથી બચાવો.
ત્વં પિતા જગતઃ શંભો નાન્યઃ શક્તઃ પ્રબાધિતુમ્ નિશાચરગણં ભીમમ્ અતસ્ ત્વાં શરણં ગતાઃ
તમે જગતના પિતા છો, હે શંભુ. બીજા કોઈ રાત્રિચર ભયાનક ટોળીને વશ કરી શકે નહીં. એટલે અમે તમારો આશરો લીધો છે.
ત્વન્નામસંકીર્તનતો નિશાચરા દ્રવન્તિ ભૂતાન્ય્ અપયાન્તિ ચારયઃ નાશં તથા સંપ્રતિ યાન્તિ વિષ્ણો ધર્માદિ સત્યં ભવતીહ મુખ્યમ્
તમારું નામ લેતાં જ રાત્રિચર ભાગી જાય છે, ભૂતો દૂર થઈ જાય છે અને અવરોધો નાશ પામે છે. એ રીતે, હે વિષ્ણુ, અહીં ધર્મ અને સત્ય સર્વોપરી બને છે.
ઇત્થં સ્તુતઃ સ પિતૃભિર્ ધરણીધરસ્ તુ તુષ્ટસ્ તદાવિષ્કૃતદિવ્યમૂર્તિઃ કોકામુખે પિતૃગણં સલિલે નિમગ્નં દેવો દદર્શ શિરસાથ શિલાં વહન્તમ્
પિતૃઓએ આવી રીતે સ્તુતિ કરતા, ધરણીધર પ્રસન્ન થયા અને પોતાનું દિવ્ય રૂપ દર્શાવ્યું. કોકાના મુખે, ભગવાને પાણીમાં ડૂબેલા પિતૃઓને, માથા પર પથ્થર લઈને, જોયા.
તં દૃષ્ટ્વા સલિલે મગ્નં ક્રોડરૂપી જનાર્દનઃ ભીતં પિતૃગણં વિષ્ણુર્ ઉદ્ધર્તું મતિર્ આદધે
પાણીમાં ડૂબેલા પિતૃઓને જોઈને, જનાર્દન વરાહ રૂપે, ડરેલા પિતૃઓને ઉગારવાનો નિશ્ચય કર્યો.
દંષ્ટ્રાગ્રેણ સમાહત્ય શિલાં ચિક્ષેપ શૂકરઃ પિતૄન્ આદાય ચ વિભુર્ ઉજ્જહાર શિલાતલાત્
શૂકરે પોતાની દાંતની ટોચે પથ્થરને આઘાત આપીને દૂર ફેંકી દીધો અને પિતૃઓને પથ્થર પરથી ઉઠાવી લીધા.
વરાહદંષ્ટ્રાસંલગ્નાઃ પિતરઃ કનકોજ્જ્વલાઃ કોકામુખે ગતભયાઃ કૃતા દેવેન વિષ્ણુના
વરાહના દાંત સાથે જોડાયેલા, સોનાની જેમ તેજસ્વી પિતૃઓ, કોકાના મુખે ભગવાન વિષ્ણુ દ્વારા ભયમુક્ત કરવામાં આવ્યા.
ઉદ્ધૃત્ય ચ પિતૄન્ દેવો વિષ્ણુતીર્થે તુ શૂકરઃ દદૌ સમાહિતસ્ તેભ્યો વિષ્ણુર્ લોહાર્ગલે જલમ્
પિતૃઓને ઉગારીને, ભગવાને શૂકર રૂપે, વિષ્ણુ તીર્થ પર, ધ્યાનપૂર્વક લોહના નળથી તેમને પાણી આપ્યું.
તતઃ સ્વરોમસંભૂતાન્ કુશાન્ આદાય કેશવઃ સ્વેદોદ્ભવાંસ્ તિલાંશ્ ચૈવ ચક્રે ચોલ્મુકમ્ ઉત્તમમ્
પછી, કેશવે પોતાના વાળમાંથી જન્મેલા કુશ અને પસીનામાંથી ઉત્પન્ન થયેલા તિલ લઈને શ્રેષ્ઠ તર્પણપાત્ર બનાવ્યું.
જ્યોતિઃ સૂર્યપ્રભં કૃત્વા પાત્રં તીર્થં ચ કામિકમ્ સ્થિતઃ કોટિવટસ્યાધો વારિ ગઙ્ગાધરં શુચિ
સૂર્યપ્રભા જેવું તેજસ્વી પાત્ર અને ઈચ્છિત તીર્થ બનાવી, ગંગાજળ લઈને, ભગવાન શુદ્ધતાથી વટવૃક્ષ નીચે ઊભા રહ્યા.
તુઙ્ગકૂટાત્ સમાદાય યજ્ઞીયાન્ ઓષધીરસાન્ મધુક્ષીરરસાન્ ગન્ધાન્ પુષ્પધૂપાનુલેપનાન્
ઊંચા શિખર પરથી યજ્ઞમાં ઉપયોગી ઔષધિઓ, મધ, દુધ, સુગંધ, ફૂલો, ધૂપ અને લપસણ લીધા.
આદાય ધેનું સરસો રત્નાન્ય્ આદાય ચાર્ણવાત્ દંષ્ટ્રયોલ્લિખ્ય ધરણીમ્ અભ્યુક્ષ્ય સલિલેન ચ
સરસમાંથી ગાય અને સમુદ્રમાંથી રત્નો લઈને, દાંતથી ધરતીને ખોદી, પાણીથી પવિત્ર કરી.
ઘર્મોદ્ભવેનોપલિપ્ય કુશૈર્ ઉલ્લિખ્ય તાં પુનઃ પરિણીયોલ્મુકેનૈનામ્ અભ્યુક્ષ્ય ચ પુનઃ પુનઃ
ઉષ્ણતાથી બનેલી માટીથી પૃથ્વીને લપસી, પછી કુશથી ફરી ખોદી, તર્પણપાત્રથી ફરાવી અને વારંવાર પાણી છાંટ્યું.
કુશાન્ આદાય પ્રાગગ્રાંલ્ લોમકૂપાન્તરસ્થિતાન્ ઋષીન્ આહૂય પપ્રચ્છ કરિષ્યે પિતૃતર્પણમ્
પૂર્વ દિશા તરફ તીકા ધરાવતાં, વાળના રંધ્રોમાં મુકેલા કુશ લઈને, ઋષિઓને બોલાવી પુછ્યું: 'હું પિતૃ તર્પણ કરું છું.'
તૈર્ અપ્ય્ ઉક્તે કુરુષ્વેતિ વિશ્વાન્ દેવાંસ્ તતો વિભુઃ આહૂય મન્ત્રતસ્ તેષાં વિષ્ટરાણિ દદૌ પ્રભુઃ
તેઓએ પણ કહ્યું કે, 'કુરુઓમાં કરો', ત્યારે સર્વશક્તિમાન ભગવાને સર્વ દેવતાઓને મંત્રોચ્ચારથી બોલાવ્યા અને દરેકને તેમની યથાયોગ્ય ભેટો આપી.
આહૂય મન્ત્રતસ્ તેષાં વેદોક્તવિધિના હરિઃ અક્ષતૈર્ દૈવતારક્ષાં ચક્રે ચક્રગદાધરઃ
મંત્રોથી દેવતાઓને બોલાવીને, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર હરિએ, અક્ષત ધાન્ય વડે, વેદમાં જણાવેલી રીત પ્રમાણે દેવતાઓની રક્ષા કરી.