કૃતાઞ્જલિપુટા દીનાઃ ક્ષુત્તૃષ્ણાપરિપીડિતાઃ ભક્ષ્યાન્ ઉચ્ચાવચાન્ દૃષ્ટ્વા ભોજ્યાન્ પેયાંશ્ ચ પુષ્કલાન્
હાથ જોડીને, દુઃખી અને ભૂખ-તરસથી પીડાતા, તેઓ ઘણાં પ્રકારના ભોજન અને પીણાં, ઊંચા-નીચા બધાં, જોઈને રહે છે.
સુગન્ધદ્રવ્યસંયુક્તાન્ યાચમાનાઃ પુનઃ પુનઃ દધિક્ષીરઘૃતોન્મિશ્રં દૃષ્ટ્વા શાલ્યોદનં તથા
સુગંધિત વસ્તુઓ માટે વારંવાર ભીખ માંગે છે; દહીં, દૂધ અને ઘી સાથે તૈયાર કરેલું શાકભાત જોઈને તેઓ તરસે છે.
પાનાનિ ચ સુગન્ધીનિ શીતલાન્ય્ ઉદકાનિ ચ તાન્ યાચમાનાંસ્ તે યામ્યા ભર્ત્સયન્તસ્ તદાબ્રુવન્ વચોભિઃ પરુષૈર્ ભીમાઃ ક્રોધરક્તાન્તલોચનાઃ
જ્યારે તેમણે સુગંધિત અને ઠંડા પીણાં તથા પાણી માગ્યાં, ત્યારે યમના સેવકો ગુસ્સાથી આંખો લાલ કરીને, ભયાનક અને કઠોર શબ્દોમાં તેમને ડાંટતા કહ્યું.
ન ભવદ્ભિર્ હુતં કાલે ન દત્તં બ્રાહ્મણેષુ ચ પ્રસભં દીયમાનં ચ વારિતં ચ દ્વિજાતિષુ
તમે યોગ્ય સમયે હવન કર્યું નહીં, બ્રાહ્મણોને દાન આપ્યું નહીં; અને જ્યારે દબાણમાં આવીને દાન આપવું પડતું, ત્યારે પણ તમે દ્વિજોને રોકી દીધા.
તસ્ય પાપસ્ય ચ ફલં ભવતાં સમુપાગતમ્ નાગ્નૌ દગ્ધં જલે નષ્ટં ન હૃતં નૃપતસ્કરૈઃ
આપણે જે પાપ કર્યું તેનું ફળ હવે તમને મળ્યું છે; એ ન તો અગ્નિમાં બળી ગયું, ન તો પાણીમાં વહાઈ ગયું, ન તો ચોરો લઈ ગયા.
કુતો વા સાંપ્રતં વિપ્રે યન્ ન દત્તં પુરાધમાઃ યૈર્ દત્તાનિ તુ દાનાનિ સાધુભિઃ સાત્ત્વિકાનિ તુ
હવે તમે, મનુષ્યોમાં સૌથી નીચા, બ્રાહ્મણોને શું આપી શકો, જે પહેલાં આપ્યું જ નહીં? સારા અને શુદ્ધ મનવાળા લોકો જે દાન આપે છે—
તેષામ્ એતે પ્રદૃશ્યન્તે કલ્પિતા હ્ય્ અન્નપર્વતાઃ ભક્ષ્યભોજ્યાશ્ ચ પેયાશ્ ચ લેહ્યાશ્ ચોષ્યાશ્ ચ સંવૃતાઃ
એવા લોકો માટે અહીં ખોરાકના પર્વતો તૈયાર છે, ખાવા-પીવા, ચાખવા અને ચૂસવા જેવી બધી વસ્તુઓ ગોઠવેલી છે.
ન યૂયમ્ અભિલપ્સ્યધ્વે ન દત્તં ચ કથંચન યૈસ્ તુ દત્તં હુતં ચેષ્ટં બ્રાહ્મણાશ્ ચૈવ પૂજિતાઃ
પણ તમે એમાંથી કંઈ પણ મેળવી શકશો નહીં; જે લોકોએ દાન આપ્યું, હવન કર્યું, વિધિ કરી અને બ્રાહ્મણોની પૂજા કરી—માત્ર તેમને જ મળે છે.
તેષામ્ અન્નં સમાનીય ઇહ નિક્ષિપ્યતે સદા પરસ્વં કથમ્ અસ્માભિર્ દાતું શક્યેત નારકાઃ
એવા લોકોનું ખોરાક અહીં લાવવામાં આવે છે અને હંમેશા અલગ રાખવામાં આવે છે; અમે, નરકવાસીઓ, બીજાનું કશું આપી શકીએ નહીં.
કિંકરાણાં વચઃ શ્રુત્વા નિઃસ્પૃહાઃ ક્ષુત્તૃષાર્દિતાઃ તતસ્ તે દારુણૈશ્ ચાસ્ત્રૈઃ પીડ્યન્તે યમકિંકરૈઃ
યમના સેવકોના આ શબ્દો સાંભળી, ભૂખ અને તરસથી પીડાયેલી આત્માઓ નિરાશ થાય છે; પછી યમના ભયાનક શસ્ત્રોથી તેમને ત્રાસ આપવામાં આવે છે.
મુદ્ગરૈર્ લોહદણ્ડૈશ્ ચ શક્તિતોમરપટ્ટિશૈઃ પરિઘૈર્ ભિન્દિપાલૈશ્ ચ ગદાપરશુભિઃ શરૈઃ
મુસળ, લોખંડની લાઠી, ભાલા, તીરો, તલવાર, ગદા, ફલિયા, કટારી, ધનુષ્ય અને બાણથી—
પૃષ્ઠતો હન્યમાન્યાશ્ ચ યમદૂતૈઃ સુનિર્દયૈઃ અગ્રતઃ સિંહવ્યાઘ્રાદ્યૈર્ ભક્ષ્યન્તે પાપકારિણઃ
યમના નિર્દય દૂતોએ પાછળથી માર્યા અને આગળથી સિંહ, વાઘ અને બીજા જંગલી પ્રાણીઓએ ખાધા, એમ પાપી લોકો દુઃખ ભોગવે છે.
ન પ્રવેષ્ટું ન નિર્ગન્તું લભન્તે દુઃખિતા ભૃશમ્ સ્વકર્મોપહતાઃ પાપાઃ ક્રન્દમાનાઃ સુદારુણાઃ
એ દુઃખી આત્માઓને અંદર જવું કે બહાર આવવું પણ શક્ય નથી; પોતાના પાપના ફળે તેઓ ભયાનક રીતે રડતા રહે છે.
તત્ર સંપીડ્ય સુભૃશં પ્રવેશં યમકિંકરૈઃ નીયન્તે પાપિનસ્ તત્ર યત્ર તિષ્ઠેત્ સ્વયં યમઃ
ત્યાં યમના સેવકો દ્વારા ભારે પીડા આપી, પાપીઓને એ જગ્યાએ લઈ જવાય છે જ્યાં પોતે યમરાજ ઊભા હોય છે.
ધર્માત્મા ધર્મકૃદ્ દેવઃ સર્વસંયમનો યમઃ એવં પથાતિકષ્ટેન પ્રાપ્તાઃ પ્રેતપુરં નરાઃ
યમરાજ, જે ધર્મમય, ધર્મનું પાલન કરનાર અને સર્વને નિયંત્રિત કરનાર દેવ છે—એવી મુશ્કેલીઓ ભોગવીને મનુષ્યો અંતે પ્રેતપુર પહોંચે છે.
પ્રજ્ઞાપિતાસ્ તદા દૂતૈર્ નિવેશ્યન્તે યમાગ્રતઃ તતસ્ તે પાપકર્માણસ્ તં પશ્યન્તિ ભયાનકમ્
ત્યાં દૂતોએ જાણ કરી, તેમને યમરાજની સામે ઉભા રાખવામાં આવે છે; પછી પાપી લોકો એ ભયાનક યમરાજને જુએ છે.
પાપાપવિદ્ધનયના વિપરીતાત્મબુદ્ધયઃ દંષ્ટ્રાકરાલવદનં ભ્રુકૂટીકુટિલેક્ષણમ્
પાપથી આંખો ધૂંધળી, મન વિકારગ્રસ્ત, યમરાજના મુખમાં મોટી દાઢો, ભયાનક ચહેરો, ભૃકુટિ ભયજનક રીતે વળેલી અને આંખો તીવ્ર છે.
ઊર્ધ્વકેશં મહાશ્મશ્રું પ્રસ્ફુરદધરોત્તરમ્ અષ્ટાદશભુજં ક્રુદ્ધં નીલાઞ્જનચયોપમમ્
યમરાજના વાળ ઊભા, મોટી દાઢી, હોઠ અને જડબાં ફફડે છે; તે ક્રોધિત, અઢાર હાથવાળો અને કાળી કાજળની જેમ ગાઢ છે.
સર્વાયુધોદ્યતકરં તીવ્રદણ્ડેન સંયુતમ્ મહામહિષમ્ આરૂઢં દીપ્તાગ્નિસમલોચનમ્
તેના હાથમાં બધા શસ્ત્રો તૈયાર છે, ભયાનક દંડ સાથે છે, મોટા મહિષ પર આરૂઢ છે અને તેની આંખો અગ્નિ જેવી પ્રખર છે.
રક્તમાલ્યામ્બરધરં મહામેઘમ્ ઇવોચ્છ્રિતમ્ પ્રલયામ્બુદનિર્ઘોષં પિબન્ન્ ઇવ મહોદધિમ્
તે લાલ ફૂલોની માળા અને વસ્ત્ર પહેરે છે, મોટા મેઘ જેવો ઊંચો દેખાય છે, તેની ગર્જના પ્રલયકાળના મેઘ જેવો ગાજે છે અને જાણે મહાસાગર પી જાય છે.
ગ્રસન્તમ્ ઇવ ત્રૈલોક્યમ્ ઉદ્ગિરન્તમ્ ઇવાનલમ્ મૃત્યું ચ તત્સમીપસ્થં કાલાનલસમપ્રભમ્
તે સમયે એવો દેખાતો હતો કે જાણે ત્રણેય લોકને ગળી જાય છે, જાણે અગ્નિ ઉગળી રહ્યો છે, અને તેની પાસે જ મૃત્યુ ઊભો હતો, જે સમયના અગ્નિ જેવો તેજસ્વી હતો.
પ્રલયાનલસંકાશં કૃતાન્તં ચ ભયાનકમ્ મારીચોગ્રા મહામારી કાલરાત્રી ચ દારુણા
ત્યાં પ્રલયના અગ્નિ જેવો ભયાનક યમરાજ ઊભો હતો, સાથે જ ભયાનક મરીચી, મહામારી અને ભયાનક કાળરાત્રિ પણ હતી.
વિવિધા વ્યાધયઃ કષ્ટા નાનારૂપા ભયાવહાઃ શક્તિશૂલાઙ્કુશધરાઃ પાશચક્રાસિધારિણઃ
વિવિધ પ્રકારની કઠણ અને ભયાનક બીમારીઓ, અનેક રૂપે, શસ્ત્રો, ભાલા, ત્રિશૂલ, અંકુશ, ફાંસો, ચક્ર અને તલવાર લઈને ઉભી હતી.
વજ્રદણ્ડધરા રૌદ્રાઃ ક્ષુરતૂણધનુર્ધરાઃ અસંખ્યાતા મહાવીર્યાઃ ક્રૂરાશ્ ચાઞ્જનસપ્રભાઃ
કેટલાય ભયાનક દૂતો વજ્ર અને દંડ લઈને, તીક્ષ્ણ હથિયારો, તૂણ અને ધનુષ ધારણ કરીને, અસંખ્ય, મહાબળવાન, ક્રૂર અને કાજળ જેવા કાળા દેખાતા હતા.
સર્વાયુધોદ્યતકરા યમદૂતા ભયાનકાઃ અનેન પરિવારેણ મહાઘોરેણ સંવૃતમ્
યમના ભયાનક દૂતોએ બધા પ્રકારના શસ્ત્રો હાથમાં ઉંચકીને, એ મહાભયાનક ટોળકી સાથે તેને ઘેરી લીધો હતો.
યમં પશ્યન્તિ પાપિષ્ઠાશ્ ચિત્રગુપ્તં વિભીષણમ્ નિર્ભર્ત્સયતિ ચાત્યર્થં યમસ્ તાન્ પાપકારિણઃ
પાપી લોકો યમરાજ અને ભયાનક ચિત્રગુપ્તને જોવે છે, અને યમરાજ એ પાપ કરનારાઓને ખૂબ કડક રીતે ધિક્કારે છે.
ચિત્રગુપ્તસ્ તુ ભગવાન્ ધર્મવાક્યૈઃ પ્રબોધયન્
પણ ભગવાન ચિત્રગુપ્ત ધર્મના વચનો દ્વારા તેમને સમજાવે છે.
ભો ભો દુષ્કૃતકર્માણઃ પરદ્રવ્યાપહારિણઃ ગર્વિતા રૂપવીર્યેણ પરદારવિમર્દકાઃ
અરે દુષ્કર્મ કરનારાઓ, બીજાના ધન ચોરાવનારાઓ, રૂપ અને બળનો ગર્વ કરનારાઓ, બીજાની પત્ની સાથે દુર્વ્યવહાર કરનારાઓ—
યત્ સ્વયં ક્રિયતે કર્મ તત્ સ્વયં ભુજ્યતે પુનઃ તત્ કિમ્ આત્મોપઘાતાર્થં ભવદ્ભિર્ દુષ્કૃતં કૃતમ્
જેવું કર્મ તમે કરો છો, એનું ફળ તમારે જ ભોગવવું પડે છે; તો પછી કેમ તમે પોતાને દુઃખ આપતાં પાપ કર્યું?
ઇદાનીં કિં નુ શોચધ્વં પીડ્યમાનાઃ સ્વકર્મભિઃ ભુઞ્જધ્વં સ્વાનિ દુઃખાનિ નહિ દોષો ઽસ્તિ કસ્યચિત્
હવે તમારા પોતાના કર્મોથી પીડાઈને શા માટે શોક કરો છો? પોતાનું દુઃખ ભોગવો, કોઈ બીજાનો દોષ નથી.