તસ્માત્ પાર્થ ન સંતાપસ્ ત્વયા કાર્યઃ પરાભવાત્ ભવન્તિ ભવકાલેષુ પુરુષાણાં પરાક્રમાઃ
પાર્થ, તારે પરાજય માટે શોક કરવો જોઈએ નહીં; જીવનના પ્રવાહમાં પુરુષોની શૌર્ય ક્યારેક વધે છે, ક્યારેક ઘટે છે.
યતસ્ ત્વયૈકેન હતા ભીષ્મદ્રોણાદયો નૃપાઃ તેષામ્ અર્જુન કાલોત્થઃ કિં ન્યૂનાભિભવો ન સઃ
તુ એકલાએ ભીષ્મ, દ્રોણ અને બીજા રાજાઓને માર્યા; અર્જુન, તેમનો પરાજય પણ સમયથી જ થયો—તો તારો પરાજય ઓછો કેમ?
વિષ્ણોસ્ તસ્યાનુભાવેન યથા તેષાં પરાભવઃ ત્વત્તસ્ તથૈવ ભવતો દસ્યુભ્યો ઽન્તે તદુદ્ભવઃ
વિષ્ણુની શક્તિથી જેમ તેઓ પરાજય પામ્યા, એ જ રીતે, અંતે તારી પોતાની શક્તિથી તું દસ્યુઓના હાથમાં પરાજય પામશે.
સ દેવો ઽન્યશરીરાણિ સમાવિશ્ય જગત્સ્થિતિમ્ કરોતિ સર્વભૂતાનાં નાશં ચાન્તે જગત્પતિઃ
એ ભગવાન બીજા શરીરોમાં પ્રવેશી દુનિયાની રક્ષા કરે છે અને અંતે, જગતના સ્વામી, બધા જીવોની વિનાશ કરે છે.
ભવોદ્ભવે ચ કૌન્તેય સહાયસ્ તે જનાર્દનઃ ભવાન્તે ત્વદ્વિપક્ષાસ્ તે કેશવેનાવલોકિતાઃ
કૌંતેય, સર્જન અને વિનાશ વખતે જનાર્દન તારો સહાયક છે; જીવનના અંતે, તારા દુશ્મનોને કેશવ નજરે જોશે.
કઃ શ્રદ્દધ્યાત્ સગાઙ્ગેયાન્ હન્યાસ્ ત્વં સર્વકૌરવાન્ આભીરેભ્યશ્ ચ ભવતઃ કઃ શ્રદ્દધ્યાત્ પરાભવમ્
ગાંગેયનો સંહાર કરનાર તું બધા કૌરવોને માર્યો, એ કોણ માનશે? અને કોણ માનશે કે તું આભીરોથી પરાજય પામ્યો?
પાર્થૈતત્ સર્વભૂતેષુ હરેર્ લીલાવિચેષ્ટિતમ્ ત્વયા યત્ કૌરવા ધ્વસ્તા યદ્ આભીરૈર્ ભવાઞ્ જિતઃ
પાર્થ, આ બધું હરિની લીલા છે, જે બધા જીવોમાં થાય છે: તું કૌરવોને સંહાર્યો અને આભીરોએ તને જીત્યો, એ બધું હરિની રમતમાં છે.
ગૃહીતા દસ્યુભિર્ યચ્ ચ રક્ષિતા ભવતા સ્ત્રિયઃ તદ્ અપ્ય્ અહં યથાવૃત્તં કથયામિ તવાર્જુન
જ્યારે તું દસ્યુઓ દ્વારા પકડાયો અને તારી પત્નીઓ તારા દ્વારા રક્ષાઈ, એ વાત પણ હું, અર્જુન, જેમ બની, તેમ તને કહું છું.
અષ્ટાવક્રઃ પુરા વિપ્ર ઉદવાસરતો ઽભવત્ બહૂન્ વર્ષગણાન્ પાર્થ ગૃણન્ બ્રહ્મ સનાતનમ્
પાર્થ, એક વખત, બહુ વર્ષો સુધી, અષ્ટાવક્ર નામના વિદ્વાન ઋષિ, વ્રતને સમર્પિત રહી, સનાતન બ્રહ્મનું સ્મરણ કરતા હતા.
જિતેષ્વ્ અસુરસંઘેષુ મેરુપૃષ્ઠે મહોત્સવઃ બભૂવ તત્ર ગચ્છન્ત્યો દદૃશુસ્ તં સુરસ્ત્રિયઃ
જ્યારે અસુરોની ટોળી પરાજય પામી, ત્યારે મેરુ પર્વતની ચોટી પર મહોત્સવ થયો; ત્યાં જતી દેવસ્ત્રીઓએ એ ઋષિને જોયા.
રમ્ભાતિલોત્તમાદ્યાશ્ ચ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ તુષ્ટુવુસ્ તં મહાત્માનં પ્રશશંસુશ્ ચ પાણ્ડવ
રંભા, તિલોત્તમા અને બીજીઓ, શતોથી અને હજારોમાં, પાંડવ, એ મહાત્માને સ્તુતિ કરી અને વખાણ્યા.
આકણ્ઠમગ્નં સલિલે જટાભારધરં મુનિમ્ વિનયાવનતાશ્ ચૈવ પ્રણેમુઃ સ્તોત્રતત્પરાઃ
પાણીમાં ગળા સુધી ડૂબેલા, જટાઓ ધારણ કરનાર એ મુનિ, સ્તુતિમાં તત્પર અને વિનયપૂર્વક નમન કરનારાઓ દ્વારા વંદન પામ્યા.
યથા યથા પ્રસન્નો ઽભૂત્ તુષ્ટુવુસ્ તં તથા તથા સર્વાસ્ તાઃ કૌરવશ્રેષ્ઠ વરિષ્ઠં તં દ્વિજન્મનામ્
કૌરવોમાં શ્રેષ્ઠ, જેમ જેમ એ pleased થયો, તેમ તેમ બધા સ્ત્રીઓ એ દ્વિજમાં શ્રેષ્ઠની વધુ અને વધુ સ્તુતિ કરતી રહી.
પ્રસન્નો ઽહં મહાભાગા ભવતીનાં યદ્ ઇષ્યતે મત્તસ્ તદ્ વ્રિયતાં સર્વં પ્રદાસ્યામ્ય્ અપિ દુર્લભમ્
"હું ખુશ છું, મહાભાગ્યવંતો, તમે જે ઇચ્છો, મારે પાસેથી માગો; હું બધું આપીશ—even જે મેળવવું મુશ્કેલ છે."
રમ્ભાતિલોત્તમાદ્યાશ્ ચ દિવ્યાશ્ ચાપ્સરસો ઽબ્રુવન્
પછી રંભા, તિલોત્તમા અને બીજી દિવ્ય અપ્સરાઓ બોલી.
પ્રસન્ને ત્વય્ય્ અસંપ્રાપ્તં કિમ્ અસ્માકમ્ ઇતિ દ્વિજાઃ
"તમે ખુશ છો, દ્વિજ, તો અમારે માટે શું અપ્રાપ્ય છે?"
ઇતરાસ્ ત્વ્ અબ્રુવન્ વિપ્ર પ્રસન્નો ભગવન્ યદિ તદ્ ઇચ્છામઃ પતિં પ્રાપ્તું વિપ્રેન્દ્ર પુરુષોત્તમમ્
બીજીઓએ કહ્યું, "વિદ્વાન, જો તમે ખુશ છો, ભગવાન, તો અમારે ઇચ્છા છે કે, બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ, અમને પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ પતિ મળે."
એવં ભવિષ્યતીત્ય્ ઉક્ત્વા ઉત્તતાર જલાન્ મુનિઃ તમ્ ઉત્તીર્ણં ચ દદૃશુર્ વિરૂપં વક્રમ્ અષ્ટધા
"એવું થશે," એમ કહી મુનિ પાણીમાંથી બહાર આવ્યા; અને બહાર આવતા, તેઓએ એ ઋષિને આઠ રીતે વાંકાવાળું અને વિકૃત રૂપે જોયા.
તં દૃષ્ટ્વા ગૂહમાનાનાં યાસાં હાસઃ સ્ફુટો ઽભવત્ તાઃ શશાપ મુનિઃ કોપમ્ અવાપ્ય કુરુનન્દન
એને જોઈ, કેટલીક સ્ત્રીઓ હાસ્ય છુપાવવાનો પ્રયત્ન કરતી હતી, પણ સ્પષ્ટ હસીને બહાર આવી; મુનિ ગુસ્સામાં આવી, કુરુનંદન, તેમને શાપ આપ્યો.
યસ્માદ્ વિરૂપરૂપં માં મત્વા હાસાવમાનના ભવતીભિઃ કૃતા તસ્માદ્ એષ શાપં દદામિ વઃ
"મારે આ વિકૃત રૂપ જોઈને, તમે હસીને અણાદર કર્યો, તેથી હું તમને શાપ આપું છું."
મત્પ્રસાદેન ભર્તારં લબ્ધ્વા તુ પુરુષોત્તમમ્ મચ્છાપોપહતાઃ સર્વા દસ્યુહસ્તં ગમિષ્યથ
મારી કૃપાથી, તમારે સર્વે મારા શાપથી પીડિત થઈને, પુરુષોત્તમને પતિ રૂપે પામ્યા પછી, ચોરોના હાથમાં જશો.
ઇત્ય્ ઉદીરિતમ્ આકર્ણ્ય મુનિસ્ તાભિઃ પ્રસાદિતઃ પુનઃ સુરેન્દ્રલોકં વૈ પ્રાહ ભૂયો ગમિષ્યથ
આ રીતે કહેલા શબ્દો સાંભળીને, મુનિ તેમના દ્વારા પ્રસન્ન થઈ, ફરીથી કહ્યા: 'તમે ફરી દેવલોકમાં જશો.'
એવં તસ્ય મુનેઃ શાપાદ્ અષ્ટાવક્રસ્ય કેશવમ્ ભર્તારં પ્રાપ્ય તાઃ પ્રાપ્તા દસ્યુહસ્તં વરાઙ્ગનાઃ
એ મુનિના શાપથી, અષ્ટાવક્રના, કેશવને પતિ રૂપે પ્રાપ્ત કર્યા પછી, તે શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ ચોરોના હાથમાં આવી.
તત્ ત્વયા નાત્ર કર્તવ્યઃ શોકો ઽલ્પો ઽપિ હિ પાણ્ડવ તેનૈવાખિલનાથેન સર્વં તદ્ ઉપસંહૃતમ્
પાંડવ, અહીં તું જરા પણ દુઃખ ન કર; કારણ કે સર્વે વસ્તુઓ એ સર્વના સ્વામી દ્વારા પૂર્ણ થઈ ગઈ છે.
ભવતાં ચોપસંહારમ્ આસન્નં તેન કુર્વતા બલં તેજસ્ તથા વીર્યં માહાત્મ્યં ચોપસંહૃતમ્
તમારા વંશનો અંત પણ નજીક છે; કારણ કે એ ભગવાને તમારું બળ, તેજ, શૌર્ય અને મહાત્મ્ય પણ પાછું લઈ લીધું છે.
જાતસ્ય નિયતો મૃત્યુઃ પતનં ચ તથોન્નતેઃ વિપ્રયોગાવસાનં તુ સંયોગઃ સંચયઃ ક્ષયઃ
જે જન્મે છે, તેનું મૃત્યુ નિશ્ચિત છે; ઊંચાઈ પછી પતન, મિલન પછી વિયોગ, અને એકઠું કરેલું અંતે વિખેરાઈ જાય છે.
વિજ્ઞાય ન બુધાઃ શોકં ન હર્ષમ્ ઉપયાન્તિ યે તેષામ્ એવેતરે ચેષ્ટાં શિક્ષન્તઃ સન્તિ તાદૃશાઃ
આ જાણીને, વિવેકી લોકો દુઃખ કે આનંદમાં પડતા નથી; જે પોતાના કર્મમાંથી શીખે છે, તે આવા જ હોય છે.
તસ્માત્ ત્વયા નરશ્રેષ્ઠ જ્ઞાત્વૈતદ્ ભ્રાતૃભિઃ સહ પરિત્યજ્યાખિલં રાજ્યં ગન્તવ્યં તપસે વનમ્
તેથી, મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, આ જાણીને, તું અને તારા ભાઈઓએ આખું રાજ્ય ત્યજી, તપ માટે વનમાં જવું જોઈએ.
તદ્ ગચ્છ ધર્મરાજાય નિવેદ્યૈતદ્ વચો મમ પરશ્વો ભ્રાતૃભિઃ સાર્ધં ગતિં વીર યથા કુરુ
હવે તું ધર્મરાજને મારા આ શબ્દો કહી, અને પરમ દિવસે, ભાઈઓ સાથે, યોગ્ય રીતે વિરાજમાન થા.
ઇત્ય્ ઉક્તો ધર્મરાજં તુ સમભ્યેત્ય તથોક્તવાન્ દૃષ્ટં ચૈવાનુભૂતં વા કથિતં તદ્ અશેષતઃ
આ રીતે કહ્યા પછી, એ ધર્મરાજ પાસે ગયો અને જે કહ્યું હતું તે બધું, જોયેલું અને અનુભવેલું, સંપૂર્ણ રીતે કહી દીધું.