નિવારયામ્ આસ હરિર્ યાદવાસ્ તે ચ કેશવમ્ સહાયં મેનિરે પ્રાપ્તં તે નિજઘ્નુઃ પરસ્પરમ્
હરિએ યાદવોને અટકાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો, પણ તેઓએ કેશવને સહાયરૂપ માન્યો અને છતાં પણ એકબીજાને માર્યા.
કૃષ્ણો ઽપિ કુપિતસ્ તેષામ્ એરકામુષ્ટિમ્ આદદે વધાય તેષાં મુશલં મુષ્ટિલોહમ્ અભૂત્ તદા
કૃષ્ણ પણ તેમના પર ગુસ્સે થઈને એરકા ઘાસની મુઠી ઉઠાવી; અને તેમના વિનાશ માટે એ ઘાસ તત્કાળ લોખંડની ગદા બની ગઈ.
જઘાન તેન નિઃશેષાન્ આતતાયી સ યાદવાન્ જઘ્નુશ્ ચ સહસાભ્યેત્ય તથાન્યે તુ પરસ્પરમ્
એ શસ્ત્ર વડે એ હુમલાખોરે બધા યાદવોને એક પણ બાકી ન રહે એવી રીતે મારી નાખ્યા; અને બીજાઓ પણ અચાનક એકબીજાને હુમલો કરીને મારી નાખવા લાગ્યા.
તતશ્ ચાર્ણવમધ્યેન જૈત્રો ઽસૌ ચક્રિણો રથઃ પશ્યતો દારુકસ્યાશુ હૃતો ઽશ્વૈર્ દ્વિજસત્તમાઃ
પછી, દરિયાના વચમાં, વિજયી ચક્રધારીનું રથ ઘોડાઓએ ઝડપથી ખેંચી લીધું, અને દારુક એ બધું જોઈ રહ્યો હતો, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો.
ચક્રં ગદા તથા શાર્ઙ્ગં તૂણૌ શઙ્ખો ઽસિર્ એવ ચ પ્રદક્ષિણં તતઃ કૃત્વા જગ્મુર્ આદિત્યવર્ત્મના
પછી ચક્ર, ગદા, શારંગ ધનુષ્ય, તૂણીઓ, શંખ અને તલવાર—આ બધાએ પ્રદક્ષિણ કરીને, સૂર્યમાર્ગે જતા રહ્યા.
ક્ષણમાત્રેણ વૈ તત્ર યાદવાનામ્ અભૂત્ ક્ષયઃ ઋતે કૃષ્ણં મહાબાહું દારુકં ચ દ્વિજોત્તમાઃ
ત્યાં એક પળમાં જ બધા યાદવોનો વિનાશ થયો, માત્ર મહાબાહુ કૃષ્ણ અને દારુક બચી ગયા, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.
ચઙ્ક્રમ્યમાણૌ તૌ રામં વૃક્ષમૂલકૃતાસનમ્ દદૃશાતે મુખાચ્ ચાસ્ય નિષ્ક્રામન્તં મહોરગમ્
બન્ને ત્યાં ફરતા ફરતા ગયા ત્યારે તેમણે રામને વૃક્ષની નીચે બેઠેલા જોયા, અને તેમના મોઢામાંથી એક વિશાળ સાપ બહાર આવી રહ્યો હતો.
નિષ્ક્રમ્ય સ મુખાત્ તસ્ય મહાભોગો ભુજંગમઃ પ્રયાતશ્ ચાર્ણવં સિદ્ધૈઃ પૂજ્યમાનસ્ તથોરગૈઃ
તે મહાન સાપ તેમના મોઢામાંથી બહાર આવીને દરિયાની તરફ ગયો, અને સિદ્ધો તથા નાગોએ તેની પૂજા કરી.
તમ્ અર્ઘ્યમ્ આદાય તદા જલધિઃ સંમુખં યયૌ પ્રવિવેશ ચ તત્તોયં પૂજિતઃ પન્નગોત્તમૈઃ દૃષ્ટ્વા બલસ્ય નિર્યાણં દારુકં પ્રાહ કેશવઃ
પછી દરિયો અર્ઘ્ય લઈને સામો આવ્યો અને તે પાણીમાં પ્રવેશ્યો, અને શ્રેષ્ઠ નાગોએ તેની પૂજા કરી. બલરામના પ્રસ્થાનને જોઈ કૃષ્ણે દારુકને કહ્યું.
ઇદં સર્વં ત્વમ્ આચક્ષ્વ વસુદેવોગ્રસેનયોઃ નિર્યાણં બલદેવસ્ય યાદવાનાં તથા ક્ષયમ્
તમે જઈને વસુદેવ અને ઉગ્રસેનને બધું કહો—બલદેવના વિદાય અને યાદવોના વિનાશની વાત.
યોગે સ્થિત્વાહમ્ અપ્ય્ એતત્ પરિત્યજ્ય કલેવરમ્ વાચ્યશ્ ચ દ્વારકાવાસી જનઃ સર્વસ્ તથાહુકઃ
હું પણ હવે યોગમાં સ્થિત થઈને આ શરીર ત્યજીશ; અને દ્વારકાના બધા લોકો તથા આહુકને પણ જાણ કરવી.
યથેમાં નગરીં સર્વાં સમુદ્રઃ પ્લાવયિષ્યતિ તસ્માદ્ રથૈઃ સુસજ્જૈસ્ તુ પ્રતીક્ષ્યો હ્ય્ અર્જુનાગમઃ
જ્યારે દરિયો આ આખી નગરીને પાણીમાં ગરકાવ કરશે, ત્યારે સજ્જ રથો સાથે અર્જુનના આવવાની રાહ જોવી.
ન સ્થેયં દ્વારકામધ્યે નિષ્ક્રાન્તે તત્ર પાણ્ડવે તેનૈવ સહ ગન્તવ્યં યત્ર યાતિ સ કૌરવઃ
પાંડવ ત્યાંથી નીકળી જાય પછી દ્વારકામાં કોઈ રહેવું નહીં; એ કૌરવ સાથે જવું, જ્યાં પણ તે લઈ જાય.
ગત્વા ચ બ્રૂહિ કૌન્તેયમ્ અર્જુનં વચનં મમ પાલનીયસ્ ત્વયા શક્ત્યા જનો ઽયં મત્પરિગ્રહઃ
જઈને કુંતીપુત્ર અર્જુનને મારા શબ્દો કહેજે: 'મારા આશ્રયમાં આવેલા આ લોકોનું તું તારી શક્તિ પ્રમાણે રક્ષણ કરજે.'
ઇત્ય્ અર્જુનેન સહિતો દ્વારવત્યાં ભવાઞ્ જનમ્ ગૃહીત્વા યાતુ વજ્રશ્ ચ યદુરાજો ભવિષ્યતિ
આ રીતે, અર્જુન સાથે મળીને તું દ્વારકાથી લોકોને લઈ જઈશ, અને વજ્ર યાદવોનો રાજા બનશે.
ઇત્ય્ ઉક્તો દારુકઃ કૃષ્ણં પ્રણિપત્ય પુનઃ પુનઃ પ્રદક્ષિણં ચ બહુશઃ કૃત્વા પ્રાયાદ્ યથોદિતમ્
આવી રીતે કહેતાં દારુકે કૃષ્ણને વારંવાર પ્રણામ કર્યા, ઘણીવાર પ્રદક્ષિણ કર્યા અને જેમ કહ્યું તેમ ચાલ્યો ગયો.
સ ચ ગત્વા તથા ચક્રે દ્વારકાયાં તથાર્જુનમ્ આનિનાય મહાબુદ્ધિં વજ્રં ચક્રે તથા નૃપમ્
તે દારુકે જઈને દ્વારકામાં બધું કર્યું, અને મહાબુદ્ધિ અર્જુનને લાવ્યો, અને વજ્રને પણ રાજા બનાવ્યો.
ભગવાન્ અપિ ગોવિન્દો વાસુદેવાત્મકં પરમ્ બ્રહ્માત્મનિ સમારોપ્ય સર્વભૂતેષ્વ્ અધારયત્
ભગવાન ગોવિંદે પણ, વાસુદેવરૂપે પોતાના પરમ આત્માને પરમ બ્રહ્મમાં સ્થિર કરીને, સર્વ જીવોમાં સ્થાપિત કર્યું.
સ માનયન્ દ્વિજવચો દુર્વાસા યદ્ ઉવાચ હ યોગયુક્તો ઽભવત્ પાદં કૃત્વા જાનુનિ સત્તમાઃ
તે મહાન યોગમાં સ્થિત થઈ, દુર્વાસા ઋષિએ જે વચન આપ્યું હતું તેનું માન રાખીને, પગ ઘૂંટણે મૂકી બેઠા, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.
સંપ્રાપ્તો વૈ જરા નામ તદા તત્ર સ લુબ્ધકઃ મુશલશેષલોહસ્ય સાયકં ધારયન્ પરમ્
ત્યારે જરા નામનો એક શિકારી ત્યાં આવ્યો, જે મુષલના બચેલા લોખંડમાંથી બનેલા તીણ સાથે આવ્યો હતો.
સ તત્પાદં મૃગાકારં સમવેક્ષ્ય વ્યવસ્થિતઃ તતો વિવ્યાધ તેનૈવ તોમરેણ દ્વિજોત્તમાઃ
તે પગને, જે હરણ જેવું દેખાતું હતું, જોઈને તે સ્થિર ઊભો રહ્યો; પછી એ જ ભાલાથી, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, તેણે એ પગ પર ઘા કર્યો.
ગતશ્ ચ દદૃશે તત્ર ચતુર્બાહુધરં નરમ્ પ્રણિપત્યાહ ચૈવૈનં પ્રસીદેતિ પુનઃ પુનઃ
પછી જ્યારે તે આગળ ગયો, ત્યારે તેણે ત્યાં ચાર હાથ ધરાવતો પુરુષ જોયો; તેણે નમન કરીને વારંવાર કહ્યું: 'મારે પર કૃપા કરો.'
અજાનતા કૃતમ્ ઇદં મયા હરિણશઙ્કયા ક્ષમ્યતામ્ આત્મપાપેન દગ્ધં મા દગ્ધુમ્ અર્હસિ
મારે અજાણતાં, તમને હરણ સમજીને આ કર્યું છે; કૃપા કરીને મને માફ કરો—મારો આત્માનો પાપે હું પહેલેથી જ દાઝેલો છું, હવે તમે મને દાઝાવા યોગ્ય નથી.
તતસ્ તં ભગવાન્ આહ નાસ્તિ તે ભયમ્ અણ્વ્ અપિ ગચ્છ ત્વં મત્પ્રસાદેન લુબ્ધ સ્વર્ગેશ્વરાસ્પદમ્
પછી ભગવાને તેને કહ્યું: 'તને રતીકણ પણ ભય નથી; હે શિકારી, મારી કૃપાથી તું સ્વર્ગમાં રાજપદ પ્રાપ્ત કર.'
વિમાનમ્ આગતં સદ્યસ્ તદ્વાક્યસમનન્તરમ્ આરુહ્ય પ્રયયૌ સ્વર્ગં લુબ્ધકસ્ તત્પ્રસાદતઃ
એ વચન પછી તરત જ એક દિવ્ય રથ આવી પહોંચ્યું; તેમાં ચડીને શિકારી ભગવાનની કૃપાથી સ્વર્ગે ગયો.
ગતે તસ્મિન્ સ ભગવાન્ સંયોજ્યાત્માનમ્ આત્મનિ બ્રહ્મભૂતે ઽવ્યયે ઽચિન્ત્યે વાસુદેવમયે ઽમલે
તે શિકારી જતા રહ્યો પછી, ભગવાને પોતાને બ્રહ્મરૂપ, અવિનાશી, અકલ્પનીય, વાસુદેવથી વ્યાપ્ત અને નિર્મળ આત્મામાં એકરૂપ કર્યા.
અજન્મન્ય્ અજરે ઽનાશિન્ય્ અપ્રમેયે ઽખિલાત્મનિ ત્યક્ત્વા સ માનુષં દેહમ્ અવાપ ત્રિવિધાં ગતિમ્
જેમણે જન્મ નથી, વૃદ્ધતા નથી, વિનાશ નથી, જે અપરિમિત અને સર્વવ્યાપી છે, એ આત્મામાં માનવ શરીર ત્યજીને તેણે ત્રિવિધ માર્ગ પ્રાપ્ત કર્યો.
અર્જુનો ઽપિ તદાન્વિષ્ય કૃષ્ણરામકલેવરે સંસ્કારં લમ્ભયામ્ આસ તથાન્યેષામ્ અનુક્રમાત્
અર્જુને કૃષ્ણ અને રામના દેહોને શોધી, તેમનાં તથા અન્ય સૌના ક્રમશઃ અંત્યક્રિયા કરી.
અષ્ટૌ મહિષ્યઃ કથિતા રુક્મિણીપ્રમુખાસ્ તુ યાઃ ઉપગૃહ્ય હરેર્ દેહં વિવિશુસ્ તા હુતાશનમ્
રૂક્મિણીની આગેવાનીમાં કૃષ્ણની આઠ રાણીઓ, હરિના દેહને વળગી, અગ્નિમાં પ્રવેશી ગઈ.
રેવતી ચૈવ રામસ્ય દેહમ્ આશ્લિષ્ય સત્તમાઃ વિવેશ જ્વલિતં વહ્નિં તત્સઙ્ગાહ્લાદશીતલમ્
રામની પત્ની રેવતી, સર્વોત્તમ સ્ત્રી, પતિના સંગથી આનંદિત થઈ, તેના દેહને વળગી, જ્વલંત અગ્નિમાં પ્રવેશી ગઈ.