તતો નિર્યાતયામ્ આસુઃ સામ્બં પત્ન્યા સમન્વિતમ્ નિષ્ક્રમ્ય સ્વપુરીં તૂર્ણં કૌરવા મુનિસત્તમાઃ
પછી કૌરવો સાંબને તેની પત્ની સાથે મુક્ત કરીને, તરત જ પોતાની પાટનગર તરફ વળી ગયા, હે મહાન ઋષિ.
ભીષ્મદ્રોણકૃપાદીનાં પ્રણમ્ય વદતાં પ્રિયમ્ ક્ષાન્તમ્ એવ મયેત્ય્ આહ બલો બલવતાં વરઃ
બળવાન બલરામે ભીષ્મ, દ્રોણ, કૃપ અને અન્ય વડીલોને વંદન કરીને, મીઠા શબ્દોમાં કહ્યું: 'હું તમારો અપમાન માફ કરી દીધો છે.'
અદ્યાપ્ય્ આઘૂર્ણિતાકારં લક્ષ્યતે તત્ પુરં દ્વિજાઃ એષ પ્રભાવો રામસ્ય બલશૌર્યવતો દ્વિજાઃ
અજેય દ્વિજો, આજે પણ એ શહેર અશાંત દેખાય છે; એ તો બલશાળી રામજીની શક્તિનો પ્રભાવ છે, હે દ્વિજો.
તતસ્ તુ કૌરવાઃ સામ્બં સંપૂજ્ય હલિના સહ પ્રેષયામ્ આસુર્ ઉદ્વાહધનભાર્યાસમન્વિતમ્
પછી કૌરવો બલરામ સાથે સાંબનું સન્માન કરીને, તેને તેની પત્ની અને લગ્નના ભેટ-ઉપહાર સાથે વિદાય આપ્યો.
શૃણુધ્વં મુનયઃ સર્વે બલસ્ય બલશાલિનઃ કૃતં યદ્ અન્યદ્ એવાભૂત્ તદ્ અપિ શ્રૂયતાં દ્વિજાઃ
હે બધા મુનિઓ, હવે બલશાળી બલરામે જે બીજું કાર્ય કર્યું તે પણ સાંભળો, હે દ્વિજો, એ પણ તમને કહું છું.
નરકસ્યાસુરેન્દ્રસ્ય દેવપક્ષવિરોધિનઃ સખાભવન્ મહાવીર્યો દ્વિવિદો નામ વાનરઃ
નરક નામના અસુરરાજાનો એક વાનર મિત્ર હતો, તેનું નામ દ્વિવિદ હતું, જે અત્યંત બલવાન હતો અને દેવતાઓનો શત્રુ હતો.
વૈરાનુબન્ધં બલવાન્ સ ચકાર સુરાન્ પ્રતિ
એ બલવાન દ્વિવિદે દેવતાઓ સામે દુશ્મનાવટ વધારી.
નરકં હતવાન્ કૃષ્ણો બલદર્પસમન્વિતમ્ કરિષ્યે સર્વદેવાનાં તસ્માદ્ એષ પ્રતિક્રિયામ્
કૃષ્ણે, પોતાની બલગર્વ સાથે, નરકને મારી નાખ્યો; તેથી હવે હું બધા દેવતાઓ સામે બદલો લઉં છું.
યજ્ઞવિધ્વંસનં કુર્વન્ મર્ત્યલોકક્ષયં તથા તતો વિધ્વંસયામ્ આસ યજ્ઞાન્ અજ્ઞાનમોહિતઃ
એ અજ્ઞાનથી ભ્રમિત થઈ, યજ્ઞોનો વિનાશ કર્યો અને માનવલોકને પણ ઉજાડી નાખ્યો; પછી ફરી યજ્ઞોનો નાશ કરવા લાગ્યો.
બિભેદ સાધુમર્યાદાં ક્ષયં ચક્રે ચ દેહિનામ્ દદાહ ચપલો દેશં પુરગ્રામાન્તરાણિ ચ
એ દુષ્ટે સજ્જનોની મર્યાદા તોડી, જીવંત પ્રાણીઓનો વિનાશ કર્યો અને ઉગ્રતાથી પ્રદેશો તથા શહેર-ગામના અંદરના ભાગોમાં આગ લગાવી.
ક્વચિચ્ ચ પર્વતક્ષેપાદ્ ગ્રામાદીન્ સમચૂર્ણયત્ શૈલાન્ ઉત્પાટ્ય તોયેષુ મુમોચામ્બુનિધૌ તથા
ક્યારેક એ પર્વતો ફેંકીને ગામો ને ચકનાચૂર કરી દેતો, પથ્થરો ઉખાડી પાણીમાં અને દરિયામાં ફેંકી દેતો.
પુનશ્ ચાર્ણવમધ્યસ્થઃ ક્ષોભયામ્ આસ સાગરમ્ તેનાતિક્ષોભિતશ્ ચાબ્ધિર્ ઉદ્વેલો જાયતે દ્વિજાઃ
પછી એ દરિયાના મધ્યમાં ઊભો રહીને સમુદ્રને ઉથલાવી દીધો; તેથી, હે દ્વિજો, એ સમુદ્ર ખૂબ જ ઉગ્ર બનીને કાંઠા પરથી વહી ગયો.
પ્લાવયંસ્ તીરજાન્ ગ્રામાન્ પુરાદીન્ અતિવેગવાન્ કામરૂપં મહારૂપં કૃત્વા સસ્યાન્ય્ અનેકશઃ
એ ઝડપથી કાંઠા પરના ગામો અને શહેરો પાણીમાં ગરકાવ કરી નાખતો અને ઇચ્છા મુજબ કોઈપણ રૂપ ધારણ કરીને અનેક પાકને નષ્ટ કરી નાખતો.
લુઠન્ ભ્રમણસંમર્દૈઃ સંચૂર્ણયતિ વાનરઃ તેન વિપ્રકૃતં સર્વં જગદ્ એતદ્ દુરાત્મના
એ વાનરે લોટી-ફરી અને પીસી નાખીને બધું ચકનાચૂર કરી દીધું; એ દુષ્ટે આખું જગત હલાવી નાખ્યું.
નિઃસ્વાધ્યાયવષટ્કારં દ્વિજાશ્ ચાસીત્ સુદુઃખિતમ્ કદાચિદ્ રૈવતોદ્યાને પપૌ પાનં હલાયુધઃ
કોઈ પણ સ્વાધ્યાય કે યજ્ઞના મંત્રો વગર, દ્વિજો ખૂબ દુઃખી થયા; એક વખત રૈવત બાગમાં બલરામે મદિરા પીધી.
રેવતી ચ મહાભાગા તથૈવાન્યા વરસ્ત્રિયઃ ઉદ્ગીયમાનો વિલસલ્લલનામૌલિમધ્યગઃ
મહાભાગ્ય રેવતી અને બીજી શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ પણ, રમતી યુવતીઓ વચ્ચે, ગીત ગાઈ રહી હતી.
રેમે યદુવરશ્રેષ્ઠઃ કુબેર ઇવ મન્દરે તતઃ સ વાનરો ઽભ્યેત્ય ગૃહીત્વા સીરિણો હલમ્
યાદવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા બલરામ કૂબેર જેવો મન્દર પર આનંદ માણી રહ્યા હતા; ત્યારે એ વાનર ત્યાં આવીને બલરામનું હળ પકડી લીધું.
મુશલં ચ ચકારાસ્ય સંમુખઃ સ વિડમ્બનામ્ તથૈવ યોષિતાં તાસાં જહાસાભિમુખં કપિઃ
એ વાનરે મશક અને હળને સામે રાખીને મજાક કરી, અને એ સ્ત્રીઓ સામે જોઈને હસવા લાગ્યો.
પાનપૂર્ણાંશ્ ચ કરકાંશ્ ચિક્ષેપાહત્ય વૈ તદા તતઃ કોપપરીતાત્મા ભર્ત્સયામ્ આસ તં બલમ્
ત્યારે તેણે પીણાંથી ભરેલા પ્યાલા ઝાટકીને ફેંકી દીધા અને ગુસ્સામાં ભરાઈને તે બળને ધિક્કારવા લાગ્યો.
તથાપિ તમ્ અવજ્ઞાય ચક્રે કિલકિલાધ્વનિમ્ તતઃ સમુત્થાય બલો જગૃહે મુશલં રુષા
છતાં પણ, તેને અવગણીને બલોએ જોરથી અવાજ કર્યો અને પછી ઉઠીને ગુસ્સામાં મુશલ પકડી લીધો.
સો ઽપિ શૈલશિલાં ભીમાં જગ્રાહ પ્લવગોત્તમઃ ચિક્ષેપ ચ સ તાં ક્ષિપ્તાં મુશલેન સહસ્રધા
પવનપુત્રે એક મોટું પથ્થર ઉઠાવ્યું અને ફેંક્યું, પણ બલોએ પોતાના મુશલથી એ પથ્થરને હજારો ટુકડામાં ફોડી નાખ્યો.
બિભેદ યાદવશ્રેષ્ઠઃ સા પપાત મહીતલે અપતન્ મુશલં ચાસૌ સમુલ્લઙ્ઘ્ય પ્લવંગમઃ
યાદવોમાં શ્રેષ્ઠ એ પથ્થરને તોડી નાખ્યો અને એ જમીન પર પડ્યું; પવનપુત્ર એ પડતા મુશલને ઉછળીને ટાળી ગયો.
વેગેનાયમ્ય રોષેણ બલેનોરસ્ય્ અતાડયત્ તતો બલેન કોપેન મુષ્ટિના મૂર્ધ્નિ તાડિતઃ
પછી બલોએ ઝડપ અને ગુસ્સાથી તેની છાતીમાં ઘા કર્યો અને પછી ગુસ્સામાં મુઠીથી તેના માથા પર માર્યો.
પપાત રુધિરોદ્ગારી દ્વિવિદઃ ક્ષીણજીવિતઃ પતતા તચ્છરીરેણ ગિરેઃ શૃઙ્ગમ્ અશીર્યત
દ્વિવિદનું જીવન ખૂટી ગયું, મોઢામાંથી લોહી નીકળી પડ્યું અને તે જમીન પર પડતાં જ તેના શરીરે પર્વતનું શિખર તૂટી ગયું.
મુનયઃ શતધા વજ્રિવજ્રેણેવ હિ તાડિતમ્ પુષ્પવૃષ્ટિં તતો દેવા રામસ્યોપરિ ચિક્ષિપુઃ
મુનિઓએ એ દૃશ્ય જોયું કે જાણે ઇન્દ્રના વજ્રથી પર્વત તૂટી ગયો હોય, પછી દેવતાઓએ રામજી પર પુષ્પવર્ષા કરી.
પ્રશશંસુસ્ તદાભ્યેત્ય સાધ્વ્ એતત્ તે મહત્ કૃતમ્ અનેન દુષ્ટકપિના દૈત્યપક્ષોપકારિણા જગન્ નિરાકૃતં વીર દિષ્ટ્યા સ ક્ષયમ્ આગતઃ
પછી તેઓ નજીક આવીને વખાણવા લાગ્યા: 'શાબાશ, તું મોટું કાર્ય કર્યું! આ દુષ્ટ વાનર, દૈત્યપક્ષનો સાથી, દુનિયાને દુઃખ આપતો હતો; સદભાગ્યે આજે તેનો અંત આવ્યો.'
એવંવિધાન્ય્ અનેકાનિ બલદેવસ્ય ધીમતઃ કર્માણ્ય્ અપરિમેયાનિ શેષસ્ય ધરણીભૃતઃ
એ રીતે, ધર્તીના આધાર અને સર્પરૂપ બુદ્ધિશાળી બલદેવના અનેક અનંત કાર્યો વર્ણવવામાં આવે છે.
એવં દૈત્યવધં કૃષ્ણો બલદેવસહાયવાન્ ચક્રે દુષ્ટક્ષિતીશાનાં તથૈવ જગતઃ કૃતે
આ રીતે કૃષ્ણે બલદેવની સાથે મળીને દૈતો અને દુષ્ટ રાજાઓનો સંહાર કર્યો, દુનિયાની ભલાઈ માટે.
ક્ષિતેશ્ ચ ભારં ભગવાન્ ફાલ્ગુનેન સમં વિભુઃ અવતારયામ્ આસ હરિઃ સમસ્તાક્ષૌહિણીવધાત્
ભગવાને અર્જુન સાથે મળીને, તમામ સૈન્યનો વિનાશ કરીને, ધરતીનો ભાર ઉતારી લીધો.
કૃત્વા ભારાવતરણં ભુવો હત્વાખિલાન્ નૃપાન્ શાપવ્યાજેન વિપ્રાણામ્ ઉપસંહૃતવાન્ કુલમ્
બધા રાજાઓને મારીને ધરતીનો ભાર હલકો કર્યા પછી, બ્રાહ્મણોના શાપના બહાને તેણે પોતાનું વંશ પણ નાશ પામ્યું.