સમસ્તભૂભુજાં નાથ ઉગ્રસેનઃ સ તિષ્ઠતુ અદ્ય નિષ્કૌરવામ્ ઉર્વીં કૃત્વા યાસ્યામિ તાં પુરીમ્
સમસ્ત રાજાઓના સ્વામી ઉગ્રસેન અહીં રહે, આજે હું પૃથ્વી કૌરવો વિના કરી, એ શહેરમાં જઈશ.
કર્ણં દુર્યોધનં દ્રોણમ્ અદ્ય ભીષ્મં સબાહ્લિકમ્ દુઃશાસનાદીન્ ભૂરિં ચ ભૂરિશ્રવસમ્ એવ ચ
આજે હું કર્ણ, દુર્યોધન, દ્રોણ, ભીષ્મ અને બાહ્લિક, દુશાસન અને બીજા, ભૂરી અને ભૂરીશ્વાસને પણ મારિ નાખીશ.
સોમદત્તં શલં ભીમમ્ અર્જુનં સયુધિષ્ઠિરમ્ યમજૌ કૌરવાંશ્ ચાન્યાન્ હન્યાં સાશ્વરથદ્વિપાન્
હું સોમદત્ત, શલ, ભીમ, અર્જુન અને યુધિષ્ઠિર, યમના પુત્રો અને બીજા કૌરવોને, એમના ઘોડા, રથ અને હાથીઓ સાથે મારી નાખીશ.
વીરમ્ આદાય તં સામ્બં સપત્નીકં તતઃ પુરીમ્ દ્વારકામ્ ઉગ્રસેનાદીન્ ગત્વા દ્રક્ષ્યામિ બાન્ધવાન્
પછી એ વીર સામ્બાને તેની પત્ની સાથે લઈ, દ્વારકા જઈ, ઉગ્રસેન અને મારા અન્ય સગાંઓને મળીશ.
અથવા કૌરવાદીનાં સમસ્તૈઃ કુરુભિઃ સહ ભારાવતરણે શીઘ્રં દેવરાજેન ચોદિતઃ
અથવા તો, દેવરાજે જલદી પ્રેરણા આપી હોય તો, હું બધા કૌરવો અને તેમના નેતાઓ સાથે પૃથ્વીનો ભાર હલકો કરી દઈશ.
ભાગીરથ્યાં ક્ષિપામ્ય્ આશુ નગરં નાગસાહ્વયમ્
હું તરત જ હસ્તિનાપુર શહેરને ભાગીરથીમાં ફેંકી દઈશ.
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ક્રોધરક્તાક્ષસ્ તાલાઙ્કો ઽધોમુખં હલમ્ પ્રાકારવપ્રે વિન્યસ્ય ચકર્ષ મુશલાયુધઃ
આવી વાત કહીને, ગુસ્સાથી આંખો લાલ, તાળનું ચિહ્ન ધારણ કરનાર મુશલાયુધે પોતાનું હલ કિલ્લા અને ખાઈ પર મૂકી ખેંચવાનું શરૂ કર્યું.
આઘૂર્ણિતં તત્ સહસા તતો વૈ હસ્તિનાપુરમ્ દૃષ્ટ્વા સંક્ષુબ્ધહૃદયાશ્ ચુક્રુશુઃ સર્વકૌરવાઃ
અચાનક હસ્તિનાપુર શહેર ધ્રુજી ઉઠ્યું; આ જોઈ બધા કૌરવોના મનમાં ભય છવાઈ ગયો અને તેઓ ચીસો પાડી ઉઠ્યા.
રામ રામ મહાબાહો ક્ષમ્યતાં ક્ષમ્યતાં ત્વયા ઉપસંહ્રિયતાં કોપઃ પ્રસીદ મુશલાયુધ
હે રામ, હે રામ, મહાબલી, અમને માફ કરો, અમને માફ કરો! તમારો ગુસ્સો થંભાવો, હે મુશલાયુધ, કૃપા કરો!
એષ સામ્બઃ સપત્નીકસ્ તવ નિર્યાતિતો બલ અવિજ્ઞાતપ્રભાવાણાં ક્ષમ્યતામ્ અપરાધિનામ્
હે બલદેવ, અહીં તમારો સામ્બા તેની પત્ની સાથે મુક્ત કરી આપ્યો છે; અમારો દોષ માફ કરો, અમારે તમારી શક્તિ ખબર નહોતી.
તતો નિર્યાતયામ્ આસુઃ સામ્બં પત્ન્યા સમન્વિતમ્ નિષ્ક્રમ્ય સ્વપુરીં તૂર્ણં કૌરવા મુનિસત્તમાઃ
પછી કૌરવો સાંબને તેની પત્ની સાથે મુક્ત કરીને, તરત જ પોતાની પાટનગર તરફ વળી ગયા, હે મહાન ઋષિ.
ભીષ્મદ્રોણકૃપાદીનાં પ્રણમ્ય વદતાં પ્રિયમ્ ક્ષાન્તમ્ એવ મયેત્ય્ આહ બલો બલવતાં વરઃ
બળવાન બલરામે ભીષ્મ, દ્રોણ, કૃપ અને અન્ય વડીલોને વંદન કરીને, મીઠા શબ્દોમાં કહ્યું: 'હું તમારો અપમાન માફ કરી દીધો છે.'
અદ્યાપ્ય્ આઘૂર્ણિતાકારં લક્ષ્યતે તત્ પુરં દ્વિજાઃ એષ પ્રભાવો રામસ્ય બલશૌર્યવતો દ્વિજાઃ
અજેય દ્વિજો, આજે પણ એ શહેર અશાંત દેખાય છે; એ તો બલશાળી રામજીની શક્તિનો પ્રભાવ છે, હે દ્વિજો.
તતસ્ તુ કૌરવાઃ સામ્બં સંપૂજ્ય હલિના સહ પ્રેષયામ્ આસુર્ ઉદ્વાહધનભાર્યાસમન્વિતમ્
પછી કૌરવો બલરામ સાથે સાંબનું સન્માન કરીને, તેને તેની પત્ની અને લગ્નના ભેટ-ઉપહાર સાથે વિદાય આપ્યો.
શૃણુધ્વં મુનયઃ સર્વે બલસ્ય બલશાલિનઃ કૃતં યદ્ અન્યદ્ એવાભૂત્ તદ્ અપિ શ્રૂયતાં દ્વિજાઃ
હે બધા મુનિઓ, હવે બલશાળી બલરામે જે બીજું કાર્ય કર્યું તે પણ સાંભળો, હે દ્વિજો, એ પણ તમને કહું છું.
નરકસ્યાસુરેન્દ્રસ્ય દેવપક્ષવિરોધિનઃ સખાભવન્ મહાવીર્યો દ્વિવિદો નામ વાનરઃ
નરક નામના અસુરરાજાનો એક વાનર મિત્ર હતો, તેનું નામ દ્વિવિદ હતું, જે અત્યંત બલવાન હતો અને દેવતાઓનો શત્રુ હતો.
વૈરાનુબન્ધં બલવાન્ સ ચકાર સુરાન્ પ્રતિ
એ બલવાન દ્વિવિદે દેવતાઓ સામે દુશ્મનાવટ વધારી.
નરકં હતવાન્ કૃષ્ણો બલદર્પસમન્વિતમ્ કરિષ્યે સર્વદેવાનાં તસ્માદ્ એષ પ્રતિક્રિયામ્
કૃષ્ણે, પોતાની બલગર્વ સાથે, નરકને મારી નાખ્યો; તેથી હવે હું બધા દેવતાઓ સામે બદલો લઉં છું.
યજ્ઞવિધ્વંસનં કુર્વન્ મર્ત્યલોકક્ષયં તથા તતો વિધ્વંસયામ્ આસ યજ્ઞાન્ અજ્ઞાનમોહિતઃ
એ અજ્ઞાનથી ભ્રમિત થઈ, યજ્ઞોનો વિનાશ કર્યો અને માનવલોકને પણ ઉજાડી નાખ્યો; પછી ફરી યજ્ઞોનો નાશ કરવા લાગ્યો.
બિભેદ સાધુમર્યાદાં ક્ષયં ચક્રે ચ દેહિનામ્ દદાહ ચપલો દેશં પુરગ્રામાન્તરાણિ ચ
એ દુષ્ટે સજ્જનોની મર્યાદા તોડી, જીવંત પ્રાણીઓનો વિનાશ કર્યો અને ઉગ્રતાથી પ્રદેશો તથા શહેર-ગામના અંદરના ભાગોમાં આગ લગાવી.
ક્વચિચ્ ચ પર્વતક્ષેપાદ્ ગ્રામાદીન્ સમચૂર્ણયત્ શૈલાન્ ઉત્પાટ્ય તોયેષુ મુમોચામ્બુનિધૌ તથા
ક્યારેક એ પર્વતો ફેંકીને ગામો ને ચકનાચૂર કરી દેતો, પથ્થરો ઉખાડી પાણીમાં અને દરિયામાં ફેંકી દેતો.
પુનશ્ ચાર્ણવમધ્યસ્થઃ ક્ષોભયામ્ આસ સાગરમ્ તેનાતિક્ષોભિતશ્ ચાબ્ધિર્ ઉદ્વેલો જાયતે દ્વિજાઃ
પછી એ દરિયાના મધ્યમાં ઊભો રહીને સમુદ્રને ઉથલાવી દીધો; તેથી, હે દ્વિજો, એ સમુદ્ર ખૂબ જ ઉગ્ર બનીને કાંઠા પરથી વહી ગયો.
પ્લાવયંસ્ તીરજાન્ ગ્રામાન્ પુરાદીન્ અતિવેગવાન્ કામરૂપં મહારૂપં કૃત્વા સસ્યાન્ય્ અનેકશઃ
એ ઝડપથી કાંઠા પરના ગામો અને શહેરો પાણીમાં ગરકાવ કરી નાખતો અને ઇચ્છા મુજબ કોઈપણ રૂપ ધારણ કરીને અનેક પાકને નષ્ટ કરી નાખતો.
લુઠન્ ભ્રમણસંમર્દૈઃ સંચૂર્ણયતિ વાનરઃ તેન વિપ્રકૃતં સર્વં જગદ્ એતદ્ દુરાત્મના
એ વાનરે લોટી-ફરી અને પીસી નાખીને બધું ચકનાચૂર કરી દીધું; એ દુષ્ટે આખું જગત હલાવી નાખ્યું.
નિઃસ્વાધ્યાયવષટ્કારં દ્વિજાશ્ ચાસીત્ સુદુઃખિતમ્ કદાચિદ્ રૈવતોદ્યાને પપૌ પાનં હલાયુધઃ
કોઈ પણ સ્વાધ્યાય કે યજ્ઞના મંત્રો વગર, દ્વિજો ખૂબ દુઃખી થયા; એક વખત રૈવત બાગમાં બલરામે મદિરા પીધી.
રેવતી ચ મહાભાગા તથૈવાન્યા વરસ્ત્રિયઃ ઉદ્ગીયમાનો વિલસલ્લલનામૌલિમધ્યગઃ
મહાભાગ્ય રેવતી અને બીજી શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ પણ, રમતી યુવતીઓ વચ્ચે, ગીત ગાઈ રહી હતી.
રેમે યદુવરશ્રેષ્ઠઃ કુબેર ઇવ મન્દરે તતઃ સ વાનરો ઽભ્યેત્ય ગૃહીત્વા સીરિણો હલમ્
યાદવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા બલરામ કૂબેર જેવો મન્દર પર આનંદ માણી રહ્યા હતા; ત્યારે એ વાનર ત્યાં આવીને બલરામનું હળ પકડી લીધું.
મુશલં ચ ચકારાસ્ય સંમુખઃ સ વિડમ્બનામ્ તથૈવ યોષિતાં તાસાં જહાસાભિમુખં કપિઃ
એ વાનરે મશક અને હળને સામે રાખીને મજાક કરી, અને એ સ્ત્રીઓ સામે જોઈને હસવા લાગ્યો.
પાનપૂર્ણાંશ્ ચ કરકાંશ્ ચિક્ષેપાહત્ય વૈ તદા તતઃ કોપપરીતાત્મા ભર્ત્સયામ્ આસ તં બલમ્
ત્યારે તેણે પીણાંથી ભરેલા પ્યાલા ઝાટકીને ફેંકી દીધા અને ગુસ્સામાં ભરાઈને તે બળને ધિક્કારવા લાગ્યો.
તથાપિ તમ્ અવજ્ઞાય ચક્રે કિલકિલાધ્વનિમ્ તતઃ સમુત્થાય બલો જગૃહે મુશલં રુષા
છતાં પણ, તેને અવગણીને બલોએ જોરથી અવાજ કર્યો અને પછી ઉઠીને ગુસ્સામાં મુશલ પકડી લીધો.