સ હિ સપ્તસુ દ્વીપેષુ ચર્મી ખડ્ગી શરાસની રથી દ્વીપાન્ અનુચરન્ યોગી સંદૃશ્યતે નૃભિઃ
કારણ કે, તે યોગી, કવચ પહેરી, હાથમાં તલવાર, ધનુષ્ય અને બાણ લઈને, રથ પર સવાર થઈને, સાતેય દ્વીપોમાં ફરતો, મનુષ્યોને દેખાય છે.
અનષ્ટદ્રવ્યતા ચૈવ ન શોકો ન ચ વિભ્રમઃ પ્રભાવેણ મહારાજ્ઞઃ પ્રજા ધર્મેણ રક્ષતઃ
મહાન રાજાએ પોતાની શક્તિથી અને ધર્મથી પ્રજાનું રક્ષણ કરતાં, કોઈનું ધન ગુમાયું નહીં, કોઈને દુઃખ કે ગભરાટ થયો નહીં.
સ સર્વરત્નભાક્ સમ્રાટ્ ચક્રવર્તી બભૂવ હ સ એવ પશુપાલો ઽભૂત્ ક્ષેત્રપાલઃ સ એવ ચ
તે સર્વ રત્નોનો સ્વામી, સમ્રાટ અને ચક્રવર્તી બન્યો; એ જ પશુપાલક અને ખેતરનું રક્ષણ કરનાર પણ હતો.
સ એવ વૃષ્ટ્યા પર્જન્યો યોગિત્વાદ્ અર્જુનો ઽભવત્ સ વૈ બાહુસહસ્રેણ જ્યાઘાતકઠિનત્વચા
તે યોગશક્તિથી વરસાદ આપનાર મેઘ જેવો અને અર્જુન પણ બન્યો; તેના હજારો હાથ અને ધનુષ્યના તાણથી તેની ત્વચા કઠણ થઈ ગઈ હતી.
ભાતિ રશ્મિસહસ્રેણ શરદીવ ચ ભાસ્કરઃ સ હિ નાગાન્ મનુષ્યેષુ માહિષ્મત્યાં મહાદ્યુતિઃ
તે શરદના સૂર્ય જેવો હજારો કિરણોથી તેજસ્વી લાગતો; મહિષ્મતીમાં એ મહાત્મા મનુષ્યોમાં સાપ જેવો પ્રકાશિત થતો.
કર્કોટકસુતાઞ્ જિત્વા પુર્યાં તસ્યાં ન્યવેશયત્ સ વૈ વેગં સમુદ્રસ્ય પ્રાવૃટ્કાલે ઽમ્બુજેક્ષણઃ
કર્કોટકના પુત્રોને જીતીને, તેણે તેમને એ શહેરમાં વસાવ્યા; હે કમળનયન, વરસાદના સમયમાં તેણે દરિયાની ગતિ રોકી નાખી.
ક્રીડન્ન્ ઇવ ભુજોદ્ભિન્નં પ્રતિસ્રોતશ્ ચકાર હ લુણ્ઠિતા ક્રીડતા તેન નદી તદ્ગ્રામમાલિની
જેમ રમતમાં હોય એમ, તેણે પોતાના હાથથી વહેતી નદીનો પ્રવાહ ઊલટો ફેરવી દીધો; એ નદી, જે ગામડાંઓથી ઘેરાયેલી હતી, તેની રમતમાં લૂંટાઈ ગઈ.
ચલદૂર્મિસહસ્રેણ શઙ્કિતાભ્યેતિ નર્મદા તસ્ય બાહુસહસ્રેણ ક્ષિપ્યમાણે મહોદધૌ
હજારો ઉછળતી તરંગો સાથે, નર્મદા ડરીને આવે છે, જ્યારે તે પોતાના હજારો હાથથી મહાસાગરને ઉછાળે છે.
ભયાન્ નિલીના નિશ્ચેષ્ઠાઃ પાતાલસ્થા મહીસુરાઃ ચૂર્ણીકૃતમહાવીચિં ચલન્મીનમહાતિમિમ્
પાતાળમાં રહેલા મહાન સાપો ડરથી છુપાઈ ગયા, એકલાં પડી ગયા, કારણ કે તેણે મહાસાગરને ઉથલાવી, મોટી તરંગો, ચાલતા માછલીઓ અને વિશાળ તિમિંગલોને વિખેરી નાખ્યા.
મારુતાવિદ્ધફેનૌઘમ્ આવર્તક્ષોભસંકુલમ્ પ્રાવર્તયત્ તદા રાજા સહસ્રેણ ચ બાહુના
પવનથી ફેંકાતા ફેનના ઢગલા અને ઘુમ્મસથી ભરેલી લહેરો, એ બધું રાજાએ પોતાના હજારો હાથથી હલાવી દીધું.
દેવાસુરસમાક્ષિપ્તઃ ક્ષીરોદમ્ ઇવ મન્દરઃ મન્દરક્ષોભચકિતા અમૃતોત્પાદશઙ્કિતાઃ
દેવો અને અસુરોએ જેમ મંદર પર્વતને ક્ષીરસાગરમાં ફેંક્યો હતો, તેમ તેઓ પણ ડરીને અને કંપી ઉઠ્યા, એમ લાગ્યું કે અમૃત ઉત્પન્ન થવાનું છે.
સહસોત્પતિતા ભીતા ભીમં દૃષ્ટ્વા નૃપોત્તમમ્ નતા નિશ્ચલમૂર્ધાનો બભૂવુસ્ તે મહોરગાઃ
હઠાત્ મહાન અને પરાક્રમી રાજાને જોઈને એ મહાન સાપો ભયથી ઊભા થઈ ગયા, અને અડગ મસ્તકથી નમન કરતા રહ્યા.
સાયાહ્ને કદલીખણ્ડાઃ કમ્પિતા ઇવ વાયુના સ વૈ બદ્ધ્વા ધનુર્ જ્યાભિર્ ઉત્સિક્તં પઞ્ચભિઃ શરૈઃ
સાંજના સમયે, પવનથી કંપાતા કેળાના તણકાં જેવાં, તેણે ધનુષ્ય પર તાર ચડાવીને પાંચ બાણોથી ઝડપથી પ્રહાર કર્યો.
લઙ્કેશં મોહયિત્વા તુ સબલં રાવણં બલાત્ નિર્જિત્ય વશમ્ આનીય માહિષ્મત્યાં બબન્ધ તમ્
લંકાના રાજા રાવણ અને તેની સેના પર મોહ પાડી, તેને જોરથી જીત્યો અને મહિષ્મતીમાં બાંધી દીધો.
શ્રુત્વા તુ બદ્ધં પૌલસ્ત્યં રાવણં ત્વ્ અર્જુનેન ચ તતો ગત્વા પુલસ્ત્યસ્ તમ્ અર્જુનં દદૃશે સ્વયમ્
જ્યારે અર્જુને પુલસ્ત્યકુળના રાવણને બાંધી દીધો છે એ સાંભળી, પુલસ્ત્ય પોતે અર્જુનને જોવા ગયો.
મુમોચ રક્ષઃ પૌલસ્ત્યં પુલસ્ત્યેનાભિયાચિતઃ યસ્ય બાહુસહસ્રસ્ય બભૂવ જ્યાતલસ્વનઃ
પુલસ્ત્યએ વિનંતી કરતાં, તેણે રાવણ રાક્ષસને મુક્ત કર્યો, જેના હજાર હાથોમાં ધનુષ્યની તારનું ઘોંઘાટ ગુંજતું હતું.
યુગાન્તે તોયદસ્યેવ સ્ફુટતો હ્ય્ અશનેર્ ઇવ અહો બત મૃધે વીર્યં ભાર્ગવસ્ય યદ્ અચ્છિનત્
યુગના અંતે જેમ મેઘ ફાટી પડે કે વીજળી કડકે, તેમ ભયાનક યુદ્ધમાં ભાર્ગવના પરાક્રમે તેની શક્તિ છીનવી લીધી—આહા, શું આશ્ચર્ય!
રાજ્ઞો બાહુસહસ્રસ્ય હૈમં તાલવનં યથા તૃષિતેન કદાચિત્ સ ભિક્ષિતશ્ ચિત્રભાનુના
હજારો હાથ ધરતા રાજાના સોનાના તાડવન જેવું, એ ક્યારેક તરસેલા ચિત્રભાનુએ માગ્યું હતું.
સ ભિક્ષામ્ અદદાદ્ વીરઃ સપ્ત દ્વીપાન્ વિભાવસોઃ પુરાણિ ગ્રામઘોષાંશ્ ચ વિષયાંશ્ ચૈવ સર્વશઃ
એ વિરે સાત દ્વીપો, અગ્નિના પ્રાચીન શહેરો, ગામો, પળિયા અને બધી જ જમીન દાનમાં આપી દીધી.
જજ્વાલ તસ્ય સર્વાણિ ચિત્રભાનુર્ દિધૃક્ષયા સ તસ્ય પુરુષેન્દ્રસ્ય પ્રભાવેણ મહાત્મનઃ
ચિત્રભાનુએ બધું જ ભસ્મ કરી નાખ્યું, બધું ગ્રહણ કરવા ઇચ્છતો હતો, પણ એ મહાન રાજાના પ્રભાવથી જ થયું.
દદાહ કાર્તવીર્યસ્ય શૈલાંશ્ ચૈષ વનાનિ ચ સ શૂન્યમ્ આશ્રમં રમ્યં વરુણસ્યાત્મજસ્ય વૈ
એણે કાર્તવીર્યના પર્વતો અને વનો, અને વરુણપુત્રના સુંદર, ખાલી આશ્રમને પણ દહન કરી નાખ્યા.
દદાહ બલવદ્ભીતશ્ ચિત્રભાનુઃ સ હૈહયઃ યં લેભે વરુણઃ પુત્રં પુરા ભાસ્વન્તમ્ ઉત્તમમ્
ચિત્રભાનુએ ભારે ડરેને એ હૈહયને દહન કર્યો, જેને વરુણે કદીકાળે તેજસ્વી પુત્ર રૂપે મેળવ્યો હતો.
વસિષ્ઠં નામ સ મુનિઃ ખ્યાત આપવ ઇત્ય્ ઉત યત્રાપવસ્ તુ તં ક્રોધાચ્ છપ્તવાન્ અર્જુનં વિભુઃ
એ મહર્ષિ, જે વશિષ્ઠ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે અને આપવ પણ કહેવાય છે, એ જ જગ્યા પર ક્રોધથી અર્જુનને શાપ આપ્યો.
યસ્માન્ ન વર્જિતમ્ ઇદં વનં તે મમ હૈહય તસ્માત્ તે દુષ્કરં કર્મ કૃતમ્ અન્યો હનિષ્યતિ
હૈહય, કેમ કે તું મારા આ વનમાં દયા રાખી નહોતી, તેથી તું દુષ્કર કર્મ કર્યું છે; હવે બીજો તને મારશે.
રામો નામ મહાબાહુર્ જામદગ્ન્યઃ પ્રતાપવાન્ છિત્ત્વા બાહુસહસ્રં તે પ્રમથ્ય તરસા બલી
જમદગ્નિના પુત્ર, મહાબાહુ, પ્રખર પરાક્રમી રામ તારા હજારો હાથ કાપશે અને તને શક્તિથી નષ્ટ કરશે.
તપસ્વી બ્રાહ્મણસ્ ત્વાં તુ હનિષ્યતિ સ ભાર્ગવઃ અનષ્ટદ્રવ્યતા યસ્ય બભૂવામિત્રકર્ષિણઃ
ભાર્ગવ બ્રાહ્મણ તપસ્વી તને મારે છે; જેના ધન કદી નાશ પામ્યું નહીં અને જે શત્રુવિજયી હતો.
પ્રતાપેન નરેન્દ્રસ્ય પ્રજા ધર્મેણ રક્ષતઃ પ્રાપ્તસ્ તતો ઽસ્ય મૃત્યુર્ વૈ તસ્ય શાપાન્ મહામુનેઃ
એ રાજાના તેજથી, જે ધર્મપૂર્વક પ્રજાનું રક્ષણ કરતો હતો, પછી મહર્ષિના શાપથી તેનું મૃત્યુ આવ્યું.
વરસ્ તથૈવ ભો વિપ્રાઃ સ્વયમ્ એવ વૃતઃ પુરા તસ્ય પુત્રશતં ત્વ્ આસીત્ પઞ્ચ શેષા મહાત્મનઃ
હે બ્રાહ્મણો, એ જ રીતે, એ મહાન આત્માએ કદીકાળે પોતે જ એક વર માંગ્યો હતો; તેને સો પુત્રો હતા, જેમાંથી પાંચ બચ્યા હતા.
કૃતાસ્ત્રા બલિનઃ શૂરા ધર્માત્માનો યશસ્વિનઃ શૂરસેનશ્ ચ શૂરશ્ ચ વૃષણો મધુપધ્વજઃ
હથિયારો ચલાવવામાં કુશળ, બળવાન, નિર્ભય, ધર્મનિષ્ઠ અને પ્રસિદ્ધ એવા શૂરસેન, શૂર, વૃષણ અને મધુપધ્વજ હતા.
જયધ્વજશ્ ચ નામ્નાસીદ્ આવન્ત્યો નૃપતિર્ મહાન્ કાર્તવીર્યસ્ય તનયા વીર્યવન્તો મહાબલાઃ
જયધ્વજ નામે અવંતિ પ્રદેશના મહાન રાજા હતા, તેઓ કાર્તવીર્યના પુત્ર અને અત્યંત બળવાન હતા.