છિન્ને બાહુવને તત્ તુ કરસ્થં મધુસૂદનઃ મુમુક્ષુર્ બાણનાશાય વિજ્ઞાતસ્ ત્રિપુરદ્વિષા
જ્યારે બાણના અનેક હાથ કપાઈ ગયા, ત્યારે જે હાથમાં બચ્યું હતું, મધુસૂદનએ બાણના વિનાશ માટે તેને ઓળખી લીધું અને મુક્તિ આપવા ઇચ્છી.
સ ઉત્પત્યાહ ગોવિન્દં સામપૂર્વમ્ ઉમાપતિઃ વિલોક્ય બાણં દોર્દણ્ડચ્છેદાસૃક્સ્રાવવર્ષિણમ્
પછી ઉમાપતિએ, જે બાણના કપાયેલા હાથમાંથી લોહી વહેતું જોઈને, કોમળ વાણીમાં ગોવિંદને સંબોધન કર્યું.
કૃષ્ણ કૃષ્ણ જગન્નાથ જાને ત્વાં પુરુષોત્તમમ્ પરેશં પરમાત્માનમ્ અનાદિનિધનં પરમ્
કૃષ્ણ, કૃષ્ણ, જગન્નાથ, હું તને પરમ પુરુષ, સર્વોચ્ચ ઈશ્વર, અનાદિ-અનંત અને સર્વોત્તમ આત્મા તરીકે જાણું છું.
દેવતિર્યઙ્મનુષ્યેષુ શરીરગ્રહણાત્મિકા લીલેયં તવ ચેષ્ટા હિ દૈત્યાનાં વધલક્ષણા
દેવ, પશુ અને મનુષ્યોમાં તારો અવતાર તો માત્ર તારી લીલા છે; દૈત્યોના વિનાશ માટે તું આવા કાર્યો કરે છે.
તત્ પ્રસીદાભયં દત્તં બાણસ્યાસ્ય મયા પ્રભો તત્ ત્વયા નાનૃતં કાર્યં યન્ મયા વ્યાહૃતં વચઃ
માટે, દયાળુ થા; મેં આ બાણને નિર્ભયતા આપી છે, પ્રભુ. મેં જે વચન આપ્યું છે, તે તું ખોટું ન પાડે.
અસ્મત્સંશ્રયવૃદ્ધો ઽયં નાપરાધસ્ તવાવ્યય મયા દત્તવરો દૈત્યસ્ તતસ્ ત્વાં ક્ષમયામ્ય્ અહમ્
આ દૈત્યો મારા આશ્રયમાં રહીને મોટો થયો છે, એ તારો કોઈ અપરાધી નથી, અવિનાશી. મેં એને વરદાન આપ્યું છે, તેથી હું તારી માફી માગું છું.
ઇત્ય્ ઉક્તઃ પ્રાહ ગોવિન્દઃ શૂલપાણિમ્ ઉમાપતિમ્ પ્રસન્નવદનો ભૂત્વા ગતામર્ષો ઽસુરં પ્રતિ
આ રીતે ઉમાપતિએ કહ્યાના પછી, ગોવિંદે શૂલધારી ઉમાપતિને પ્રસન્ન ચહેરે અને દૈત્ય પ્રત્યેનો રોષ છોડીને ઉત્તર આપ્યો.
યુષ્મદ્દત્તવરો બાણો જીવતાદ્ એષ શંકર ત્વદ્વાક્યગૌરવાદ્ એતન્ મયા ચક્રં નિવર્તિતમ્
શંકર, બાણને તારા વરદાનથી જીવન મળ્યું છે, તેથી એ જીવતો રહે. તારા વચનનું માન રાખીને મેં મારું ચક્ર પાછું ખેંચી લીધું છે.
ત્વયા યદ્ અભયં દત્તં તદ્ દત્તમ્ અભયં મયા મત્તો ઽવિભિન્નમ્ આત્માનં દ્રષ્ટુમ્ અર્હસિ શંકર
તમે જે નિર્ભયતા આપી છે, એ નિર્ભયતા મેં પણ આપી છે. શંકર, તું જોઈ શકે કે મારું સ્વરૂપ તારા સ્વરૂપથી જુદું નથી.
યો ઽહં સ ત્વં જગચ્ ચેદં સદેવાસુરમાનુષમ્ અવિદ્યામોહિતાત્માનઃ પુરુષા ભિન્નદર્શિનઃ
હું તું છું અને આ આખું જગત, દેવ, દૈત્ય અને મનુષ્યો પણ આપણે જ છીએ; પણ અજ્ઞાનથી મોહિત થયેલા લોકો આપણને અલગ જુએ છે.
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પ્રયયૌ કૃષ્ણઃ પ્રાદ્યુમ્નિર્ યત્ર તિષ્ઠતિ તદ્બન્ધફણિનો નેશુર્ ગરુડાનિલશોષિતાઃ
આ રીતે કહીને કૃષ્ણ પ્રદ્યુમ્ન જ્યાં હતો ત્યાં ગયા, અને ગરુડના પવનથી સૂકાઈ ગયેલા, એને બાંધેલા સાપો હલાવી પણ શક્યા નહીં.
તતો ઽનિરુદ્ધમ્ આરોપ્ય સપત્નીકં ગરુત્મતિ આજગ્મુર્ દ્વારકાં રામકાર્ષ્ણિદામોદરાઃ પુરીમ્
પછી અનિરુદ્ધને તેની પત્ની સાથે ગરુડ પર બેસાડી, રામ, કૃષ્ણ અને દામોદર દ્વારકા શહેરમાં પરત ફર્યા.
ચક્રે કર્મ મહચ્ છૌરિર્ બિભ્રદ્ યો માનુષીં તનુમ્ જિગાય શક્રં શર્વં ચ સર્વદેવાંશ્ ચ લીલયા
શૌરીએ માનવ સ્વરૂપ ધારણ કરીને મહાન કાર્યો કર્યા, અને ઈન્દ્ર, શિવ તથા બધા દેવતાઓને સહેલાઈથી પરાજય આપ્યો.
યચ્ ચાન્યદ્ અકરોત્ કર્મ દિવ્યચેષ્ટાવિઘાતકૃત્ કથ્યતાં તન્ મુનિશ્રેષ્ઠ પરં કૌતૂહલં હિ નઃ
અને તેણે બીજા જે દૈવી કાર્યો કર્યા અને અવરોધો દૂર કર્યા, એ પણ કહો, મુનિશ્રેષ્ઠ, કેમ કે અમને ખૂબ જ ઉત્સુકતા છે.
ગદતો મે મુનિશ્રેષ્ઠાઃ શ્રૂયતામ્ ઇદમ્ આદરાત્ નરાવતારે કૃષ્ણેન દગ્ધા વારાણસી યથા
હવે હું કહું છું, મુનિશ્રેષ્ઠો, ધ્યાનથી સાંભળો કે માનવ અવતારમાં કૃષ્ણે કેવી રીતે વારાણસીને દહન કરી.
પૌણ્ડ્રકો વાસુદેવશ્ ચ વાસુદેવો ઽભવદ્ ભુવિ અવતીર્ણસ્ ત્વમ્ ઇત્ય્ ઉક્તો જનૈર્ અજ્ઞાનમોહિતૈઃ
પૌંડ્રક વાસુદેવ અને વાસુદેવ બંને પૃથ્વી પર અવતર્યા; અજ્ઞાનથી મોહિત થયેલા લોકોએ તેને કહ્યું, 'તમે વાસુદેવ તરીકે અવતર્યા છો.'
સ મેને વાસુદેવો ઽહમ્ અવતીર્ણો મહીતલે નષ્ટસ્મૃતિસ્ તતઃ સર્વં વિષ્ણુચિહ્નમ્ અચીકરત્ દૂતં ચ પ્રેષયામ્ આસ સ કૃષ્ણાય દ્વિજોત્તમાઃ
એણે વિચાર્યું, 'હું વાસુદેવ છું, પૃથ્વી પર અવતર્યો છું.' સ્મૃતિ ગુમાવીને, એણે બધા વિષ્ણુના ચિહ્નો ધારણ કર્યા અને કૃષ્ણ પાસે દૂત મોકલ્યો.
ત્યક્ત્વા ચક્રાદિકં ચિહ્નં મદીયં નામ માત્મનઃ વાસુદેવાત્મકં મૂઢ મુક્ત્વા સર્વમ્ અશેષતઃ
એ મૂર્ખે પોતાના ચક્રાદિક ચિહ્નો અને પોતાનું નામ છોડીને, બધું સંપૂર્ણપણે ત્યજી દીધું અને પોતાને વાસુદેવ માન્યો.
આત્મનો જીવિતાર્થં ચ તથા મે પ્રણતિં વ્રજ
તમારા પોતાના જીવ બચાવવા માટે, એ જ રીતે, મારી આગળ નમન કરો.
ઇત્ય્ ઉક્તઃ સ પ્રહસ્યૈવ દૂતં પ્રાહ જનાર્દનઃ
આવું કહેતાં, જનાર્દન હસી પડ્યા અને દૂતને કહ્યું.
નિજચિહ્નમ્ અહં ચક્રં સમુત્સ્રક્ષ્યે ત્વયીતિ વૈ વાચ્યશ્ ચ પૌણ્ડ્રકો ગત્વા ત્વયા દૂત વચો મમ
દૂત, તું જઈને પૌંડ્રકને મારા શબ્દો કહેજે: 'હું મારા પોતાના ચિહ્ન, એટલે ચક્ર, તારા પર ફેંકીશ.'
જ્ઞાતસ્ ત્વદ્વાક્યસદ્ભાવો યત્ કાર્યં તદ્ વિધીયતામ્ ગૃહીતચિહ્ન એવાહમ્ આગમિષ્યામિ તે પુરમ્
મારા સાચા સંદેશા તું પહોંચાડ્યા પછી, જે કરવું હોય એ કરજે; હું મારું ચિહ્ન પાછું લઈ ને તારા શહેરમાં આવીશ.
ઉત્સ્રક્ષ્યામિ ચ તે ચક્રં નિજચિહ્નમ્ અસંશયમ્ આજ્ઞાપૂર્વં ચ યદ્ ઇદમ્ આગચ્છેતિ ત્વયોદિતમ્
હું નિશ્ચિતપણે મારું ચક્ર, એટલે મારું પોતાનું ચિહ્ન, તારા પર ફેંકીશ, જેમ તું મને આવવા કહ્યું છે—આ જ તારે કહેવું છે.
સંપાદયિષ્યે શ્વસ્ તુભ્યં તદ્ અપ્ય્ એષો ઽવિલમ્બિતમ્ શરણં તે સમભ્યેત્ય કર્તાસ્મિ નૃપતે તથા યથા ત્વત્તો ભયં ભૂયો નૈવ કિંચિદ્ ભવિષ્યતિ
હું આવતીકાલે વિલંબ વિના તારો કામ પૂરું કરી દઈશ; રાજા, હું તારી શરણે આવીને એવું કરીશ કે પછી તારે ક્યારેય મારી તરફથી કોઈ ભય નહીં રહે.
ઇત્ય્ ઉક્તે ઽપગતે દૂતે સંસ્મૃત્યાભ્યાગતં હરિઃ ગરુત્મન્તં સમારુહ્ય ત્વરિતં તત્પુરં યયૌ
આવી વાત કહીને દૂત જતો રહ્યો ત્યારે, હરિએ સ્મરણ કરીને ગરુડ પર ચઢ્યા અને ઝડપથી એ શહેર તરફ ગયા.
તસ્યાપિ કેશવોદ્યોગં શ્રુત્વા કાશિપતિસ્ તદા સર્વસૈન્યપરીવારપાર્ષ્ણિગ્રાહમ્ ઉપાયયૌ
કેશવનાં તૈયારીઓની ખબર મળતાં, કાશીનાં રાજાએ આખું સેના અને સાથીઓ સાથે તેની મદદ માટે આવવું શરૂ કર્યું.
તતો બલેન મહતા કાશિરાજબલેન ચ પૌણ્ડ્રકો વાસુદેવો ઽસૌ કેશવાભિમુખં યયૌ
પછી પૌંડ્રક વાસુદેવ, પોતાની મોટી સેના અને કાશીરાજાની સેના સાથે, કેશવ સામે લડવા આગળ વધ્યો.
તં દદર્શ હરિર્ દૂરાદ્ ઉદારસ્યન્દને સ્થિતમ્ ચક્રશઙ્ખગદાપાણિં પાણિના વિધૃતામ્બુજમ્
હરિએ દૂરથી જોયું કે એ મનુષ્ય ભવ્ય રથ પર ઊભો છે, હાથમાં ચક્ર, શંખ, ગદા અને કમળ પકડીને.
સ્રગ્ધરં ધૃતશાર્ઙ્ગં ચ સુપર્ણરચનાધ્વજમ્ વક્ષસ્થલકૃતં ચાસ્ય શ્રીવત્સં દદૃશે હરિઃ
હરિએ જોયું કે એ ગળામાં વણમાલા ધારણ કરેલી છે, શારંગ ધનુષ્ય છે, ગરુડની આકૃતિવાળો ધ્વજ છે અને છાતી પર શ્રીવત્સનું ચિહ્ન છે.
કિરીટકુણ્ડલધરં પીતવાસઃસમન્વિતમ્ દૃષ્ટ્વા તં ભાવગમ્ભીરં જહાસ મધુસૂદનઃ
મધુસૂદનએ જોયું કે એ મથામાં મુગટ, કાનમાં કુંડળ અને પીળાં વસ્ત્રો પહેરીને ઊંડા ભાવથી ઊભો છે—આ જોઈને તેઓ હસી પડ્યા.