તસ્મૈ દત્તો વરાન્ પ્રાદાચ્ ચતુરો ભૂરિતેજસઃ પૂર્વં બાહુસહસ્રં તુ પ્રાર્થિતં સુમહદ્ વરમ્
દાતાએ તેને મહાતેજસ્વી ચાર વરદાન આપ્યા; અગાઉ તેણે હજાર હાથનું મહાન વરદાન માગ્યું હતું.
અધર્મે ઽધીયમાનસ્ય સદ્ભિસ્ તત્ર નિવારણમ્ ઉગ્રેણ પૃથિવીં જિત્વા ધર્મેણૈવાનુરઞ્જનમ્
જ્યારે અધર્મ વધ્યો ત્યારે સજ્જનોએ તેને અટકાવ્યો; તેણે પૃથ્વી પરાક્રમથી જીતીને ધર્મથી સૌને પ્રસન્ન કર્યા.
સંગ્રામાન્ સુબહૂઞ્ જિત્વા હત્વા ચારીન્ સહસ્રશઃ સંગ્રામે વર્તમાનસ્ય વધં ચાભ્યધિકાદ્ રણે
ઘણા યુદ્ધો જીતીને અને હજારો દુશ્મનોને માર્યા પછી પણ, જ્યારે તે યુદ્ધમાં જ હતો, ત્યારે પણ તેને रणભૂમિમાં મૃત્યુના વધુ ભયંકર સંકટોનો સામનો કરવો પડ્યો.
તસ્ય બાહુસહસ્રં તુ યુધ્યતઃ કિલ ભો દ્વિજાઃ યોગાદ્ યોગીશ્વરસ્યેવ પ્રાદુર્ભવતિ માયયા
હે દ્વિજો, જ્યારે તે યુદ્ધ કરી રહ્યો હતો ત્યારે, યોગશક્તિથી, જેમ યોગીઓના સ્વામી પાસે હોય છે એમ, તેની પાસે પણ હજારો હાથ પ્રગટ થયા.
તેનેયં પૃથિવી સર્વા સપ્તદ્વીપા સપત્તના સસમુદ્રા સનગરા ઉગ્રેણ વિધિના જિતા
તેના જોરથી, આ આખી ધરતી, સાતેય દ્વીપો, શહેરો, દરિયાઓ અને ગામડાંઓ સહિત, કઠોર શક્તિથી જીતાઈ ગઈ.
તેન સપ્તસુ દ્વીપેષુ સપ્ત યજ્ઞશતાનિ ચ પ્રાપ્તાનિ વિધિના રાજ્ઞા શ્રૂયન્તે મુનિસત્તમાઃ
હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, કહેવાય છે કે એ રાજાએ સાતેય દ્વીપોમાં નિયમપૂર્વક સાતસો યજ્ઞો કર્યા હતા.
સર્વે યજ્ઞા મુનિશ્રેષ્ઠાઃ સહસ્રશતદક્ષિણાઃ સર્વે કાઞ્ચનયૂપાશ્ ચ સર્વે કાઞ્ચનવેદયઃ
હે મુનિશ્રેષ્ઠ, બધા યજ્ઞોમાં હજારો દક્ષિણાઓ આપવામાં આવી હતી, બધા યજ્ઞોમાં સોનાના યૂપ અને સોનાના વેદી હતા.
સર્વે દેવૈર્ મુનિશ્રેષ્ઠા વિમાનસ્થૈર્ અલંકૃતૈઃ ગન્ધર્વૈર્ અપ્સરોભિશ્ ચ નિત્યમ્ એવોપશોભિતાઃ
બધા યજ્ઞો દેવતાઓ દ્વારા, સુંદર વિમાનોમાં, ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ સાથે, હંમેશા શોભિત થતા.
યસ્ય યજ્ઞે જગૌ ગાથાં ગન્ધર્વો નારદસ્ તથા વરીદાસાત્મજો વિદ્વાન્ મહિમ્ના તસ્ય વિસ્મિતઃ
એના યજ્ઞમાં, વરિદાસનો પુત્ર, વિદ્વાન ગંધર્વ નારદે, તેની મહિમા જોઈને આશ્ચર્યચકિત થઈ, ગાથા ગાઈ હતી.
ન નૂનં કાર્તવીર્યસ્ય ગતિં યાસ્યન્તિ પાર્થિવાઃ યજ્ઞૈર્ દાનૈસ્ તપોભિશ્ ચ વિક્રમેણ શ્રુતેન ચ
નિશ્ચિત છે કે, કોઈ પણ રાજા કૃતવ્યના માર્ગ સુધી યજ્ઞ, દાન, તપ, પરાક્રમ કે જ્ઞાનથી પહોંચી શકશે નહીં.
સ હિ સપ્તસુ દ્વીપેષુ ચર્મી ખડ્ગી શરાસની રથી દ્વીપાન્ અનુચરન્ યોગી સંદૃશ્યતે નૃભિઃ
કારણ કે, તે યોગી, કવચ પહેરી, હાથમાં તલવાર, ધનુષ્ય અને બાણ લઈને, રથ પર સવાર થઈને, સાતેય દ્વીપોમાં ફરતો, મનુષ્યોને દેખાય છે.
અનષ્ટદ્રવ્યતા ચૈવ ન શોકો ન ચ વિભ્રમઃ પ્રભાવેણ મહારાજ્ઞઃ પ્રજા ધર્મેણ રક્ષતઃ
મહાન રાજાએ પોતાની શક્તિથી અને ધર્મથી પ્રજાનું રક્ષણ કરતાં, કોઈનું ધન ગુમાયું નહીં, કોઈને દુઃખ કે ગભરાટ થયો નહીં.
સ સર્વરત્નભાક્ સમ્રાટ્ ચક્રવર્તી બભૂવ હ સ એવ પશુપાલો ઽભૂત્ ક્ષેત્રપાલઃ સ એવ ચ
તે સર્વ રત્નોનો સ્વામી, સમ્રાટ અને ચક્રવર્તી બન્યો; એ જ પશુપાલક અને ખેતરનું રક્ષણ કરનાર પણ હતો.
સ એવ વૃષ્ટ્યા પર્જન્યો યોગિત્વાદ્ અર્જુનો ઽભવત્ સ વૈ બાહુસહસ્રેણ જ્યાઘાતકઠિનત્વચા
તે યોગશક્તિથી વરસાદ આપનાર મેઘ જેવો અને અર્જુન પણ બન્યો; તેના હજારો હાથ અને ધનુષ્યના તાણથી તેની ત્વચા કઠણ થઈ ગઈ હતી.
ભાતિ રશ્મિસહસ્રેણ શરદીવ ચ ભાસ્કરઃ સ હિ નાગાન્ મનુષ્યેષુ માહિષ્મત્યાં મહાદ્યુતિઃ
તે શરદના સૂર્ય જેવો હજારો કિરણોથી તેજસ્વી લાગતો; મહિષ્મતીમાં એ મહાત્મા મનુષ્યોમાં સાપ જેવો પ્રકાશિત થતો.
કર્કોટકસુતાઞ્ જિત્વા પુર્યાં તસ્યાં ન્યવેશયત્ સ વૈ વેગં સમુદ્રસ્ય પ્રાવૃટ્કાલે ઽમ્બુજેક્ષણઃ
કર્કોટકના પુત્રોને જીતીને, તેણે તેમને એ શહેરમાં વસાવ્યા; હે કમળનયન, વરસાદના સમયમાં તેણે દરિયાની ગતિ રોકી નાખી.
ક્રીડન્ન્ ઇવ ભુજોદ્ભિન્નં પ્રતિસ્રોતશ્ ચકાર હ લુણ્ઠિતા ક્રીડતા તેન નદી તદ્ગ્રામમાલિની
જેમ રમતમાં હોય એમ, તેણે પોતાના હાથથી વહેતી નદીનો પ્રવાહ ઊલટો ફેરવી દીધો; એ નદી, જે ગામડાંઓથી ઘેરાયેલી હતી, તેની રમતમાં લૂંટાઈ ગઈ.
ચલદૂર્મિસહસ્રેણ શઙ્કિતાભ્યેતિ નર્મદા તસ્ય બાહુસહસ્રેણ ક્ષિપ્યમાણે મહોદધૌ
હજારો ઉછળતી તરંગો સાથે, નર્મદા ડરીને આવે છે, જ્યારે તે પોતાના હજારો હાથથી મહાસાગરને ઉછાળે છે.
ભયાન્ નિલીના નિશ્ચેષ્ઠાઃ પાતાલસ્થા મહીસુરાઃ ચૂર્ણીકૃતમહાવીચિં ચલન્મીનમહાતિમિમ્
પાતાળમાં રહેલા મહાન સાપો ડરથી છુપાઈ ગયા, એકલાં પડી ગયા, કારણ કે તેણે મહાસાગરને ઉથલાવી, મોટી તરંગો, ચાલતા માછલીઓ અને વિશાળ તિમિંગલોને વિખેરી નાખ્યા.
મારુતાવિદ્ધફેનૌઘમ્ આવર્તક્ષોભસંકુલમ્ પ્રાવર્તયત્ તદા રાજા સહસ્રેણ ચ બાહુના
પવનથી ફેંકાતા ફેનના ઢગલા અને ઘુમ્મસથી ભરેલી લહેરો, એ બધું રાજાએ પોતાના હજારો હાથથી હલાવી દીધું.
દેવાસુરસમાક્ષિપ્તઃ ક્ષીરોદમ્ ઇવ મન્દરઃ મન્દરક્ષોભચકિતા અમૃતોત્પાદશઙ્કિતાઃ
દેવો અને અસુરોએ જેમ મંદર પર્વતને ક્ષીરસાગરમાં ફેંક્યો હતો, તેમ તેઓ પણ ડરીને અને કંપી ઉઠ્યા, એમ લાગ્યું કે અમૃત ઉત્પન્ન થવાનું છે.
સહસોત્પતિતા ભીતા ભીમં દૃષ્ટ્વા નૃપોત્તમમ્ નતા નિશ્ચલમૂર્ધાનો બભૂવુસ્ તે મહોરગાઃ
હઠાત્ મહાન અને પરાક્રમી રાજાને જોઈને એ મહાન સાપો ભયથી ઊભા થઈ ગયા, અને અડગ મસ્તકથી નમન કરતા રહ્યા.
સાયાહ્ને કદલીખણ્ડાઃ કમ્પિતા ઇવ વાયુના સ વૈ બદ્ધ્વા ધનુર્ જ્યાભિર્ ઉત્સિક્તં પઞ્ચભિઃ શરૈઃ
સાંજના સમયે, પવનથી કંપાતા કેળાના તણકાં જેવાં, તેણે ધનુષ્ય પર તાર ચડાવીને પાંચ બાણોથી ઝડપથી પ્રહાર કર્યો.
લઙ્કેશં મોહયિત્વા તુ સબલં રાવણં બલાત્ નિર્જિત્ય વશમ્ આનીય માહિષ્મત્યાં બબન્ધ તમ્
લંકાના રાજા રાવણ અને તેની સેના પર મોહ પાડી, તેને જોરથી જીત્યો અને મહિષ્મતીમાં બાંધી દીધો.
શ્રુત્વા તુ બદ્ધં પૌલસ્ત્યં રાવણં ત્વ્ અર્જુનેન ચ તતો ગત્વા પુલસ્ત્યસ્ તમ્ અર્જુનં દદૃશે સ્વયમ્
જ્યારે અર્જુને પુલસ્ત્યકુળના રાવણને બાંધી દીધો છે એ સાંભળી, પુલસ્ત્ય પોતે અર્જુનને જોવા ગયો.
મુમોચ રક્ષઃ પૌલસ્ત્યં પુલસ્ત્યેનાભિયાચિતઃ યસ્ય બાહુસહસ્રસ્ય બભૂવ જ્યાતલસ્વનઃ
પુલસ્ત્યએ વિનંતી કરતાં, તેણે રાવણ રાક્ષસને મુક્ત કર્યો, જેના હજાર હાથોમાં ધનુષ્યની તારનું ઘોંઘાટ ગુંજતું હતું.
યુગાન્તે તોયદસ્યેવ સ્ફુટતો હ્ય્ અશનેર્ ઇવ અહો બત મૃધે વીર્યં ભાર્ગવસ્ય યદ્ અચ્છિનત્
યુગના અંતે જેમ મેઘ ફાટી પડે કે વીજળી કડકે, તેમ ભયાનક યુદ્ધમાં ભાર્ગવના પરાક્રમે તેની શક્તિ છીનવી લીધી—આહા, શું આશ્ચર્ય!
રાજ્ઞો બાહુસહસ્રસ્ય હૈમં તાલવનં યથા તૃષિતેન કદાચિત્ સ ભિક્ષિતશ્ ચિત્રભાનુના
હજારો હાથ ધરતા રાજાના સોનાના તાડવન જેવું, એ ક્યારેક તરસેલા ચિત્રભાનુએ માગ્યું હતું.
સ ભિક્ષામ્ અદદાદ્ વીરઃ સપ્ત દ્વીપાન્ વિભાવસોઃ પુરાણિ ગ્રામઘોષાંશ્ ચ વિષયાંશ્ ચૈવ સર્વશઃ
એ વિરે સાત દ્વીપો, અગ્નિના પ્રાચીન શહેરો, ગામો, પળિયા અને બધી જ જમીન દાનમાં આપી દીધી.
જજ્વાલ તસ્ય સર્વાણિ ચિત્રભાનુર્ દિધૃક્ષયા સ તસ્ય પુરુષેન્દ્રસ્ય પ્રભાવેણ મહાત્મનઃ
ચિત્રભાનુએ બધું જ ભસ્મ કરી નાખ્યું, બધું ગ્રહણ કરવા ઇચ્છતો હતો, પણ એ મહાન રાજાના પ્રભાવથી જ થયું.