ઉષા બાણસુતા વિપ્રાઃ પાર્વતીં શંભુના સહ ક્રીડન્તીમ્ ઉપલક્ષ્યોચ્ચૈઃ સ્પૃહાં ચક્રે તદા સ્વયમ્ તતઃ સકલચિત્તજ્ઞા ગૌરી તામ્ આહ ભામિનીમ્
હે વિદ્વાનોએ, બાણની પુત્રી ઉષાએ એક વખત પાર્વતીને શંભુ સાથે રમતી જોઈ અને તેના મનમાં ઉગ્ર ઈચ્છા જાગી; ત્યારે સર્વના મન જાણનારી ગૌરીએ તેજસ્વિ કન્યાને કહ્યું.
અલમ્ ઇત્ય્ અનુતાપેન ભર્ત્રા ત્વમ્ અપિ રંસ્યસે
'હવે પસ્તાવો પૂરતો છે,' ગૌરીએ કહ્યું, 'તને પણ પતિ મળશે અને સુખ મળશે.'
ઇત્ય્ ઉક્તા સા તદા ચક્રે કદેતિ મતિમ્ આત્મનઃ કો વા ભર્તા મમેત્ય્ એનાં પુનર્ અપ્ય્ આહ પાર્વતી
આ રીતે કહેતાં, ઉષાએ મનમાં વિચાર્યું: 'આ ક્યારે થશે? અને મારો પતિ કોણ હશે?' ત્યારે પાર્વતીએ ફરી તેને કહ્યું.
વૈશાખે શુક્લદ્વાદશ્યાં સ્વપ્ને યો ઽભિભવં તવ કરિષ્યતિ સ તે ભર્તા રાજપુત્રિ ભવિષ્યતિ
વૈશાખ મહિનાની શુક્લ દ્વાદશી દિવસે, જે પુરુષ તારા સ્વપ્નમાં તને જીતશે, હે રાજકન્યા, એ જ તારો પતિ બનશે.
તસ્યાં તિથૌ પુમાન્ સ્વપ્ને યથા દેવ્યા ઉદીરિતઃ તથૈવાભિભવં ચક્રે રાગં ચક્રે ચ તત્ર સા તતઃ પ્રબુદ્ધા પુરુષમ્ અપશ્યન્તી તમ્ ઉત્સુકા
તે દિવસે, દેવીએ કહ્યું તેમ, એક પુરુષે સ્વપ્નમાં તેને જીત્યો; ત્યાં જ તે તેના પર મોહી ગઈ, અને જાગ્યા પછી ઉત્સુક થઈને પણ તેને જોઈ શકી નહીં.
ક્વ ગતો ઽસીતિ નિર્લજ્જા દ્વિજાશ્ ચોક્તવતી સખીમ્ બાણસ્ય મન્ત્રી કુમ્ભાણ્ડશ્ ચિત્રલેખા તુ તત્સુતા
લાજ ન રાખી, તેણે પોતાની સાથીને પૂછ્યું: 'એ ક્યાં ગયો?' તેની સાથી ચિત્રલેખા હતી, જે બાણના મંત્રી કુંભાંડાની પુત્રી હતી.
તસ્યાઃ સખ્ય્ અભવત્ સા ચ પ્રાહ કો ઽયં ત્વયોચ્યતે યદા લજ્જાકુલા નાસ્ય કથયામ્ આસ સા સખી
એ તેની સખી બની ગઈ અને પૂછ્યું: 'તું કોની વાત કરે છે?' પણ ઉષા લજ્જાથી કંઈ ન કહી શકી, તો પણ તેની સખીએ પુછતાં રહી.
તદા વિશ્વાસમ્ આનીય સર્વમ્ એવાન્વવેદયત્ વિદિતાયાં તુ તામ્ આહ પુનર્ ઊષા યથોદિતમ્ દેવ્યા તથૈવ તત્પ્રાપ્તૌ યો ઽભ્યુપાયઃ કુરુષ્વ તમ્
પછી વિશ્વાસ મેળવીને, ચિત્રલેખાએ બધું જાણી લીધું; અને સમજ્યા પછી, ઉષાએ કહ્યું: 'દેવીએ કહ્યું તેમ, મને એ પુરુષ મળે એ માટે તું કોઈ ઉપાય કર.'
તતઃ પટે સુરાન્ દૈત્યાન્ ગન્ધર્વાંશ્ ચ પ્રધાનતઃ મનુષ્યાંશ્ ચાભિલિખ્યાસૌ ચિત્રલેખાપ્ય્ અદર્શયત્
પછી ચિત્રલેખાએ દેવ, દૈત્યો, મુખ્ય ગંધર્વો અને મનુષ્યોના ચિત્રો દોર્યા અને તેને બતાવ્યા.
અપાસ્ય સા તુ ગન્ધર્વાંસ્ તથોરગસુરાસુરાન્ મનુષ્યેષુ દદૌ દૃષ્ટિં તેષ્વ્ અપ્ય્ અન્ધકવૃષ્ણિષુ
ઉષાએ ગંધર્વો, સાપો અને દેવ-દૈત્યોને અવગણ્યા અને મનુષ્યોમાં અંદક અને વૃષ્ણિ વંશીઓ પર નજર રાખી.
કૃષ્ણરામૌ વિલોક્યાસીત્ સુભ્રૂર્ લજ્જાયતેક્ષણા પ્રદ્યુમ્નદર્શને વ્રીડાદૃષ્ટિં નિન્યે તતો દ્વિજાઃ
કૃષ્ણ અને રામને જોઈને, સુંદર ભ્રૂવાળી કન્યાએ લજ્જાથી આંખ નીચે કરી; પણ પ્રદ્યુમ્નને જોઈને શરમથી નજર ફેરવી લીધી, હે બ્રાહ્મણો.
દૃષ્ટ્વાનિરુદ્ધં ચ તતો લજ્જા ક્વાપિ નિરાકૃતા સો ઽયં સો ઽયં મમેત્ય્ ઉક્તે તયા સા યોગગામિની યયૌ દ્વારવતીમ્ ઊષાં સમાશ્વાસ્ય તતઃ સખી
પછી અનિરુદ્ધને જોઈ, તો તેની લજ્જા ક્યાંક ઓગળી ગઈ; 'આ જ છે, આ જ છે, એ મારો છે!' એમ તેણે કહ્યું. ત્યારબાદ યોગમાં નિપુણ તેની સખી ઉષાને આશ્વાસન આપી દ્વારકામાં ગઈ.
બાણો ઽપિ પ્રણિપત્યાગ્રે તતશ્ ચાહ ત્રિલોચનમ્
બાણે પગે પડીને આગળ ત્રિનેત્રધારીને કહ્યું.
દેવ બાહુસહસ્રેણ નિર્વિણ્ણો ઽહં વિનાહવમ્ કચ્ચિન્ મમૈષાં બાહૂનાં સાફલ્યકરણો રણઃ ભવિષ્યતિ વિના યુદ્ધં ભારાય મમ કિં ભુજૈઃ
'હે દેવ, હું મારા હજાર હાથથી યુદ્ધ વિના થાકી ગયો છું; શું ક્યારેય એવું યુદ્ધ મળશે કે મારા આ હાથોનું ફળ મળશે? યુદ્ધ વિના મને હાથોનો શું લાભ?'
મયૂરધ્વજભઙ્ગસ્ તે યદા બાણ ભવિષ્યતિ પિશિતાશિજનાનન્દં પ્રાપ્સ્યસિ ત્વં તદા રણમ્
મયૂરધ્વજ તારો તૂટશે ત્યારે, બાણ, એ યુદ્ધમાં તું માંસખોર ભૂતોને આનંદ આપશે.
તતઃ પ્રણમ્ય મુદિતઃ શંભુમ્ અભ્યાગતો ગૃહાત્ ભગ્નં ધ્વજમ્ અથાલોક્ય હૃષ્ટો હર્ષં પરં યયૌ
પછી આનંદથી નમન કરીને, તે પોતાના ઘરેથી શંભુ પાસે આવ્યો; તૂટેલો ધ્વજ જોઈને તે ખૂબ જ ખુશ થયો.
એતસ્મિન્ન્ એવ કાલે તુ યોગવિદ્યાબલેન તમ્ અનિરુદ્ધમ્ અથાનિન્યે ચિત્રલેખા વરા સખી
એ જ સમયે, યોગવિદ્યાની શક્તિથી, ચિત્રલેખા એ ઉત્તમ સાથી, અનિરુદ્ધને ત્યાં લઈ આવી.
કન્યાન્તઃપુરમધ્યે તં રમમાણં સહોષયા વિજ્ઞાય રક્ષિણો ગત્વા શશંસુર્ દૈત્યભૂપતેઃ
કન્યાના અંતઃપુરમાં તેને એની સાથે આનંદ માણતો જોઈ, રક્ષકોએ જઈને દૈત્યરાજાને જાણ કરી.
વ્યાદિષ્ટં કિંકરાણાં તુ સૈન્યં તેન મહાત્મના જઘાન પરિઘં લૌહમ્ આદાય પરવીરહા
પછી એ મહાન આત્માના આદેશથી, શત્રુવિરોધી એ લોખંડની ગદા લઈને સેવકોની સેના નાશ કરી.
હતેષુ તેષુ બાણો ઽપિ રથસ્થસ્ તદ્વધોદ્યતઃ યુધ્યમાનો યથાશક્તિ યદા વીરેણ નિર્જિતઃ
જ્યારે તેઓ મારાયા, ત્યારે બાણ પણ રથ પર ઊભો રહીને તેને મારવાનો પ્રયાસ કરતો લડ્યો, પણ વીર પાસે હારી ગયો.
માયયા યુયુધે તેન સ તદા મન્ત્રચોદિતઃ તતશ્ ચ પન્નગાસ્ત્રેણ બબન્ધ યદુનન્દનમ્
પછી મંત્રશક્તિથી ઉપજાવેલી માયાથી તેણે યુદ્ધ કર્યું અને પન્નાગાસ્ત્ર વડે યદુનંદનને બાંધી દીધો.
દ્વારવત્યાં ક્વ યાતો ઽસાવ્ અનિરુદ્ધેતિ જલ્પતામ્ યદૂનામ્ આચચક્ષે તં બદ્ધં બાણેન નારદઃ
દ્વારકામાં યદુઓ પૂછતા હતા, 'અનિરુદ્ધ ક્યાં ગયો?' ત્યારે નારદે જણાવ્યું કે બાણે તેને બાંધી લીધો છે.
તં શોણિતપુરે શ્રુત્વા નીતં વિદ્યાવિદગ્ધયા યોષિતા પ્રત્યયં જગ્મુર્ યાદવા નામ વૈરિતિ
પછી જ્યારે સાંભળ્યું કે એક વિદ્યા-કુશળ સ્ત્રી અનિરુદ્ધને શોણિતપુર લઈ ગઈ છે, ત્યારે 'વૈરી' કહેવાતા યાદવોને વિશ્વાસ થયો.
તતો ગરુડમ્ આરુહ્ય સ્મૃતમાત્રાગતં હરિઃ બલપ્રદ્યુમ્નસહિતો બાણસ્ય પ્રયયૌ પુરમ્
પછી હરિએ, બલરામ અને પ્રદ્યુમ્ન સાથે, માત્ર સ્મરણ કરતાં જ આવેલા ગરુડ પર ચડીને બાણના શહેર તરફ પ્રયાણ કર્યું.
પુરીપ્રવેશે પ્રમથૈર્ યુદ્ધમ્ આસીન્ મહાબલૈઃ યયૌ બાણપુરાભ્યાશં નીત્વા તાન્ સંક્ષયં હરિઃ
શહેરના પ્રવેશદ્વારે પ્રમથો સાથે યુદ્ધ થયું; હરિએ તેમને નાશ કરી બાણના શહેરની નજીક પહોંચ્યો.
તતસ્ ત્રિપાદસ્ ત્રિશિરા જ્વરો માહેશ્વરો મહાન્ બાણરક્ષાર્થમ્ અત્યર્થં યુયુધે શાર્ઙ્ગધન્વના
પછી ત્રિપાદ, ત્રિશિરા અને મહાન માહેશ્વર જ્વરે બાણને બચાવવા માટે શારંગધન્વી સાથે જોરદાર યુદ્ધ કર્યું.
તદ્ભસ્મસ્પર્શસંભૂતતાપં કૃષ્ણાઙ્ગસંગમાત્ અવાપ બલદેવો ઽપિ સમં સંમીલિતેક્ષણઃ
તેના ભસ્મના સ્પર્શથી અને કૃષ્ણના શરીરનો સંપર્ક થતાં, બલદેવ પણ એ જ તાપથી પીડાઈને આંખો મીંચી બેઠો.
તતઃ સંયુધ્યમાનસ્ તુ સહ દેવેન શાર્ઙ્ગિણા વૈષ્ણવેન જ્વરેણાશુ કૃષ્ણદેહાન્ નિરાકૃતઃ
પછી શારંગધન્વી દેવ સાથે યુદ્ધ કરતાં, વૈષ્ણવ જ્વરે ઝડપથી કૃષ્ણના શરીરમાંથી માહેશ્વર જ્વરને દૂર કરી દીધો.
નારાયણભુજાઘાતપરિપીડનવિહ્વલમ્ તં વીક્ષ્ય ક્ષમ્યતામ્ અસ્યેત્ય્ આહ દેવઃ પિતામહઃ
નારાયણના ભુજાઘાતથી પીડાતો જોઈ, પિતામહ દેવએ કહ્યું, 'આને માફ કરો.'
તતશ્ ચ ક્ષાન્તમ્ એવેતિ પ્રોચ્ય તં વૈષ્ણવં જ્વરમ્ આત્મન્ય્ એવ લયં નિન્યે ભગવાન્ મધુસૂદનઃ
પછી 'તેને ખરેખર માફ કરવામાં આવ્યો છે' એમ કહીને, ભગવાન મધુસૂદને એ વૈષ્ણવ જ્વરને પોતાના અંદર સમાવી લીધો.