પ્રદ્યુમ્નાદ્યા હરેઃ પુત્રા રુક્મિણ્યાં કથિતા દ્વિજાઃ ભાન્વાદિકાંશ્ ચ વૈ પુત્રાન્ સત્યભામા વ્યજાયત
હે બ્રાહ્મણો, રુક્મિણીથી કૃષ્ણના પ્રદ્યુમ્ન અને અન્ય પુત્રો થયા; અને સત્યભામાથી ભાનુ વગેરે પુત્રો જન્મ્યા.
દીપ્તિમન્તઃ પ્રપક્ષાદ્યા રોહિણ્યાસ્ તનયા હરેઃ બભૂવુર્ જામ્બવત્યાશ્ ચ સામ્બાદ્યા બાહુશાલિનઃ
રોહિણીના દીપ્તિમાન અને પ્રપક્ષાદિ પુત્રો તેજસ્વી હતા; જાંબવતીના સામ્બાદિ પુત્રો બલવાન હતા.
તનયા ભદ્રવિન્દાદ્યા નાગ્નજિત્યાં મહાબલાઃ સંગ્રામજિત્પ્રધાનાસ્ તુ શૈબ્યાયાં ચાભવન્ સુતાઃ
નાગ્નજિતીથી ભદ્રવિંદ વગેરે મહાબલી પુત્રો થયા; અને શૈબ્યા પાસેથી સંગ્રામજિત મુખ્ય પુત્રો જન્મ્યા.
વૃકાદ્યાસ્ તુ સુતા માદ્રી ગાત્રવત્પ્રમુખાન્ સુતાન્ અવાપ લક્ષ્મણા પુત્રાન્ કાલિન્દ્યાશ્ ચ શ્રુતાદયઃ
માદ્રીથી વૃકાદિ પુત્રો, લક્ષ્મણાથી ગાત્રવત વગેરે પુત્રો અને કાલિન્દીથી શ્રુતાદિ પુત્રો થયા.
અન્યાસાં ચૈવ ભાર્યાણાં સમુત્પન્નાનિ ચક્રિણઃ અષ્ટાયુતાનિ પુત્રાણાં સહસ્રાણિ શતં તથા
અન્ય પત્નીઓથી પણ ચક્રધારી કૃષ્ણના પુત્રો થયા; એમ કરીને કુલ એંસી હજાર એકસો પુત્રો જન્મ્યા.
પ્રદ્યુમ્નઃ પ્રમુખસ્ તેષાં રુક્મિણ્યાસ્ તુ સુતસ્ તતઃ પ્રદ્યુમ્નાદ્ અનિરુદ્ધો ઽભૂદ્ વજ્રસ્ તસ્માદ્ અજાયત
તેમના પુત્રોમાં પ્રદ્યુમ્ન મુખ્ય હતો, જે રુક્મિણીનો પુત્ર હતો; પ્રદ્યુમ્નથી અનિરુદ્ધ અને અનિરુદ્ધથી વજ્રનો જન્મ થયો.
અનિરુદ્ધો રણે રુદ્ધો બલેઃ પૌત્રીં મહાબલઃ બાણસ્ય તનયામ્ ઊષામ્ ઉપયેમે દ્વિજોત્તમાઃ
અનિરુદ્ધે, જે મહા બળવાન હતા, યુદ્ધમાં પકડાઈ ગયા અને બાણની પુત્રી તથા બલિની પૌત્રી ઉષાને લગ્ન કર્યા, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો.
યત્ર યુદ્ધમ્ અભૂદ્ ઘોરં હરિશંકરયોર્ મહત્ છિન્નં સહસ્રં બાહૂનાં યત્ર બાણસ્ય ચક્રિણા
ત્યાં હરિ અને શંકર વચ્ચે ભયાનક અને મહાન યુદ્ધ થયું, જેમાં ચક્રધારી દ્વારા બાણના હજાર હાથ કાપી નાખવામાં આવ્યા.
કથં યુદ્ધમ્ અભૂદ્ બ્રહ્મન્ન્ ઉષાર્થે હરકૃષ્ણયોઃ કથં ક્ષયં ચ બાણસ્ય બાહૂનાં કૃતવાન્ હરિઃ
હે બ્રાહ્મણ, ઉષા માટે હર અને કૃષ્ણ વચ્ચે યુદ્ધ કેવી રીતે થયું? અને હરિએ બાણના હાથોનો નાશ કેવી રીતે કર્યો?
એતત્ સર્વં મહાભાગ વક્તુમ્ અર્હસિ નો ઽખિલમ્ મહત્ કૌતૂહલં જાતં શ્રોતુમ્ એતાં કથાં શુભામ્
હે મહાભાગ્યશાળી, આ બધું અમને સંપૂર્ણ રીતે કહો, કારણ કે આ શુભ કથા સાંભળવા માટે અમને મોટું કુતૂહલ થયું છે.
ઉષા બાણસુતા વિપ્રાઃ પાર્વતીં શંભુના સહ ક્રીડન્તીમ્ ઉપલક્ષ્યોચ્ચૈઃ સ્પૃહાં ચક્રે તદા સ્વયમ્ તતઃ સકલચિત્તજ્ઞા ગૌરી તામ્ આહ ભામિનીમ્
હે વિદ્વાનોએ, બાણની પુત્રી ઉષાએ એક વખત પાર્વતીને શંભુ સાથે રમતી જોઈ અને તેના મનમાં ઉગ્ર ઈચ્છા જાગી; ત્યારે સર્વના મન જાણનારી ગૌરીએ તેજસ્વિ કન્યાને કહ્યું.
અલમ્ ઇત્ય્ અનુતાપેન ભર્ત્રા ત્વમ્ અપિ રંસ્યસે
'હવે પસ્તાવો પૂરતો છે,' ગૌરીએ કહ્યું, 'તને પણ પતિ મળશે અને સુખ મળશે.'
ઇત્ય્ ઉક્તા સા તદા ચક્રે કદેતિ મતિમ્ આત્મનઃ કો વા ભર્તા મમેત્ય્ એનાં પુનર્ અપ્ય્ આહ પાર્વતી
આ રીતે કહેતાં, ઉષાએ મનમાં વિચાર્યું: 'આ ક્યારે થશે? અને મારો પતિ કોણ હશે?' ત્યારે પાર્વતીએ ફરી તેને કહ્યું.
વૈશાખે શુક્લદ્વાદશ્યાં સ્વપ્ને યો ઽભિભવં તવ કરિષ્યતિ સ તે ભર્તા રાજપુત્રિ ભવિષ્યતિ
વૈશાખ મહિનાની શુક્લ દ્વાદશી દિવસે, જે પુરુષ તારા સ્વપ્નમાં તને જીતશે, હે રાજકન્યા, એ જ તારો પતિ બનશે.
તસ્યાં તિથૌ પુમાન્ સ્વપ્ને યથા દેવ્યા ઉદીરિતઃ તથૈવાભિભવં ચક્રે રાગં ચક્રે ચ તત્ર સા તતઃ પ્રબુદ્ધા પુરુષમ્ અપશ્યન્તી તમ્ ઉત્સુકા
તે દિવસે, દેવીએ કહ્યું તેમ, એક પુરુષે સ્વપ્નમાં તેને જીત્યો; ત્યાં જ તે તેના પર મોહી ગઈ, અને જાગ્યા પછી ઉત્સુક થઈને પણ તેને જોઈ શકી નહીં.
ક્વ ગતો ઽસીતિ નિર્લજ્જા દ્વિજાશ્ ચોક્તવતી સખીમ્ બાણસ્ય મન્ત્રી કુમ્ભાણ્ડશ્ ચિત્રલેખા તુ તત્સુતા
લાજ ન રાખી, તેણે પોતાની સાથીને પૂછ્યું: 'એ ક્યાં ગયો?' તેની સાથી ચિત્રલેખા હતી, જે બાણના મંત્રી કુંભાંડાની પુત્રી હતી.
તસ્યાઃ સખ્ય્ અભવત્ સા ચ પ્રાહ કો ઽયં ત્વયોચ્યતે યદા લજ્જાકુલા નાસ્ય કથયામ્ આસ સા સખી
એ તેની સખી બની ગઈ અને પૂછ્યું: 'તું કોની વાત કરે છે?' પણ ઉષા લજ્જાથી કંઈ ન કહી શકી, તો પણ તેની સખીએ પુછતાં રહી.
તદા વિશ્વાસમ્ આનીય સર્વમ્ એવાન્વવેદયત્ વિદિતાયાં તુ તામ્ આહ પુનર્ ઊષા યથોદિતમ્ દેવ્યા તથૈવ તત્પ્રાપ્તૌ યો ઽભ્યુપાયઃ કુરુષ્વ તમ્
પછી વિશ્વાસ મેળવીને, ચિત્રલેખાએ બધું જાણી લીધું; અને સમજ્યા પછી, ઉષાએ કહ્યું: 'દેવીએ કહ્યું તેમ, મને એ પુરુષ મળે એ માટે તું કોઈ ઉપાય કર.'
તતઃ પટે સુરાન્ દૈત્યાન્ ગન્ધર્વાંશ્ ચ પ્રધાનતઃ મનુષ્યાંશ્ ચાભિલિખ્યાસૌ ચિત્રલેખાપ્ય્ અદર્શયત્
પછી ચિત્રલેખાએ દેવ, દૈત્યો, મુખ્ય ગંધર્વો અને મનુષ્યોના ચિત્રો દોર્યા અને તેને બતાવ્યા.
અપાસ્ય સા તુ ગન્ધર્વાંસ્ તથોરગસુરાસુરાન્ મનુષ્યેષુ દદૌ દૃષ્ટિં તેષ્વ્ અપ્ય્ અન્ધકવૃષ્ણિષુ
ઉષાએ ગંધર્વો, સાપો અને દેવ-દૈત્યોને અવગણ્યા અને મનુષ્યોમાં અંદક અને વૃષ્ણિ વંશીઓ પર નજર રાખી.
કૃષ્ણરામૌ વિલોક્યાસીત્ સુભ્રૂર્ લજ્જાયતેક્ષણા પ્રદ્યુમ્નદર્શને વ્રીડાદૃષ્ટિં નિન્યે તતો દ્વિજાઃ
કૃષ્ણ અને રામને જોઈને, સુંદર ભ્રૂવાળી કન્યાએ લજ્જાથી આંખ નીચે કરી; પણ પ્રદ્યુમ્નને જોઈને શરમથી નજર ફેરવી લીધી, હે બ્રાહ્મણો.
દૃષ્ટ્વાનિરુદ્ધં ચ તતો લજ્જા ક્વાપિ નિરાકૃતા સો ઽયં સો ઽયં મમેત્ય્ ઉક્તે તયા સા યોગગામિની યયૌ દ્વારવતીમ્ ઊષાં સમાશ્વાસ્ય તતઃ સખી
પછી અનિરુદ્ધને જોઈ, તો તેની લજ્જા ક્યાંક ઓગળી ગઈ; 'આ જ છે, આ જ છે, એ મારો છે!' એમ તેણે કહ્યું. ત્યારબાદ યોગમાં નિપુણ તેની સખી ઉષાને આશ્વાસન આપી દ્વારકામાં ગઈ.
બાણો ઽપિ પ્રણિપત્યાગ્રે તતશ્ ચાહ ત્રિલોચનમ્
બાણે પગે પડીને આગળ ત્રિનેત્રધારીને કહ્યું.
દેવ બાહુસહસ્રેણ નિર્વિણ્ણો ઽહં વિનાહવમ્ કચ્ચિન્ મમૈષાં બાહૂનાં સાફલ્યકરણો રણઃ ભવિષ્યતિ વિના યુદ્ધં ભારાય મમ કિં ભુજૈઃ
'હે દેવ, હું મારા હજાર હાથથી યુદ્ધ વિના થાકી ગયો છું; શું ક્યારેય એવું યુદ્ધ મળશે કે મારા આ હાથોનું ફળ મળશે? યુદ્ધ વિના મને હાથોનો શું લાભ?'
મયૂરધ્વજભઙ્ગસ્ તે યદા બાણ ભવિષ્યતિ પિશિતાશિજનાનન્દં પ્રાપ્સ્યસિ ત્વં તદા રણમ્
મયૂરધ્વજ તારો તૂટશે ત્યારે, બાણ, એ યુદ્ધમાં તું માંસખોર ભૂતોને આનંદ આપશે.
તતઃ પ્રણમ્ય મુદિતઃ શંભુમ્ અભ્યાગતો ગૃહાત્ ભગ્નં ધ્વજમ્ અથાલોક્ય હૃષ્ટો હર્ષં પરં યયૌ
પછી આનંદથી નમન કરીને, તે પોતાના ઘરેથી શંભુ પાસે આવ્યો; તૂટેલો ધ્વજ જોઈને તે ખૂબ જ ખુશ થયો.
એતસ્મિન્ન્ એવ કાલે તુ યોગવિદ્યાબલેન તમ્ અનિરુદ્ધમ્ અથાનિન્યે ચિત્રલેખા વરા સખી
એ જ સમયે, યોગવિદ્યાની શક્તિથી, ચિત્રલેખા એ ઉત્તમ સાથી, અનિરુદ્ધને ત્યાં લઈ આવી.
કન્યાન્તઃપુરમધ્યે તં રમમાણં સહોષયા વિજ્ઞાય રક્ષિણો ગત્વા શશંસુર્ દૈત્યભૂપતેઃ
કન્યાના અંતઃપુરમાં તેને એની સાથે આનંદ માણતો જોઈ, રક્ષકોએ જઈને દૈત્યરાજાને જાણ કરી.
વ્યાદિષ્ટં કિંકરાણાં તુ સૈન્યં તેન મહાત્મના જઘાન પરિઘં લૌહમ્ આદાય પરવીરહા
પછી એ મહાન આત્માના આદેશથી, શત્રુવિરોધી એ લોખંડની ગદા લઈને સેવકોની સેના નાશ કરી.
હતેષુ તેષુ બાણો ઽપિ રથસ્થસ્ તદ્વધોદ્યતઃ યુધ્યમાનો યથાશક્તિ યદા વીરેણ નિર્જિતઃ
જ્યારે તેઓ મારાયા, ત્યારે બાણ પણ રથ પર ઊભો રહીને તેને મારવાનો પ્રયાસ કરતો લડ્યો, પણ વીર પાસે હારી ગયો.