સાત્રાજિતી સત્યભામા લક્ષ્મણા ચારુહાસિની ષોડશાત્ર સહસ્રાણિ સ્ત્રીણામ્ અન્યાનિ ચક્રિણઃ
સાત્રાજિતની પુત્રી સત્યભામા, સુંદર સ્મિતવાળી લક્ષ્મણા અને ચક્રધારી કૃષ્ણજીની અન્ય પણ સોળ હજાર સ્ત્રીઓ પત્ની બની.
પ્રદ્યુમ્નો ઽપિ મહાવીર્યો રુક્મિણસ્ તનયાં શુભામ્ સ્વયંવરસ્થાં જગ્રાહ સાપિ તં તનયં હરેઃ
પ્રદ્યુમ્ને, જે મહાન શૂરવીર હતો, તેણે સ્વયંવરમાં રુક્મિનીના ભાઈ રુક્મિનીની શુભ પુત્રીને પત્ની તરીકે પસંદ કરી, અને તેણે હરિનો પુત્ર જન્માવ્યો.
તસ્યામ્ અસ્યાભવત્ પુત્રો મહાબલપરાક્રમઃ અનિરુદ્ધો રણે રુદ્ધો વીર્યોદધિર્ અરિંદમઃ
તેમાંથી એક પુત્ર થયો, જે મહાબળવાન અને પરાક્રમી હતો—અનિરુદ્ધ, દુશ્મનોને હરાવનાર અને શૌર્યના સાગર, જે યુદ્ધમાં રોકાયો હતો.
તસ્યાપિ રુક્મિણઃ પૌત્રીં વરયામ્ આસ કેશવઃ દૌહિત્રાય દદૌ રુક્મી સ્પર્ધયન્ન્ અપિ શૌરિણા
કેશ્વે અનિરુદ્ધ માટે રુક્મિનીની પૌત્રી પસંદ કરી; રુક્મિએ શૌરી સાથે સ્પર્ધા કરી હોવા છતાં, તેણે પોતાની પૌત્રીને પૌત્રને આપી દીધી.
તસ્યા વિવાહે રામાદ્યા યાદવા હરિણા સહ રુક્મિણો નગરં જગ્મુર્ નામ્ના ભોજકટં દ્વિજાઃ
તેના લગ્ન સમયે, રામ અને યાદવો હરિ સાથે રુક્મિનીના શહેર, ભોજકટા નામે, ગયા, હે દ્વિજો.
વિવાહે તત્ર નિર્વૃત્તે પ્રાદ્યુમ્નેઃ સુમહાત્મનઃ કલિઙ્ગરાજપ્રમુખા રુક્મિણં વાક્યમ્ અબ્રુવન્
પ્રદ્યુમ્નના મહાન આત્માવાળા લગ્ન પૂર્ણ થયા પછી, કલિંગના રાજા સહિતના રાજાઓએ રુક્મિ સાથે વાત કરી.
અનક્ષજ્ઞો હલી દ્યૂતે તથાસ્ય વ્યસનં મહત્ તન્ નયામો બલં તસ્માદ્ દ્યૂતેનૈવ મહાદ્યુતે
'હલધર (બલરામ)ને જૂવામાં કંઈ આવડતું નથી, પણ તેને આ વ્યસન છે; ચાલો, આપણે તેને મોટા જૂવામાં હરાવીએ.'
તથેતિ તાન્ આહ નૃપાન્ રુક્મી બલસમન્વિતઃ સભાયાં સહ રામેણ ચક્રે દ્યૂતં ચ વૈ તદા
રુક્મિ પોતાની સેના સાથે રાજાઓને સંમતિ આપી અને રામ સાથે સભામાં જૂવાનું આયોજન કર્યું.
સહસ્રમ્ એકં નિષ્કાણાં રુક્મિણા વિજિતો બલઃ દ્વિતીયે દિવસે ચાન્યત્ સહસ્રં રુક્મિણા જિતઃ
રુક્મિએ બલને હજાર સોનાના મણકા પર હરાવ્યો, અને બીજા દિવસે રુક્મિ પણ બીજા હજાર પર હાર્યો.
તતો દશ સહસ્રાણિ નિષ્કાણાં પણમ્ આદદે બલભદ્રપ્રપન્નાનિ રુક્મી દ્યૂતવિદાં વરઃ
પછી રુક્મિ, જૂવામાં સર્વશ્રેષ્ઠ, બલભદ્ર પાસેથી જીતેલા દસ હજાર સોનાના મણકા દાવ પર રાખ્યા.
તતો જહાસાથ બલં કલિઙ્ગાધિપતિર્ દ્વિજાઃ દન્તાન્ વિદર્શયન્ મૂઢો રુક્મી ચાહ મદોદ્ધતઃ
પછી કલિંગના રાજાએ બલભદ્રની મજાક ઉડાવી, દાંત બતાવીને હસ્યો, અને ઘમંડથી ભરેલો રુક્મિ પણ બોલ્યો.
અવિદ્યો ઽયં મહાદ્યૂતે બલભદ્રઃ પરાજિતઃ મૃષૈવાક્ષાવલેપત્વાદ્ યો ઽયં મેને ઽક્ષકોવિદમ્
'આ બલભદ્રને જૂવામાં કશું આવડતું નથી અને તે હારી ગયો છે; ખોટા અભિમાનથી જ તેને લાગ્યું કે તે જૂવામાં કુશળ છે.'
દૃષ્ટ્વા કલિઙ્ગરાજં તુ પ્રકાશદશનાનનમ્ રુક્મિણં ચાપિ દુર્વાક્યં કોપં ચક્રે હલાયુધઃ
કળીંગના રાજાને ખુલ્લા દાંત સાથે હસતો જોઈને અને રુક્મિ કડક બોલ બોલતો હતો, ત્યારે બલરામજીને ભારે ગુસ્સો આવ્યો.
તતઃ કોપપરીતાત્મા નિષ્કકોટિં હલાયુધઃ ગ્લહં જગ્રાહ રુક્મી ચ તતસ્ ત્વ્ અક્ષાન્ અપાતયત્
પછી ગુસ્સાથી ભરાયેલા મનથી બલરામે દાવના પૈસા વગર જ જૂઆના પાંસા ઉઠાવ્યા અને પછી રુક્મિએ પાંસા ફેંક્યા.
અજયદ્ બલદેવો ઽથ પ્રાહોચ્ચૈસ્ તં જિતં મયા મમેતિ રુક્મી પ્રાહોચ્ચૈર્ અલીકોક્તૈર્ અલં બલમ્
બલરામે જીત મેળવી અને ઉંચે અવાજે કહ્યું: 'હું એને હરાવ્યો, એ હવે મારો છે!' પણ રુક્મિએ પણ ઉંચા અવાજે કપટભર્યા શબ્દોમાં કહ્યું: 'બસ, તારી તાકાત બહુ થઈ ગઈ!'
ત્વયોક્તો ઽયં ગ્લહઃ સત્યં ન મમૈષો ઽનુમોદિતઃ એવં ત્વયા ચેદ્ વિજિતં ન મયા વિજિતં કથમ્
'આ જૂઓ તો તું જ શરૂ કર્યું હતું, સાચું છે, પણ હું તો સહમત નહોતો. તું પોતે જીત્યો એમ કહે છે, તો હું કેમ હાર્યો ગણાય?'
તતો ઽન્તરિક્ષે વાગ્ ઉચ્ચૈઃ પ્રાહ ગમ્ભીરનાદિની બલદેવસ્ય તં કોપં વર્ધયન્તી મહાત્મનઃ
પછી આકાશમાંથી ઘંઘાટભર્યો, ગાંભીર્યથી ભરેલો અવાજ આવ્યો, જે મહાન બલરામના ગુસ્સાને વધુ ઉશ્કેરતો હતો.
જિતં તુ બલદેવેન રુક્મિણા ભાષિતં મૃષા અનુક્ત્વા વચનં કિંચિત્ કૃતં ભવતિ કર્મણા
'જીત તો બલરામની છે; રુક્મિ જે બોલ્યો એ ખોટું છે. સાચું ન બોલી, કોઈ કામ પૂરું થઈ શકે નહીં.'
તતો બલઃ સમુત્થાય ક્રોધસંરક્તલોચનઃ જઘાનાષ્ટાપદેનૈવ રુક્મિણં સ મહાબલઃ
પછી બલરામ ગુસ્સાથી આંખો લાલ કરી ઊભા થયા અને એ મહાબળવાને જમ્મેના પાટથી જ રુક્મિને મારી નાખ્યો.
કલિઙ્ગરાજં ચાદાય વિસ્ફુરન્તં બલાદ્ બલઃ બભઞ્જ દન્તાન્ કુપિતો યૈઃ પ્રકાશં જહાસ સઃ
પછી કંપતો કળીંગરાજ બલરામના હાથમાં આવ્યો, તો ગુસ્સામાં બલરામે એના ખુલ્લા દાંત, જેનાથી એ હસ્યો હતો, તોડી નાખ્યા.
આકૃષ્ય ચ મહાસ્તમ્ભં જાતરૂપમયં બલઃ જઘાન યે તત્પક્ષાસ્ તાન્ ભૂભૃતઃ કુપિતો બલઃ
પછી બલરામે મોટો સોનાનો થાંભલો ઉપાડી, ગુસ્સામાં રુક્મિના પક્ષના રાજાઓને પણ માર્યા.
તતો હાહાકૃતં સર્વં પલાયનપરં દ્વિજાઃ તદ્ રાજમણ્ડલં સર્વં બભૂવ કુપિતે બલે
પછી બલરામ ગુસ્સે ભરાયા ત્યારે બધા દ્વિજ અને રાજમંડળના લોકો ડરીને 'હાય! હાય!' કરતા ભાગી ગયા.
બલેન નિહતં શ્રુત્વા રુક્મિણં મધુસૂદનઃ નોવાચ વચનં કિંચિદ્ રુક્મિણીબલયોર્ ભયાત્
બલરામે રુક્મિને મારી નાખ્યો એ સાંભળીને મધુસૂદનએ રુક્મિણી અને બલરામના ભયથી એક પણ શબ્દ બોલ્યો નહીં.
તતો ઽનિરુદ્ધમ્ આદાય કૃતોદ્વાહં દ્વિજોત્તમાઃ દ્વારકામ્ આજગામાથ યદુચક્રં સકેશવમ્
પછી અનિરુદ્ધનું લગ્ન થઈ ગયું હતું, તો શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ, યદુવંશ અને કેશવ સાથે, અનિરુદ્ધને લઇને દ્વારકામાં પાછા આવ્યા.
દ્વારવત્યાં તતઃ શૌરિં શક્રસ્ ત્રિભુવનેશ્વરઃ આજગામાથ મુનયો મત્તૈરાવતપૃષ્ઠગઃ
પછી દ્વારકામાં, ત્રણેય લોકના સ્વામી ઇન્દ્ર, મહર્ષિઓ સાથે અને નશામાં આવેલા ઐરાવત હાથી પર બેઠા, શૌરીને મળવા આવ્યા.
પ્રવિશ્ય દ્વારકાં સો ઽથ સમીપે ચ હરેસ્ તદા કથયામ્ આસ દૈત્યસ્ય નરકસ્ય વિચેષ્ટિતમ્
દ્વારકામાં પ્રવેશ કરીને, તેઓ હરિજીની પાસે ગયા અને દૈત્ય નરકાસુરના કરતૂતોની વાત કરવા લાગ્યા.
ત્વયા નાથેન દેવાનાં મનુષ્યત્વે ઽપિ તિષ્ઠતા પ્રશમં સર્વદુઃખાનિ નીતાનિ મધુસૂદન
'દેવતાઓના સ્વામી, તું માનવ રૂપે રહીને પણ, હે મધુસૂદન, બધા દુઃખોનો અંત લાવ્યો છે.'
તપસ્વિજનરક્ષાયૈ સો ઽરિષ્ટો ધેનુકસ્ તથા પ્રલમ્બાદ્યાસ્ તથા કેશી તે સર્વે નિહતાસ્ ત્વયા
'તપસ્વીઓની રક્ષા માટે, અરીષ્ટ, ધેનુક, પ્રલંબ, કેશી અને બીજા બધા દૈતોને તું મારી નાખ્યા છે.'
કંસઃ કુવલયાપીડઃ પૂતના બાલઘાતિની નાશં નીતાસ્ ત્વયા સર્વે યે ઽન્યે જગદુપદ્રવાઃ
'કંસ, કુવલયાપીડ, બાળહત્યા કરનારી પૂતના અને બીજા બધા જગતને દુઃખ આપનારા તારા હાથે નાશ પામ્યા છે.'
યુષ્મદ્દોર્દણ્ડસંબુદ્ધિપરિત્રાતે જગત્ત્રયે યજ્ઞે યજ્ઞહવિઃ પ્રાશ્ય તૃપ્તિં યાન્તિ દિવૌકસઃ
'જ્યારે તું તારી બાહુબળ અને બુદ્ધિથી ત્રણેય લોકને બચાવે છે, ત્યારે દેવતાઓ યજ્ઞમાં પોતાનો ભાગ પામી તૃપ્ત થાય છે.'