ત્વમ્ અન્તઃ સર્વભૂતાનાં સર્વભૂતેષ્વ્ અવસ્થિતઃ વર્તતે ચ સમસ્તાત્મંસ્ ત્વત્તો ભૂતભવિષ્યતી
તમે બધા જીવોમાં રહેલા આંતરિક આત્મા છો, બધા પ્રાણીઓમાં વસો છો; આખું જગત તમારું સ્વરૂપ છે, અને ભૂતકાળ-ભવિષ્ય પણ તમારામાંથી જ આવે છે.
યજ્ઞે ત્વમ્ ઇજ્યસે ઽચિન્ત્ય સર્વદેવમયાચ્યુત ત્વમ્ એવ યજ્ઞો યજ્વા ચ યજ્ઞાનાં પરમેશ્વર
યજ્ઞમાં તમે જ પૂજાતા છો, અચિંત્ય, સર્વદેવમય અચ્યૂત; તમે જ યજ્ઞ, યજમાન અને યજ્ઞોના પરમેશ્વર છો.
સાપહ્નવં મમ મનો યદ્ એતત્ ત્વયિ જાયતે દેવક્યાશ્ ચાત્મજ પ્રીત્યા તદ્ અત્યન્તવિડમ્બના
હે દેવકીપુત્ર, તારી પ્રીતિથી મારા મનમાં જે અંકાર આવે છે, એ મહાન મોહ છે.
ત્વં કર્તા સર્વભૂતાનામ્ અનાદિનિધનો ભવાન્ ક્વ ચ મે માનુષસ્યૈષા જિહ્વા પુત્રેતિ વક્ષ્યતિ
તમે સર્વજીવોના સર્જનહાર, અનાદિ અને અનંત છો; છતાં મારી માનવી જીભ તમને 'પુત્ર' કેવી રીતે બોલશે?
જગદ્ એતજ્ જગન્નાથ સંભૂતમ્ અખિલં યતઃ કયા યુક્ત્યા વિના માયાં સો ઽસ્મત્તઃ સંભવિષ્યતિ
હે જગન્નાથ, આ આખું જગત તમારી પાસેથી ઉત્પન્ન થયું છે. તમારી પોતાની માયા વિના, અમારા તરફથી કંઈ પણ કેવી રીતે સર્જાઈ શકે?
યસ્મિન્ પ્રતિષ્ઠિતં સર્વં જગત્ સ્થાવરજઙ્ગમમ્ સ કોષ્ઠોત્સઙ્ગશયનો મનુષ્યાજ્ જાયતે કથમ્
જેમના અંદર આ ચાલતું અને અચળ બધું જગત સ્થિત છે, જે બ્રહ્માંડના પાંજરામાં શયન કરે છે, એ ભગવાન માનવમાંથી કેવી રીતે જન્મી શકે?
સ ત્વં પ્રસીદ પરમેશ્વર પાહિ વિશ્વમ્ અંશાવતારકરણૈર્ ન મમાસિ પુત્રઃ આબ્રહ્મપાદપમયં જગદ્ ઈશ સર્વં ચિત્તે વિમોહયસિ કિં પરમેશ્વરાત્મન્
હે પરમેશ્વર, કૃપા કરો અને સમગ્ર વિશ્વનું રક્ષણ કરો. તમે અનેક અવતારો દ્વારા કાર્ય કરો છો, પણ તમે મારા પુત્ર નથી. હે ઈશ, તમે બ્રહ્મા થી લઈ ઘાસના તણાં સુધી બધાના મનમાં મોહ પેદા કરો છો—હે પરમાત્મા, તમે આવું કેમ કરો છો?
માયાવિમોહિતદૃશા તનયો મમેતિ કંસાદ્ ભયં કૃતવતા તુ મયાતિતીવ્રમ્ નીતો ઽસિ ગોકુલમ્ અરાતિભયાકુલસ્ય વૃદ્ધિં ગતો ઽસિ મમ ચૈવ ગવામ્ અધીશ
મારી દૃષ્ટિ માયાથી મોહિત થઈ ગઈ હતી, એટલે મેં માન્યું કે, 'આ મારો પુત્ર છે.' કંસના ભયથી મેં ભારે ચિંતાઓ સહન કરી. તમે ગોકુલમાં લઈ જવાયા, હે ગૌઓના સ્વામી, અને ત્યાં મોટા થયા, જ્યારે હું બેકસૂર રહ્યો.
કર્માણિ રુદ્રમરુદશ્વિશતક્રતૂનાં સાધ્યાનિ યાનિ ન ભવન્તિ નિરીક્ષિતાનિ ત્વં વિષ્ણુર્ ઈશજગતામ્ ઉપકારહેતોઃ પ્રાપ્તો ઽસિ નઃ પરિગતઃ પરમો વિમોહઃ
રુદ્ર, મારુત, અશ્વિનીકુમાર અને ઇન્દ્રના કાર્યો—even તેઓ પ્રયત્ન કરે તો પણ, જે તમે કરો છો, તે તેઓ કરી શકતા નથી. હે વિષ્ણુ, જગતના સ્વામી, તમે અમારા કલ્યાણ માટે આવ્યા છો, અને અમે પરમ મોહમાં ફસાઈ ગયા છીએ.
તૌ સમુત્પન્નવિજ્ઞાનૌ ભગવત્કર્મદર્શનાત્ દેવકીવસુદેવૌ તુ દૃષ્ટ્વા માયાં પુનર્ હરિઃ
પછી દેવકી અને વસુદેવે ભગવાનના કાર્યો જોઈને જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું, પણ હરિની માયાથી ફરીથી માયાનો અનુભવ કર્યો.
મોહાય યદુચક્રસ્ય વિતતાન સ વૈષ્ણવીમ્ ઉવાચ ચામ્બ ભોસ્ તાત ચિરાદ્ ઉત્કણ્ઠિતેન તુ
તેમણે યદુવંશને મોહમાં મૂકવા માટે પોતાની વૈષ્ણવી માયા ફેલાવી અને કહ્યું: 'માતા, પિતા, લાંબા સમય પછી હું આવ્યો છું, કેમ કે તમે મને ખૂબ આતુરતાથી યાદ કર્યા હતા.'
ભવન્તૌ કંસભીતેન દૃષ્ટૌ સંકર્ષણેન ચ કુર્વતાં યાતિ યઃ કાલો માતાપિત્રોર્ અપૂજનમ્
કંસના ભયથી સંકર્ષણએ તમને જોયા હતા. માતા-પિતાનું પૂજન કર્યા વિના જે સમય પસાર થાય છે, એ વ્યર્થ જાય છે.
સ વૃથા ક્લેશકારી વૈ સાધૂનામ્ ઉપજાયતે ગુરુદેવદ્વિજાતીનાં માતાપિત્રોશ્ ચ પૂજનમ્
જે સમયે ગુરુ, દેવ, બ્રાહ્મણ અને પોતાના માતા-પિતાનું પૂજન નથી થતું, એ સમય સારા લોકો માટે વ્યર્થ અને દુઃખદાયક બને છે.
કુર્વતઃ સફલં જન્મ દેહિનસ્ તાત જાયતે તત્ ક્ષન્તવ્યમ્ ઇદં સર્વમ્ અતિક્રમકૃતં પિતઃ કંસવીર્યપ્રતાપાભ્યામ્ આવયોઃ પરવશ્યયોઃ
જે લોકો આવું કરે છે, હે પિતા, તેમનું જીવન સફળ બને છે. કાંસાના બળ અને પરાક્રમથી અમે બેકસૂર હતા, તેથી અમારી બધી ભૂલો માફ કરશો.
ઇત્ય્ ઉક્ત્વાથ પ્રણમ્યોભૌ યદુવૃદ્ધાન્ અનુક્રમાત્ પાદાનતિભિઃ સસ્નેહં ચક્રતુઃ પૌરમાનસમ્
આ રીતે કહી, બંનેએ યદુવંશના વડીલોને ક્રમશઃ નમન કર્યું અને પ્રેમપૂર્વક પગે પડી, જેથી સૌના દિલ જીતી લીધા.
કંસપત્ન્યસ્ તતઃ કંસં પરિવાર્ય હતં ભુવિ વિલેપુર્ માતરશ્ ચાસ્ય શોકદુઃખપરિપ્લુતાઃ
પછી કંસની પત્નીઓએ જમીન પર પડેલા તેના મૃત દેહને ઘેરી લીધો અને રડવા લાગી, તેની માતાઓ પણ દુઃખ અને શોકથી વ્યાકુળ થઈ રડવા લાગી.
બહુપ્રકારમ્ અસ્વસ્થાઃ પશ્ચાત્તાપાતુરા હરિઃ તાઃ સમાશ્વાસયામ્ આસ સ્વયમ્ અસ્રાવિલેક્ષણઃ
વિવિધ રીતે દુઃખી અને પસ્તાવાથી પીડાયેલી સ્ત્રીઓને, હરિએ પોતે જ, આંખોમાં આંસુ લઈને, શાંતવના આપી.
ઉગ્રસેનં તતો બન્ધાન્ મુમોચ મધુસૂદનઃ અભ્યષિઞ્ચત્ તથૈવૈનં નિજરાજ્યે હતાત્મજમ્
પછી મધુસૂદને ઉગ્રસેનને બંધનમાંથી મુક્ત કર્યા અને પોતાના પુત્રના મૃત્યુ છતાં તેને પોતાના રાજ્યમાં રાજસિંહાસન પર બેસાડ્યા.
રાજ્યે ઽભિષિક્તઃ કૃષ્ણેન યદુસિંહઃ સુતસ્ય સઃ ચકાર પ્રેતકાર્યાણિ યે ચાન્યે તત્ર ઘાતિતાઃ
કૃષ્ણે રાજસિંહાસન પર બેસાડ્યા પછી, યદુવંશના સિંહ ઉગ્રસેને પોતાના પુત્ર અને ત્યાં મારાયેલા અન્ય સૌના અંત્યક્રિયા કરી.
કૃતોર્ધ્વદૈહિકં ચૈનં સિંહાસનગતં હરિઃ ઉવાચાજ્ઞાપય વિભો યત્ કાર્યમ્ અવિશઙ્કયા
જ્યારે અંત્યક્રિયા પૂરી થઈ અને તે સિંહાસન પર બેઠા, ત્યારે હરિએ કહ્યું: 'હે સ્વામી, નિડર થઈને કહો, હવે શું કરવું છે?'
યયાતિશાપાદ્ વંશો ઽયમ્ અરાજ્યાર્હો ઽપિ સાંપ્રતમ્ મયિ ભૃત્યે સ્થિતે દેવાન્ આજ્ઞાપયતુ કિં નૃપૈઃ
'યયાતિના શાપથી આ વંશ હવે રાજસત્તા માટે યોગ્ય નથી. હું તમારી સેવા માટે હાજર છું, તો દેવતાઓને આજ્ઞા આપો—રાજાઓની જરૂર શું છે?'
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ચોગ્રસેનં તુ વાયું પ્રતિ જગાદ હ નૃવાચા ચૈવ ભગવાન્ કેશવઃ કાર્યમાનુષઃ
આ રીતે ઉગ્રસેનને કહી, ભગવાન કેશવે વાયુને સંબોધન કર્યું અને માનવભાષામાં તેને કરવાનું કાર્ય સમજાવ્યું.
ગચ્છેન્દ્રં બ્રૂહિ વાયો ત્વમ્ અલં ગર્વેણ વાસવ દીયતામ્ ઉગ્રસેનાય સુધર્મા ભવતા સભા
ઇન્દ્ર, વાયો, હવે ગર્વ પૂરતો થયો. સુધર્મા સભા ઉગ્રસેનને આપી દો.
કૃષ્ણો બ્રવીતિ રાજાર્હમ્ એતદ્ રત્નમ્ અનુત્તમમ્ સુધર્માખ્યા સભા યુક્તમ્ અસ્યાં યદુભિર્ આસિતુમ્
કૃષ્ણ કહે છે: આ અનન્ય રત્ન સમાન સુધર્મા નામની સભા રાજાને યોગ્ય છે; હવે યાદવો એમાં બેસે એ યોગ્ય છે.
ઇત્ય્ ઉક્તઃ પવનો ગત્વા સર્વમ્ આહ શચીપતિમ્ દદૌ સો ઽપિ સુધર્માખ્યાં સભાં વાયોઃ પુરંદરઃ
વાયુએ આ રીતે કહ્યાના પછી જઈને શચીપતિને બધું કહ્યું. ત્યારબાદ પુરંદરે સુધર્મા નામની સભા વાયુને આપી.
વાયુના ચાહૃતાં દિવ્યાં તે સભાં યદુપુંગવાઃ બુભુજુઃ સર્વરત્નાઢ્યાં ગોવિન્દભુજસંશ્રયાઃ
વાયુ દ્વારા લાવવામાં આવેલી એ દિવ્ય સભા, જે સર્વ રત્નોથી ભરપૂર હતી, યાદવશ્રેષ્ઠોએ, ગોવિંદના આશ્રયમાં રહીને, આનંદથી ભોગવી.
વિદિતાખિલવિજ્ઞાનૌ સર્વજ્ઞાનમયાવ્ અપિ શિષ્યાચાર્યક્રમં વીરૌ ખ્યાપયન્તૌ યદૂત્તમૌ
યાદવશ્રેષ્ઠો, જેઓ સર્વજ્ઞ અને સર્વ વિદ્યા જાણનારા હતા, એણે શિષ્ય અને ગુરુની પરંપરા સૌને જાણાવી.
તતઃ સાંદીપનિં કાશ્યમ્ અવન્તિપુરવાસિનમ્ અસ્ત્રાર્થં જગ્મતુર્ વીરૌ બલદેવજનાર્દનૌ
પછી બલદેવ અને જનાર્દન એ બે વીર, શસ્ત્રવિદ્યા શીખવા માટે અવંતીપુરમાં રહેતા કાશ્ય સંદીપનિ પાસે ગયા.
તસ્ય શિષ્યત્વમ્ અભ્યેત્ય ગુરુવૃત્તિપરૌ હિ તૌ દર્શયાં ચક્રતુર્ વીરાવ્ આચારમ્ અખિલે જને
બન્ને વીર સંદીપનિના શિષ્ય બની, ગુરુસેવામાં તત્પર રહી, સર્વ લોકો સમક્ષ યોગ્ય આચરણ બતાવ્યું.
સરહસ્યં ધનુર્વેદં સસંગ્રહમ્ અધીયતામ્ અહોરાત્રૈશ્ ચતુઃષષ્ટ્યા તદ્ અદ્ભુતમ્ અભૂદ્ દ્વિજાઃ
બન્નેએ ગુપ્ત ધનુર્વેદ અને તેની સંહિતા ચૌસઠ દિવસ-રાતમાં ભણ્યા; એ અદ્ભુત ઘટના હતી, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો.