હાહાકારો મહાઞ્ જજ્ઞે સર્વરઙ્ગેષ્વ્ અનન્તરમ્ કૃષ્ણો ઽયં બલભદ્રો ઽયમ્ ઇતિ લોકસ્ય વિસ્મયાત્
ત્યાં તરત જ સર્વત્ર મોટો હાહાકાર ઊઠ્યો, લોકો આશ્ચર્યથી બોલવા લાગ્યા: 'આ તો કૃષ્ણ છે, આ તો બલભદ્ર છે!'
સો ઽયં યેન હતા ઘોરા પૂતના સા નિશાચરી પ્રક્ષિપ્તં શકટં યેન ભગ્નૌ ચ યમલાર્જુનૌ
આ એ છે જેણે ભયાનક પૂતના રાક્ષસીનો નાશ કર્યો, જેણે રથને ફેંકી દીધો અને જેણે યમલાર્જુન વૃક્ષોને તોડી નાખ્યા.
સો ઽયં યઃ કાલિયં નાગં નનર્તારુહ્ય બાલકઃ ધૃતો ગોવર્ધનો યેન સપ્તરાત્રં મહાગિરિઃ
આ એ બાળક છે જેણે કાળિય નાગ પર નૃત્ય કર્યું અને જેણે સાત રાત સુધી ગોવર્ધન મહાપર્વતને ઉંચક્યો.
અરિષ્ટો ધેનુકઃ કેશી લીલયૈવ મહાત્મના હતો યેન ચ દુર્વૃત્તો દૃશ્યતે સો ઽયમ્ અચ્યુતઃ
અરિષ્ઠ, ધેનુક અને કેશી જેવા દુષ્ટોનું પણ આ મહાન આત્માએ સહેલાઈથી સંહાર કર્યો; જુઓ, આ છે અચ્યૂત.
અયં ચાસ્ય મહાબાહુર્ બલદેવો ઽગ્રજો ઽગ્રતઃ પ્રયાતિ લીલયા યોષિન્મનોનયનનન્દનઃ
આના આગળ આના મોટાભાઈ બલદેવ, વિશાળ ભુજાવાળા, રમતમાં સ્ત્રીઓના મન અને આંખોને આનંદ આપતા આગળ વધે છે.
અયં સ કથ્યતે પ્રાજ્ઞૈઃ પુરાણાર્થાવલોકિભિઃ ગોપાલો યાદવં વંશં મગ્નમ્ અભ્યુદ્ધરિષ્યતિ
આ એ છે જેને વિદ્વાનો, પુરાણના અર્થને જાણનારા, ગોપાળ તરીકે કહે છે, જે યાદવ વંશને પતનમાંથી ઉગારશે.
અયં સ સર્વભૂતસ્ય વિષ્ણોર્ અખિલજન્મનઃ અવતીર્ણો મહીમ્ અંશો નૂનં ભારહરો ભુવઃ
આ એ છે, સર્વ જીવોના જન્મદાતા વિષ્ણુનો અંશ, જે ભૂમિનો ભાર હલકો કરવા માટે અવતરીને આવ્યો છે.
ઇત્ય્ એવં વર્ણિતે પૌરૈ રામે કૃષ્ણે ચ તત્ક્ષણાત્ ઉરસ્ તતાપ દેવક્યાઃ સ્નેહસ્નુતપયોધરમ્
લોકો રામ અને કૃષ્ણનું વર્ણન કરતા, એ સમયે દેવકીનું હૃદય પ્રેમથી ધધકતું થયું અને માતૃત્વના પ્રેમથી સ્તન ભીંજાઈ ગયા.
મહોત્સવમ્ ઇવાલોક્ય પુત્રાવ્ એવ વિલોકયન્ યુવેવ વસુદેવો ઽભૂદ્ વિહાયાભ્યાગતાં જરામ્
પુત્રોને મહોત્સવ જેવી ખુશીથી જોઈને, વસુદેવ માત્ર એમને જ નિહાળતા રહ્યા અને વૃદ્ધાવસ્થા ભૂલી ફરી યુવાન બની ગયા.
વિસ્તારિતાક્ષિયુગલા રાજાન્તઃપુરયોષિતઃ નાગરસ્ત્રીસમૂહશ્ ચ દ્રષ્ટું ન વિરરામ તૌ
રાજમહેલની સ્ત્રીઓ અને શહેરની સ્ત્રીઓના સમૂહો, વિશાળ આંખોથી, એ બંનેને જોતા જ રહ્યા, એમની નજર હટતી જ નહોતી.
સખ્યઃ પશ્યત કૃષ્ણસ્ય મુખમ્ અપ્ય્ અમ્બુજેક્ષણમ્ ગજયુદ્ધકૃતાયાસસ્વેદામ્બુકણિકાઞ્ચિતમ્
મિત્રો, જુઓ કૃષ્ણનું કમળ જેવા નેત્રોવાળું મુખ, હાથી સાથેની કસોટીથી પડેલા પરસેવાના બિંદુઓથી શોભાયમાન છે.
વિકાસીવ સરોમ્ભોજમ્ અવશ્યાયજલોક્ષિતમ્ પરિભૂતાક્ષરં જન્મ સફલં ક્રિયતાં દૃશઃ
એનું મુખ શીતલ શબદથી ભીંજાયેલા ખીલેલા કમળ જેવું છે; એને જોવાથી આંખોનું જન્મ સાર્થક થાય છે, એ સૌ શબ્દોને પાર છે.
શ્રીવત્સાઙ્કં જગદ્ધામ બાલસ્યૈતદ્ વિલોક્યતામ્ વિપક્ષક્ષપણં વક્ષો ભુજયુગ્મં ચ ભામિનિ
બાળકના વક્ષ પર શ્રીવત્સનું ચિહ્ન છે, એ સમગ્ર જગતનું આશ્રય છે; સુન્દરી, એનું શત્રુનો નાશ કરતું વક્ષ અને બળવાન ભુજાઓ જુઓ.
વલ્ગતા મુષ્ટિકેનૈવ ચાણૂરેણ તથા પરૈઃ ક્રિયતે બલભદ્રસ્ય હાસ્યમ્ ઈષદ્ વિલોક્યતામ્
મુષ્ટિક, ચાણૂર અને બીજા મલ્લો સાથે રમતા બલભદ્રના હળવા હાસ્યને જુઓ, એ કેટલી સુંદર રીતે દેખાય છે.
સખ્યઃ પશ્યત ચાણૂરં નિયુદ્ધાર્થમ્ અયં હરિઃ સમુપૈતિ ન સન્ત્ય્ અત્ર કિં વૃદ્ધા યુક્તકારિણઃ
મિત્રો, જુઓ કે કેવી રીતે હરિ ચાણૂર સાથે મલ્લયુદ્ધ માટે આગળ વધે છે; અહીં શું કોઈ વડીલ નથી, જે યોગ્ય રીતે વર્તે?
ક્વ યૌવનોન્મુખીભૂતઃ સુકુમારતનુર્ હરિઃ ક્વ વજ્રકઠિનાભોગશરીરો ઽયં મહાસુરઃ
એક તરફ યુવાનીથી ભરેલો, કોમળ કાયાવાળો હરિ છે અને બીજી તરફ વજ્ર જેવી કઠોર દેહ ધરાવતો મહારાક્ષસ છે.
ઇમૌ સુલલિતૌ રઙ્ગે વર્તેતે નવયૌવનૌ દૈતેયમલ્લાશ્ ચાણૂરપ્રમુખાસ્ ત્વ્ અતિદારુણાઃ
આ બંને યુવાન અને સુમધુર છે, રંગભૂમિ પર ઉભા છે; જ્યારે ચાણૂરને આગેવાન બનાવી દૈત્યમલ્લો અત્યંત ભયાનક છે.
નિયુદ્ધપ્રાશ્નિકાનાં તુ મહાન્ એષ વ્યતિક્રમઃ યદ્ બાલબલિનોર્ યુદ્ધં મધ્યસ્થૈઃ સમુપેક્ષ્યતે
મલ્લયુદ્ધના જાણકારોમાં આ મોટું અયોગ્ય છે કે બે નાના અને બળવાન છોકરાઓનું યુદ્ધ મધ્યસ્થો નિરલક્ષ્યથી જોઈ રહ્યા છે.
ઇત્થં પુરસ્ત્રીલોકસ્ય વદતશ્ ચાલયન્ ભુવમ્ વવર્ષ હર્ષોત્કર્ષં ચ જનસ્ય ભગવાન્ હરિઃ
આ રીતે, ત્રણેય લોકોએ સામે બોલતાં, ધરતી હલાવીને, ભગવાન હરિએ લોકો પર આનંદ અને ઉત્સાહની વર્ષા કરી.
બલભદ્રો ઽપિ ચાસ્ફોટ્ય વવલ્ગ લલિતં યદા પદે પદે તદા ભૂમિર્ ન શીર્ણા યત્ તદ્ અદ્ભુતમ્
બલભદ્ર પણ દરેક પગલે રમૂજી રીતે કૂદી અને પગરવ કરતાં, છતાં ધરતી તૂટી નહીં — એ ખરેખર આશ્ચર્યજનક હતું.
ચાણૂરેણ તતઃ કૃષ્ણો યુયુધે ઽમિતવિક્રમઃ નિયુદ્ધકુશલો દૈત્યો બલદેવેન મુષ્ટિકઃ
પછી અપરમિત પરાક્રમી કૃષ્ણે ચાણૂર સાથે યુદ્ધ કર્યું, જ્યારે દૈત્ય મુષ્ટિક, કુશળ મલ્લ, બલદેવ સાથે લડ્યો.
સંનિપાતાવધૂતૈશ્ ચ ચાણૂરેણ સમં હરિઃ ક્ષેપણૈર્ મુષ્ટિભિશ્ ચૈવ કીલાવજ્રનિપાતનૈઃ
હરિ અને ચાણૂરે એકબીજાને નજીકથી પકડીને, મુઠીઓથી અને એકબીજાને ફેંકી ફેંકી, વીજળી જેવી ઘાતો કરતા યુદ્ધ કર્યું.
પાદોદ્ભૂતૈઃ પ્રમૃષ્ટાભિસ્ તયોર્ યુદ્ધમ્ અભૂન્ મહત્ અશસ્ત્રમ્ અતિઘોરં તત્ તયોર્ યુદ્ધં સુદારુણમ્
બન્ને વચ્ચે શસ્ત્ર વિના, પગથી મારતાં અને અંગોથી દબાવતા, ભયાનક અને ભયજનક યુદ્ધ થયું.
સ્વબલપ્રાણનિષ્પાદ્યં સમાજોત્સવસંનિધૌ યાવદ્ યાવચ્ ચ ચાણૂરો યુયુધે હરિણા સહ
જ્યાં સુધી ચાણૂરએ સમગ્ર બળ અને પ્રાણ લગાડી હરિ સાથે મંડપમાં યુદ્ધ કર્યું, ત્યાં સુધી એ મુકાબલો ચાલતો રહ્યો.
પ્રાણહાનિમ્ અવાપાગ્ર્યાં તાવત્ તાવન્ ન બાન્ધવમ્ કૃષ્ણો ઽપિ યુયુધે તેન લીલયૈવ જગન્મયઃ
જ્યારે સુધી આખરે પ્રાણ ખૂટ્યા નહીં, ત્યાં સુધી કોઈએ પણ સ્નેહ દેખાડ્યો નહીં; જગતરૂપ કૃષ્ણ તો રમતાં રમતાં જ યુદ્ધ કરતા.
ખેદાચ્ ચાલયતા કોપાન્ નિજશેષકરે કરમ્ બલક્ષયં વિવૃદ્ધિં ચ દૃષ્ટ્વા ચાણૂરકૃષ્ણયોઃ
ચાણૂર અને કૃષ્ણ બંનેમાં થાક અને ક્રોધથી, બાકી રહેલા બળથી મારતા, અને બળ ઘટતું કે વધતું જોઈને,
વારયામ્ આસ તૂર્યાણિ કંસઃ કોપપરાયણઃ મૃદઙ્ગાદિષુ વાદ્યેષુ પ્રતિષિદ્ધેષુ તત્ક્ષણાત્
કોપથી ભરેલા કંસએ તરત જ મૃદંગ વગેરે વાદ્યો બંધ કરાવી દીધા.
ખસંગતાન્ય્ અવાદ્યન્ત દૈવતૂર્યાણ્ય્ અનેકશઃ જય ગોવિન્દ ચાણૂરં જહિ કેશવ દાનવમ્
છતાં, આકાશમાં અનેક દેવતાના વાદ્યો વાગવા લાગ્યા: 'જય હો ગોવિંદ! ચાણૂરને મારો! દાનવનો નાશ કર, કેશવ!'
ઇત્ય્ અન્તર્ધિગતા દેવાસ્ તુષ્ટુવુસ્ તે પ્રહર્ષિતાઃ ચાણૂરેણ ચિરં કાલં ક્રીડિત્વા મધુસૂદનઃ
આ રીતે, દૃષ્ટિથી અદૃશ્ય દેવતાઓ આનંદથી સ્તુતિ કરવા લાગ્યા; લાંબા સમય સુધી ચાણૂર સાથે રમ્યા પછી, મધુસૂદન—
ઉત્પાટ્ય ભ્રામયામ્ આસ તદ્વધાય કૃતોદ્યમઃ ભ્રામયિત્વા શતગુણં દૈત્યમલ્લમ્ અમિત્રજિત્
ચાણૂરને ઉખાડી, ગોળ ગોળ ફેરવી, મારવા તૈયાર થયો; દુશ્મનવિજયી કૃષ્ણએ દૈત્યમલ્લને સો વાર ફેરવ્યો.