બ્રહ્મપુરાણમ્

यं ध्यायन्ति बुधाः समाधिसमये शुद्धं वियत्संनिभम् नित्यानन्दमयं प्रसन्नम् अमलं सर्वेश्वरं निर्गुणम् व्यक्ताव्यक्तपरं प्रपञ्चरहितं ध्यानैकगम्यं विभुम् तं संसारविनाशहेतुम् अजरं वन्दे हरिं मुक्तिदम्

જેને જ્ઞાની લોકો ગાઢ ધ્યાનમાં પવિત્ર, આકાશ જેવો, સદા આનંદથી ભરેલો, પ્રસન્ન, નિર્મળ, સર્વનો સ્વામી, ગુણોથી પર, પ્રગટ અને અપ્રગટ બંનેથી પર, જગતથી રહિત, માત્ર ધ્યાનથી જ પ્રાપ્ત થાય એવો, સર્વત્ર વ્યાપક, સંસારના નાશનું કારણ અને કદી ન વૃદ્ધ થતો—એવા મુક્તિદાતા હરિને હું વંદન કરું છું.

सुपुण्ये नैमिषारण्ये पवित्रे सुमनोहरे नानामुनिजनाकीर्णे नानापुष्पोपशोभिते

પવિત્ર અને મનોહર એવા નૈમિષારણ્યમાં, જ્યાં અનેક મુનિઓ વસે છે અને વિવિધ ફૂલોની શોભા છે,

सरलैः कर्णिकारैश् च पनसैर् धवखादिरैः आम्रजम्बूकपित्थैश् च न्यग्रोधैर् देवदारुभिः

સરળ કરણિકાર, પનસ, ધવ, ખાદિર, આમ, જાંબુ, કપિત્થ, વટ અને દેવદારુ જેવા વૃક્ષોથી,

अश्वत्थैः पारिजातैश् च चन्दनागुरुपाटलैः बकुलैः सप्तपर्णैश् च पुंनागैर् नागकेसरैः

અશ્વત્થ, પારિજાત, ચંદન, અગરુ, પાટલ, બકુલ, સપ્તપર્ણ, પુન્નાગ અને નાગકેસર જેવા વૃક્ષોથી,

शालैस् तालैस् तमालैश् च नारिकेलैस् तथार्जुनैः अन्यैश् च बहुभिर् वृक्षैश् चम्पकाद्यैश् च शोभिते

શાલ, તાળ, તમાલ, નાળિયેર, અર્જુન અને ઘણા અન્ય વૃક્ષો, ચંપક વગેરેથી તે સ્થળ શોભાયમાન હતું.

नानापक्षिगणाकीर्णे नानामृगगणैर् युते नानाजलाशयैः पुण्यैर् दीर्घिकाद्यैर् अलंकृते

વિવિધ પક્ષીઓના ઝુંડોથી, અનેક પ્રાણીઓ સાથે, પવિત્ર જળાશયો અને લાંબી તળાવોથી તે સ્થળ અલંકૃત હતું.

ब्राह्मणैः क्षत्रियैर् वैश्यैः शूद्रैश् चान्यैश् च जातिभिः वानप्रस्थैर् गृहस्थैश् च यतिभिर् ब्रह्मचारिभिः

ત્યાં બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય, શૂદ્ર અને અન્ય જાતિઓ, વનવાસી, ગૃહસ્થ, યતિ અને બ્રહ્મચારી—all વસતા હતા.

संपन्नैर् गोकुलैश् चैव सर्वत्र समलंकृते यवगोधूमचणकैर् माषमुद्गतिलेक्षुभिः

દરેક જગ્યાએ ગાયોના ઝુંડોથી, જવાર, ઘઉં, ચણા, મગ, મુગ, તલ અને ઈખ સાથે તે સ્થળ સમૃદ્ધ અને શોભાયમાન હતું.

चीनकाद्यैस् तथा मेध्यैः सस्यैश् चान्यैश् च शोभिते तत्र दीप्ते हुतवहे हूयमाने महामखे

ચીનક જેવા પવિત્ર અનાજ અને અન્ય અનેક પાકોથી પણ તે સ્થળ શોભાયમાન હતું; ત્યાં તેજસ્વી અગ્નિમાં મહાયજ્ઞ ચાલી રહ્યો હતો.

यजतां नैमिषेयाणां सत्त्रे द्वादशवार्षिके आजग्मुस् तत्र मुनयस् तथान्ये ऽपि द्विजातयः

નૈમિષારણ્યના રહેવાસીઓના બાર વર્ષના યજ્ઞમાં ઘણા મુનિઓ અને બીજા દ્વિજાતિઓ ત્યાં ભેગા થયા હતા.

तान् आगतान् द्विजांस् ते तु पूजां चक्रुर् यथोचिताम् तेषु तत्रोपविष्टेषु ऋत्विग्भिः सहितेषु च

ત્યાં આવેલા મહાનુભાવોનું દ્વિજાતિઓએ યોગ્ય રીતે સન્માન કર્યું; જ્યારે બધા ઋત્વિજ અને મહામાનવો સાથે બેઠા,

तत्राजगाम सूतस् तु मतिमांल् लोमहर्षणः तं दृष्ट्वा ते मुनिवराः पूजां चक्रुर् मुदान्विताः

ત્યાં બુદ્ધિશાળી સૂત લોહિતર્ષણ આવ્યા; તેમને જોઈ eminent મુનિઓએ આનંદપૂર્વક તેમનું સન્માન કર્યું.

सो ऽपि तान् प्रतिपूज्यैव संविवेश वरासने कथां चक्रुस् तदान्योन्यं सूतेन सहिता द्विजाः

તેમણે પણ સૌને આદરપૂર્વક વંદન કરીને શ્રેષ્ઠ આસન પર બેઠા; ત્યારબાદ દ્વિજાતિઓએ સૂત સાથે પરસ્પર વાતચીત શરૂ કરી.

कथान्ते व्यासशिष्यं ते पप्रच्छुः संशयं मुदा ऋत्विग्भिः सहिताः सर्वे सदस्यैः सह दीक्षिताः

કથાના અંતે, બધા દિક્ષિતો, ઋત્વિજ અને સભ્યોએ આનંદપૂર્વક વ્યાસના શિષ્યને પોતાના સંશયો પૂછ્યા.

पुराणागमशास्त्राणि सेतिहासानि सत्तम जानासि देवदैत्यानां चरितं जन्म कर्म च

હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, તમે પુરાણ, આગમ, શાસ્ત્ર અને ઇતિહાસ જાણો છો; દેવો અને દૈત્યોના જન્મ, કર્મ અને ચરિત્ર પણ તમને ખબર છે.

न ते ऽस्त्य् अविदितं किंचिद् वेदे शास्त्रे च भारते पुराणे मोक्षशास्त्रे च सर्वज्ञो ऽसि महामते

વેદ, શાસ્ત્ર, મહાભારત, પુરાણ અને મોક્ષશાસ્ત્રમાં તમને કંઈ અજાણ નથી; હે મહામતિ, તમે સર્વજ્ઞ છો.

यथापूर्वम् इदं सर्वम् उत्पन्नं सचराचरम् ससुरासुरगन्धर्वं सयक्षोरगराक्षसम्

પૂર્વે જેમ આ આખું ચલ અને અચલ જગત, દેવ, દૈત્યો, ગંધર્વ, યક્ષ, નાગ અને રાક્ષસો સહિત, કેવી રીતે ઉત્પન્ન થયું—તે કહો.

श्रोतुम् इच्छामहे सूत ब्रूहि सर्वं यथा जगत् बभूव भूयश् च यथा महाभाग भविष्यति

હે સૂતજી, અમને બધું સાંભળવું છે—આ જગત કેવી રીતે ઉત્પન્ન થયું અને, મહાન ભાગ્યશાળી, ફરીથી કેવી રીતે થશે, એ પણ કહો.

यतश् चैव जगत् सूत यतश् चैव चराचरम् लीनम् आसीत् तथा यत्र लयम् एष्यति यत्र च

હે સૂતજી, જગત ક્યાંથી ઉત્પન્ન થયું અને ચેતન-અચેતન બધું ક્યાં વિલય પામ્યું, એ પણ કહો. અને પછી બધું ક્યાં વિલય પામશે, એ પણ જણાવો.

अविकाराय शुद्धाय नित्याय परमात्मने सदैकरूपरूपाय विष्णवे सर्वजिष्णवे

બદલાતું નહીં, શુદ્ધ, સદા રહેતું, સર્વોપરી આત્મા, જેનું સ્વરૂપ હંમેશા એક છે, એવા સર્વવિજયી વિષ્ણુને હું વંદન કરું છું.

नमो हिरण्यगर्भाय हरये शङ्कराय च वासुदेवाय ताराय सर्गस्थित्यन्तकर्मणे

હિરણ્યગર્ભ, હરિ, શંકર, વાસુદેવ અને સર્વને તારનાર, સર્જન-પોષણ-વિનાશ કરનારને નમસ્કાર છે.

एकानेकस्वरूपाय स्थूलसूक्ष्मात्मने नमः अव्यक्तव्यक्तभूताय विष्णवे मुक्तिहेतवे

એક અને અનેક સ્વરૂપ ધરાવનારા, સ્થૂળ અને સૂક્ષ્મ સ્વરૂપ ધરાવનારા, અવ્યક્ત અને વ્યક્ત સ્વરૂપ ધરાવનારા, મુક્તિના કારણ એવા વિષ્ણુને વંદન છે.

सर्गस्थितिविनाशाय जगतो यो ऽजरामरः मूलभूतो नमस् तस्मै विष्णवे परमात्मने

જગતના સર્જન, પોષણ અને વિનાશના મૂળ, જે કદી વૃદ્ધ નથી થતા અને અમર છે, એવા પરમાત્મા વિષ્ણુને નમસ્કાર છે.

आधारभूतं विश्वस्याप्य् अणीयांसम् अणीयसाम् प्रणम्य सर्वभूतस्थम् अच्युतं पुरुषोत्तमम्

વિશ્વના આધાર, અતિ સૂક્ષ્મ, સર્વ જીવોમાં વસતા, અચ્યૂત અને સર્વોત્તમ પુરુષને હું વંદન કરું છું.

ज्ञानस्वरूपम् अत्यन्तं निर्मलं परमार्थतः तम् एवार्थस्वरूपेण भ्रान्तिदर्शनतः स्थितम्

જ્ઞાનમય, સર્વે રીતે નિર્મળ અને પરમ સત્ય સ્વરૂપ, જે ભ્રાંતિથી જુદું દેખાય છે, પણ સાચા અર્થમાં એ જ છે.

विष्णुं ग्रसिष्णुं विश्वस्य स्थितौ सर्गे तथा प्रभुम् सर्वज्ञं जगताम् ईशम् अजम् अक्षयम् अव्ययम्

વિશ્વના વિનાશ સમયે બધું ગ્રહણ કરનાર, સર્જન અને પોષણ સમયે સ્વામી, સર્વજ્ઞ, જગતના ઈશ્વર, અજન્મા, અક્ષય અને અવિનાશી એવા વિષ્ણુ છે.

आद्यं सुसूक्ष्मं विश्वेशं ब्रह्मादीन् प्रणिपत्य च इतिहासपुराणज्ञं वेदवेदाङ्गपारगम्

આદિ, અતિ સૂક્ષ્મ અને વિશ્વના સ્વામી, બ્રહ્મા વગેરેને વંદન કરીને, ઇતિહાસ અને પુરાણો જાણનારા, વેદ અને તેના અંગોનું જ્ઞાન ધરાવનારા છે.

सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञं पराशरसुतं प्रभुम् गुरुं प्रणम्य वक्ष्यामि पुराणं वेदसंमितम्

બધા શાસ્ત્રોના તત્વ અને સાર જાણનારા, પરાશરપુત્ર, પ્રભુ અને ગુરુને વંદન કરીને, હવે હું વેદ અનુસાર પુરાણ કહું છું.

कथयामि यथा पूर्वं दक्षाद्यैर् मुनिसत्तमैः पृष्टः प्रोवाच भगवान् अब्जयोनिः पितामहः

જે રીતે પૂર્વે દક્ષ અને અન્ય મહાન ઋષિઓએ પુછ્યું ત્યારે ભગવાન કમલયોનિ પિતામહે કહ્યું હતું, એ જ રીતે હું વર્ણન કરું છું.