પ્રમતિના રાજ્ય, ખજાના, સેનાઓ અને અન્ય સર્વ ધન-સંપત્તિ હવે ચિત્રસેનાના અધિકારમાં આવી ગઇ હતી. તેમ છતાં, પ્રમતિનો પુત્ર, હજુ બાળક હોવા છતાં, બુદ્ધિમાન પુજારી વિશ્વામિત્ર, જેને મધુચ્છંદસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તેની પાસે દૃઢતાપૂર્વક બોલ્યો. "મારા પિતાએ કયું પાપ કર્યું? એ મહાન બુદ્ધિવાન કયા બંધનમાં બંધાયો છે? એ કેવી રીતે પોતાના સ્થાન પર પાછા આવી શકે? અને એ કેવી રીતે આ બંધનમાંથી મુક્ત થઈ શકે?" સુમતિના આ શબ્દો સાંભળીને અને વિચાર કરીને, મહાન ઋષિ મધુચ્છંદસે પ્રમતિના ભાગ્ય વિષે કહ્યું, "દેવલોકમાં, તારા પિતા, હે બુદ્ધિમાન, બંધાયેલા બેઠા છે. ઘણા ફ્રોડ અને ક્ષતિઓથી રાજ્ય ગુમાવી, એ પતિત થયાં છે." "જેમ કોઈ જુગારની સભામાં જાય છે, તેમ દુઃખ પણ ભોગવે છે. જુગાર, દારૂ, માંસભક્ષણ અને આવા કાર્યો ધ્વંસક છે, હે રાજકુમાર." "પાપી જ પાપી સ્વભાવથી જન્મે છે. દરેક આ પ્રવૃત્તિઓ દુર્ભાગ્ય, પાપ અને નરક તરફ લઇ જાય છે." "રથ, બેઠકો, બોલચાલ અને અન્ય સાધનો દ્વારા, જે લોકો ફ્રોડ કરે છે, એ શ્રેષ્ઠ કુટુંબોને પણ બગાડી શકે છે—તો પછી જુગારીઓનું શું?" "જુગારીની પત્ની સદાય દુઃખી રહે છે, અને જુગારી પોતે, પાપી, સ્ત્રીને જોતા દુઃખી થાય છે." "એને જોઈને, આનંદવિહોણો, જે પાપ કરે છે, એ હંમેશા કહે છે: 'અહો, આ જન્મ-મરણના ચક્રમાં, મારે જેવો પાપી બીજો કોઈ નથી.'" "જેને આ દુનિયામાં worldly સુખ નથી—એવો જુગારી ક્યારેય ખુશ નથી, ન તો આ લોકમાં, ન તો પરલોકમાં." "એ હંમેશા એમ દેખાય છે: એના મનમાં શરમથી જલન, ધર્મથી વિહોણો, આનંદ વગર, અભિમાન નાશ પામેલો, અને ભટકતો રહે છે." "છલથી મુક્ત વ્યવસાય દ્વિજાતિઓ માટે શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે; ખેતી, પશુપાલન, અને વેપાર કરી શકાય, પણ ફ્રોડથી નહીં." "જે છલથી ધન મેળવે છે, એ પોતે જ ધર્મ, વૈભવ, સુખ અને કુટુંબથી વંચિત થઈ જાય છે." "વેદમાં પણ આવા કાર્યો નિંદિત છે; તારા પિતાએ પણ એમ જ માન્યું હતું. તેથી, હવે શું કરવું, હે પ્રિય? જે કહેવામાં આવ્યું છે, એનું પાલન કરવું." "કૃતિકર્તા દ્વારા નિર્ધારિત માર્ગને કોણ બુદ્ધિમાન વ્યક્તિ પાર કરી શકે?" આમ, પુજારીના શબ્દો સાંભળીને, સુમતિએ પૂછ્યું, "પિતા પ્રમતિ શું કરે કે એમને ફરી રાજ્ય મળી જાય?" મધુચ્છંદસે ફરી વિચાર કરીને સુમતિને કહ્યું, "ગૌતમીએ જાઓ, હે પ્રિય, ત્યાં શંકર, અદિતિ, વરુણ અને વિષ્ણુની પૂજા કરો. પછી તમે બંધનમાંથી મુક્ત થશો." 'એમ જ થશે' કહી, સુમતિ ઝડપથી ગંગા પાસે ગયો, જનાર્દનને પ્રણામ કર્યા, શંભુની પૂજા કરી, અને નિયમિત વ્રત સાથે તપ કર્યું. એક હજાર વર્ષ સુધી, એણે દેવોમાં બંધાયેલા પિતાને મુક્ત કર્યા અને ફરી રાજ્ય મેળવ્યું. શિવ અને ઈશા દ્વારા બંધનમાંથી મુક્ત થઈ, પ્રમતિએ પોતાના પુત્ર પાસેથી રાજ્ય મેળવ્યું, ગંધર્વજ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું અને ઈન્દ્રને પ્રિય બન્યો. શંભુ, વૈષ્ણવ અને ઉર્વશી તીર્થો, ત્યારથી કૈતવ તીર્થ તરીકે જાણીતા બન્યા. શિવ, વિષ્ણુ અને નદીઓની માતાના આશીર્વાદથી, ત્યાં શું પ્રાપ્ત થઈ શકતું નથી? ત્યાં સ્નાન અને દાનથી અતિશય પુણ્ય, પાપબંધનથી મુક્તિ અને સર્વ દુઃખનો નાશ થાય છે. હવે, સમુદ્ર તીર્થની મહિમા વર્ણવવામાં આવે છે, જે સર્વ તીર્થોના ફળ આપે છે. એનું સ્વરૂપ વર્ણવું છું; સાંભળો, નારદ, ધ્યાનથી. ગૌતમ દ્વારા મુક્ત થયેલી, પાપનાશિ ગંગા, વિશ્વના હિત માટે પૂર્વી સમુદ્ર તરફ ગઈ. દિવ્ય નદી, જળપાત્રમાં રાખેલી, મારી અને શંભુ—સર્વોત્તમ આત્મા—એ માથા પર લઈ ગઈ. વિષ્ણુના પગમાંથી જન્મેલી, મહાન બ્રાહ્મણ દ્વારા ભૂલોકમાં લાવવામાં આવી, સ્મરણથી પાપ નાશ કરે છે. સર્વમાન્ય સમુદ્રને જોઈ, ગુરુએ વિચાર્યું: શું કરવું? એ, જે જગતના સ્વામીઓ દ્વારા પૂજ્ય છે, બ્રહ્મા અને ઈશા દ્વારા સન્માનિત છે. 'જો હું એના પાસે ન જાઉં, તો ધર્મનું ઉલ્લંઘન થશે; મોહથી કોઈ મહાન આત્મા પાસે ન જાય, તો એ દોષી થાય છે.' 'એવા પાપીને, બંને લોકમાં, કોઈ રક્ષક નથી; એમ વિચાર કરીને, રત્નોના સ્વામી, embodied અને વિનમ્ર, હાથ જોડીને ગંગા—નદીઓની રાણી—ને સંબોધન કર્યું.' 'પાતાળ, પૃથ્વી કે આકાશમાં જ્યાં જળ હોય, એ અહીં મને જ પ્રવેશે; હું વધુ કશું નહીં કહું.' 'મારી અંદર રત્ન, અમૃત, પર્વતો, રાક્ષસો અને અસુરો છે; હું એ બધાં અને અન્ય ભયાનક જીવો પણ ધારણ કરું છું.' 'મારી અંદર વિષ્ણુ, લક્ષ્મી સાથે, હંમેશા શયન કરે છે; મારા માટે ચલિત-અચલિતમાં કશું અશક્ય નથી.' 'મહાન આત્મા આવે ત્યારે, જે અહંકારથી ઊભા થઈને સ્વાગત નથી કરે, એ ધર્મથી વિહોણો થઈ નરક પામે છે.' 'મારે એ બધાંને ધારણ કરવાથી ક્યારેય થાક નથી લાગતો, સિવાય અગસ્ત્યે કરેલી પરાજય; પણ તું, તારી મહાનતા, એ બધાંથી વધુ છે, અને હું પણ.' 'હે દેવી ગંગા, હું તને કહું છું: સમાનતા અને એકતા સાથે મારા પાસે આવો; હું અનેક સ્વરૂપે તારી સાથે જોડાઈ શકતો નથી.' 'હે દેવી, તું મારા સાથે જોડાશે, અને હું તારી સાથે એક થાશે, બીજા રીતે નહીં; ગંગા, જો તું અનેક સ્વરૂપે આવે, તો એનું વિચાર કર.' એમ જલના સ્વામી દ્વારા કહેવામાં આવ્યું, ત્યારે ગંગા, ગૌતમીએ, ઉત્તર આપ્યો: 'મારી કહેલી રીતે તું કર.