મેરુ પર્વતની વિશાળ શિખર પર, જ્યાં અનેક પ્રકારના રત્નો ઝગમગતા હતા, વિવિધ વૃક્ષો અને લતાવલીઓથી છવાયેલો અને રંગબેરંગી ફૂલોની સુગંધથી સજ્જ, એ સ્થાન અત્યંત સુંદર દૃશ્ય પેદા કરતું હતું. અનેક પક્ષીઓના કલરવથી, વિવિધ ફૂલો અને વનસ્પતિઓથી, અનેક જીવોની હાજરીથી અને અદભુત ચમત્કારોથી એ પર્વત વિશેષ આનંદદાયક બનતો હતો. અનેક રંગીન પથ્થરો, વિવિધ ધાતુઓ, અનેક પ્રકારના ઋષિઓ અને વિવિધ આશ્રમો એ શિખરને શોભા આપતા હતા. તે સ્થળે, સર્વ સૃષ્ટિના પ્રભુ, ચાર મુખ ધરાવનાર, જગતના સ્વામી, સર્વના પૂજ્ય, અસ્તિત્વના આધાર, પરમેશ્વર બ્રહ્મા, બેઠા હતા. તેમના આસપાસ દેવો, દાનવો, ગંધર્વો, યક્ષો, વિદ્યાધરો, સર્પો, ઋષિઓ, સિદ્ધો, અપ્સરાઓ અને અન્ય સ્વર્ગવાસીઓ એકત્ર થયા હતા. કેટલાક ભગવાનની સ્તુતિ કરતા, કેટલાક ગીત ગાતા, કેટલાક વાદ્ય વગાડતા અને કેટલાક નૃત્ય કરતા હતા. એ આનંદભરી ક્ષણે, જ્યારે સર્વ પ્રાણી એકત્ર થયા હતા, દક્ષિણ પવન અનેક ફૂલોની સુગંધ લઈ આવતો હતો. એ સમયે ભૃગુ અને અન્ય મહાન ઋષિઓ, ભગવાન બ્રહ્માને વંદન કરીને, શ્રદ્ધાપૂર્વક પોતાના પિતા સમાન બ્રહ્માને પ્રશ્ન પૂછ્યો: “હે ભગવાન, અમને પૃથ્વી પર કર્મભૂમિ વિશે સાંભળવું છે; આપ દેવોના સ્વામી છો, મુક્તિની દુર્લભ ભૂમિ વિશે પણ જણાવો.” ઋષિઓના આ શબ્દો સાંભળીને, બ્રહ્મા દેવોએ ઉત્તર આપ્યો; શ્રેષ્ઠ ઋષિઓએ યોગ્ય રીતે સવાલ પૂછ્યા હતા. બ્રહ્મા કહે છે: “હે ઋષિઓ, હવે જે હું જણાવવા જઈ રહ્યો છું, તે પ્રાચીન વેદસંબંધિત કથા છે, શુભ અને ભોગ તથા મુક્તિ આપનાર છે. પૃથ્વી પર ‘ભારત’ નામની ભૂમિ કર્મભૂમિ તરીકે જાણીતી છે, જ્યાં કર્મોનો ફળ મળે છે; એ જ સ્વર્ગ અને નરકનું સ્થાન છે. એ ભૂમિમાં, હે દ્વિજ, માણસને પાપ અને પુણ્ય બંનેના ફળ ચોક્કસ મળે છે. બ્રાહ્મણ અને અન્ય વર્ણો, પોતપોતાના કર્મો અને આત્મસંયમથી, એ ભૂમિમાં સર્વોત્તમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે—આમાં કોઈ સંશય નથી. હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, જે વ્યક્તિ સંયમિત છે, એ એ ભૂમિમાં ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ—આ ચાર પુરુષાર્થ પ્રાપ્ત કરે છે. હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, ઇન્દ્ર અને અન્ય દેવોએ પણ એ ભૂમિમાં ઉત્તમ કર્મો કરીને દિવ્યત્વ પ્રાપ્ત કર્યું. અન્ય જ્ઞાની, શાંત, રાગ-દ્વેષથી મુક્ત, સંયમિત ઇન્દ્રિયો ધરાવતા, એ ભૂમિમાં મોક્ષ પ્રાપ્ત કરે છે. સ્વર્ગવાસીઓ, દુઃખથી મુક્ત, વિમાનોમાં વિહરતા, એ ભૂમિમાં પુણ્ય કર્મો કરીને સ્વર્ગ પહોંચ્યા છે. દેવતાઓ હંમેશા ભારત ભૂમિમાં રહેવાની ઇચ્છા રાખે છે, જે સ્વર્ગ અને મુક્તિનું ફળ આપે છે; ‘ક્યારે અમે તેને જોઈશું?’ એમ તેઓ કહે છે. હે શ્રેષ્ઠ દેવો, જે કર્મો તમે વર્ણવ્યા છે, તે ફળ ભારત ભૂમિ સિવાય ક્યાંય નથી આપતા. તેથી, સ્વર્ગ અને મુક્તિ આ મધ્ય ભૂમિથી પ્રાપ્ત થાય છે; પૃથ્વી પર અન્ય કોઈ સ્થાનમાં મનુષ્યો માટે કર્મ નિર્ધારિત નથી. હે બ્રાહ્મણ, જો તમારી પાસે દયા હોય, તો અમારી ભારત ભૂમિનું સાચું અને વિગતવાર વર્ણન કરો. હે ભગવાન, આ ભૂમિ, તેની પર્વતશ્રેણીઓ અને પ્રદેશોની તમામ વિભાજનો જણાવો, કશું પણ છુપાવ્યા વિના. હવે, હે દ્વિજ, ભારત ભૂમિનું વર્ણન સાંભળો—જે નવ ભાગોમાં વિભાજિત છે, સમુદ્રોથી અલગ અને એકબીજા સાથે જોડાયેલી છે. ઈન્દ્રદ્વીપ, કશેરુ, તામ્રવર્ણ, ગભસ્તિમાન, નાગદ્વીપ, સૌમ્ય, ગાંધર્વ, વારુણ—આ નામ છે. આ નવમું, સમુદ્રથી ઘેરાયેલું દ્વીપ છે, જે દક્ષિણથી ઉત્તર સુધી એક હજાર યોજન વિસ્તૃત છે. તેના પૂર્વમાં કિરાત, પશ્ચિમમાં યવન વસે છે; અને છેડા વિસ્તારોમાં બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્વ અને શૂદ્ર, હે દ્વિજ. પૂજા, યુદ્ધ અને વ્યવસાય જેવા કર્મોથી તેઓ શુદ્ધ થાય છે, અને તેમના પરસ્પર વ્યવહાર એ કર્મોથી નિયંત્રિત છે. ધર્મ અને પાપથી સ્વર્ગ અને મુક્તિ પ્રાપ્ત થાય છે; મહેન્દ્ર, માલય, સહ્ય, શુક્તિમાન અને ઋક્ષ એ પર્વતો છે. વિંધ્ય અને પારિયાત્રા—આ અહીંના સાત મુખ્ય પર્વતશ્રેણીઓ છે, અને નજીકમાં હજારો અન્ય પર્વતો છે. વિશાળ, ઊંચા, આનંદદાયક અને વિશિષ્ટ શિખરો ધરાવતાં: કોલાહલ, વૈભ્રાજ, મંદર અને દાર્દલાચલ; વાતંધય, વૈદ્યુત, મેઇનાક, સુરસા, તુંગપ્રસ્થ, નાગગિરિ, ગોધન અને પાંડરાચલ; પુષ્પગિરિ, વૈજયંત, રૈવત, અર્બુદ, ઋષ્યમૂક, ગોમંથ, કૃતશૈલ અને કૃતાચલ; શ્રીપર્વત, ચકોર અને અનેક અન્ય પર્વતો—તેમા વિવિધ જાતિ અને મ્લેચ્છો વસે છે. આ પર્વતોમાંથી અનેક મહાન નદીઓ વહે છે—હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, તેમને જાણો: ગંગા, સરસ્વતી, સિંધુ અને ચંદ્રભાગા; યમુના, શતદ્રુ, વિપાશા, વિતસ્તા, ઇરાવતી, કુહૂ, ગોમતી, ધૂતપાપા, બાહુદા અને દૃષદ્વતી; વિપાશા, દેવિકા, ચક્ષુર, નિષ્ઠીવાં, ગંડકી, કૌશિકી અને આપગા—આ બધાં હિમવતના પદમાંથી ઉદ્ભવતી નદીઓ છે. દેવમૃતિ, દેવવતી, વાતઘ્ની, સિંધુ, વેણ્યા, ચંદના, સદાનીરા અને મહી પણ છે. ચર્મણ્વતી, વૃષી, વિદિશા, વેદવતી, સિપ્રા, અવંતી અને પારિયાત્રા પર્વતની નજીક વહેતી નદીઓનું પણ સ્મરણ થાય છે. શોણા, મહાનદી, નર્મદા, સુરથા, ક્રિયા, મંદાકિની, દશારણા અને ચિત્રકૂટા—આ અન્ય નદીઓ છે. આ રીતે, બ્રહ્મા ભગવાને ઋષિઓને ભારત ભૂમિ, તેના પર્વતો, નદીઓ અને વિવિધ વર્ગોની વિગતો, શ્રદ્ધા અને reverence સાથે વર્ણન કરી.