હે દ્વિજોત્તમ, સાંભળો, વિશ્વના નકશામાં સાત મહાદ્વીપોનું વર્ણન થાય છે—જંબૂ, પ્લક્ષ, શાલમલ, કુશ, ક્રૌંચ, શાક અને પુષ્કર. દરેક મહાદ્વીપને અલગ અલગ સાગરો ઘેરીને બેઠા છે: લવિંગવાળો ખારો સાગર, ઈખના રસનો સાગર, માદક દ્રાક્ષરસનો સાગર, ઘીનો સાગર, દહીંનો સાગર, દૂધનો સાગર અને પાણીનો સાગર—આ રીતે દરેક દ્વીપને એક-એક સાગર ઘેરીને છે. આ બધાના કેન્દ્રમાં જંબૂદ્વીપ સ્થિત છે. જંબૂદ્વીપના મધ્યમાં, હે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ, સુવર્ણમય મેરુ પર્વત ઊભો છે. તેની ઊંચાઈ ચોર્યાસી હજાર યોજન છે, અને તે પર્વત જમીનથી સોળ હજાર યોજન નીચે સુધી જાય છે. શિખરે તે બત્રીસ હજાર યોજન વ્યાપે છે, જ્યારે પાયે તે સોળ હજાર યોજન વ્યાપે છે. આ પર્વત પૃથ્વી રૂપી કમળના બીજની જેમ, ગૂંચવટવાળી ગઠ્ઠી જેવા સ્વરૂપમાં છે. મેરુ પર્વતના દક્ષિણમાં હિમવંત, હેમકૂટ અને નિષધ પર્વતો છે; ઉત્તર તરફ નીલ, શ્વેત અને શ્રિંગી પર્વતો છે—આ બધા પ્રદેશ પર્વતો કહેવાય છે. એમાંના બે પર્વતોની લંબાઈ એક લાખ યોજન છે, જ્યારે બાકીના દસ હજાર યોજન ઓછા છે. તેઓની ઊંચાઈ બે હજાર યોજન છે અને એટલી જ પહોળાઈ ધરાવે છે. મેરુના દક્ષિણમાં પ્રથમ પ્રદેશ છે ભારત, પછી કિમ્પુરુષ અને હરિવર્ષ. ઉત્તર તરફ છે રમ્યક, પછી હિરણ્મય અને ઉત્તર કુરુ, જેમ કે ભારત છે. આ દરેક પ્રદેશ નવ હજાર યોજન વ્યાપે છે, અને તેમનાં મધ્યમાં ઇલાવૃત પ્રદેશ છે, જ્યાં મેરુ પર્વત સુવર્ણમય રૂપે ઊભો છે. મેરુના ચારેય બાજુઓમાં પ્રસિદ્ધ ઇલાવૃત પ્રદેશ ફેલાયેલો છે, નવ હજાર યોજન વ્યાપે છે. ત્યાં ચાર મહાન પર્વતો મેરુને આધાર આપે છે—પૂર્વે મંદાર, દક્ષિણમાં ગંધમાદન, પશ્ચિમે વિપુલ અને ઉત્તર તરફ સુપાર્શ્વ. આ ચારેય પર્વતો દસ હજાર યોજન વ્યાપે છે. એ પર્વતો પર કદંબ, જંબૂ, પિપ્પળ અને વટ વૃક્ષો વિશાળ પ્રમાણમાં ઉગે છે. આ વૃક્ષો અગિયારસો યોજન ઊંચા છે, અને એમાં જંબૂ વૃક્ષનું વિશેષ મહત્વ છે; એ જ વૃક્ષના નામ પરથી જંબૂદ્વીપનું નામ પડ્યું છે. આ જંબૂ વૃક્ષના ફળો મોટા હાથી જેટલા થાય છે, અને જ્યારે એ ફળો પડીને પર્વતની ઢાળ પર સડી જાય છે, ત્યારે એનો રસ ચારે બાજુ પ્રસરે છે. એ રસમાંથી જ પ્રસિદ્ધ જંબૂનદી ઉત્પન્ન થાય છે, જે ત્યાંના રહેવાસીઓ પીવે છે. આ જંબૂનદીનું પાણી પીવાથી તેમને થાક, દુર્ગંધ, વૃદ્ધાવસ્થા કે ઇન્દ્રિયહાનિ ક્યારેય થતી નથી. જ્યારે નદીનો રસ કિનારે પહોંચીને હળવા પવનથી સૂકાઈ જાય છે, ત્યારે તે જાંબૂનદ નામનું સુવર્ણ બની જાય છે, જે સિદ્ધપુરુષોના આભૂષણ માટે યોગ્ય છે. મેરુના પૂર્વે ભદ્રાશ્વ પ્રદેશ છે, પશ્ચિમે કેતુમાલ પ્રદેશ છે, અને એમ બંને વચ્ચે ઇલાવૃત પ્રદેશ છે. પૂર્વમાં ચૈત્રરથ વન છે, દક્ષિણમાં ગંધમાદન, પશ્ચિમમાં વૈભ્રાજ અને ઉત્તર તરફ પ્રસિદ્ધ નંદનવન છે. મેરુની આસપાસ ચાર સરોવર છે—અરુણોદ, મહાભદ્ર, અસિતોદ અને સમાનસમ—જે દેવતાઓ હંમેશાં આનંદપૂર્વક ભોગવે છે. મેરુના પૂર્વે શાંતવાન, ચક્રકુંજ, કુરરી, માલ્યવાન અને વાઈકંક નામના કેસરાચલ પર્વતો છે. દક્ષિણમાં ત્રિકૂટ, શિશિર, પતંગ, રૂચક, નિષધ વગેરે કેસરપર્વતો છે. પશ્ચિમમાં શિખિવાસ, સવૈદૂર્ય, કપિલ, ગંધમાદન અને જાનુધી છે. મેરુની નજીક જઠરાદિ પ્રદેશોમાં શંખકૂટ, ઋષભ, હંસ, નાગ વગેરે પર્વતો છે. ઉત્તર તરફ કાલંજર વગેરે કેસરાચલ પર્વતો છે અને ત્યાં એક મહાન નગર છે, જે ચૌદ હજાર યોજન વ્યાપે છે. મેરુ પર્વતના ઉપર, હે બ્રાહ્મણ શ્રેષ્ઠ, બ્રહ્માજીની દિવ્ય નગરી સ્વર્ગમાં છે, જે આઠેય દિશા અને ઉપદિશાઓમાં વ્યાપી છે. ત્યાં ઇન્દ્ર તથા અન્ય લોકપાલોની પ્રસિદ્ધ નગરીઓ છે, જે વિષ્ણુના ચરણોથી પ્રસૂત થઈ છે અને ચંદ્રમંડળ સુધી વિસ્તરે છે. બ્રહ્માની નગરીની આજુબાજુ, ગંગા આકાશમાંથી પડતી છે. ત્યાંથી ચાર દિશામાં વહેતી વહેંચાય છે—સીત, અલકાનંદા, ચક્ષુ અને ભદ્ર. પ્રથમ સીતા, આકાશમાં પર્વતોથી પર્વતોમાં વહે છે. પછી પૂર્વ દિશામાં ભદ્રા સરનવ સાગરમાં જાય છે. અલકાનંદા દક્ષિણ તરફથી ભારતખંડમાં પ્રવેશે છે અને સાત ભાગ થઈને સાગરમાં મળે છે. ચક્ષુ પશ્ચિમ પર્વતો પાર કરીને આગળ વધે છે. એ પછી પશ્ચિમ દિશામાં કેતુમાલ પ્રદેશથી પસાર થઈ પશ્ચિમ સાગરમાં મળે છે. ભદ્રા ઉત્તર પર્વતો અને ઉત્તર કુરુઓ પાર કરે છે અને ઉત્તર સાગરમાં પહોંચે છે. અનિલ અને નિષધ, માલ્યવાન અને ગંધમાદન નામના જોડી પર્વતો વચ્ચે મેરુ પર્વત છે, જે કમળના દાંડી જેવો છે. ભારત, કેતુમાલ, ભદ્રાશ્વ અને કુરુ પ્રદેશ એના આસપાસ છે. વિશ્વપર્વતના પાંદડા સીમા પર્વતોની બહાર છે—જઠર અને દેવકૂટ એ સીમા પર્વતો છે. અનિલ અને નિષધ દક્ષિણ અને ઉત્તર તરફ છે, ગંધમાદન અને કૈલાસ પૂર્વ અને પશ્ચિમમાં છે. એ પર્વતો એંસી યોજન લાંબા છે અને સાગરમાં સ્થિત છે. નિષધ અને પરિયાત્ર પણ સીમા પર્વતો છે. એ જ રીતે પશ્ચિમ બાજુએ પણ અનિલ અને નિષધ છે. ઉત્તર પ્રદેશમાં ત્રિશૃંગ અને જરુધી પર્વતો છે, જે પૂર્વથી પશ્ચિમ સુધી વિસ્તરે છે અને સાગરમાં સ્થિત છે. આ રીતે, હે મહર્ષિ, વિશ્વના મહાદ્વીપો, પર્વતો, નદીઓ અને દેવલોકોની દિવ્ય રચના અને ગૌરવપૂર્ણ વ્યવસ્થા વર્ણવવામાં આવે છે.