બ્રહ્માંડ પુરાણના આ અદ્ભુત વર્ણનને સાંભળીને શ્રોતાઓ આનંદિત થઈ ગયા અને કહ્યું: “હે મહાન જ્ઞાની, તમે ભારતો તથા અન્ય રાજાઓની કથાઓ, દેવતાઓ, દૈત્ય, ગંધર્વ, સર્પ, રાક્ષસ, સિદ્ધ, ગુહ્યક વગેરે તમામ અદભુત જીવોની વાતો અમને સંભળાવી. તમે અમને અનેક અદ્ભુત કૃત્યો, પરાક્રમ, ધર્મની અડગ નિષ્ઠા અને દિવ્ય કથાઓ તેમજ સર્વોચ્ચ અને અનન્ય જન્મોની વાતો પણ સંભળાવી. પ્રજાપતિના સર્જન, તમામ પ્રજાપતિઓ, યક્ષો અને અપ્સરોની રચના પણ તમે યોગ્ય રીતે વર્ણવી છે. સ્થાવર અને જંગમ—આ સમગ્ર જગત, તેની વિવિધતા અને સૌંદર્ય પણ તમે અમને સમજાવ્યું. આ આનંદદાયક વાતો સાંભળીને અમને ખૂબ આનંદ થયો. તમે જે પુરાણ અમને સંભળાવ્યું તે પવિત્ર ફળ આપનાર છે, મધુર અને મનને પ્રસન્ન કરનાર છે—નેકટર જેવી અમૃતમય છે. હવે અમને સમગ્ર પૃથ્વીચક્ર વિશે સાંભળવાની ઇચ્છા છે. હે સર્વજ્ઞ, અમારી જિજ્ઞાસા ખૂબ મોટી છે—કેટલા મહાસાગરો, દ્વીપો, પ્રદેશો, પર્વતો, વન અને નદીઓ છે? તેમ જ પવિત્ર દેવતાઓ વગેરે વિશે પણ જણાવો. આ બધું કેટલું વિશાળ છે, તેનું આધાર શું છે, તેની સ્વરૂપતા કેવી છે—આ જગતની રચના જેવી છે, તેવી જ તમે અમને કહો. હવે, હે ઋષિઓ, હું તમને સંક્ષિપ્તમાં કહું છું, કેમ કે—even if a hundred years were spent, the full expanse could not be completely described. સાત દ્વીપો છે: જંબૂ, પ્લક્ષ, શાલમલ, કુશ, ક્રૌંચ, શાક અને પુષ્કર. દરેક દ્વીપને સાત મહાસાગર ઘેરી રાખે છે—લવણ, ઈખશિરા, સૂરા, ઘી, દહીં, દુધ અને પાણીના મહાસાગરો. જંબૂદ્વીપ બધાના મધ્યમાં વસેલો છે અને તેના કેન્દ્રમાં, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, સુવર્ણમય મેરુ પર્વત ઊભો છે. મેરુ પર્વતની ઊંચાઈ ચોર્યાસી હજાર યોજન છે, તેમાંથી સોળ હજાર યોજન જમીન નીચે છે અને ટોચે તે બત્રીસ હજાર યોજન ફેલાયેલો છે. પર્વતના પાયે તે સોળ હજાર યોજન વ્યાપે છે. આ પર્વત પૃથ્વી કમળના બીજ જેવા આકાર ધરાવે છે. મેરુના દક્ષિણમાં હિમવત, હેમકૂટ અને નિષધ પર્વતો છે; ઉત્તર તરફ નિલ, શ્વેત અને શ્રૃંગી પર્વતો છે—આ પ્રદેશ પર્વતો છે. તેમાથી બે પર્વતો એક લાખ યોજન લાંબા છે, બાકીના દસ હજાર ઓછા છે; તેમની ઊંચાઈ બે હજાર યોજન છે અને તે સમાન પહોળાઈ ધરાવે છે. મેરુના દક્ષિણમાં પ્રથમ પ્રદેશ છે—ભારત, પછી કિમ્પુરુષ અને હરિવર્ષ; ઉત્તર તરફ છે—રામ્યક, હિરણ્મય અને ઉત્તર કુરુ, જે ભારત જેવા છે. દરેક પ્રદેશ નવ હજાર યોજન લાંબા છે અને તેમના મધ્યમાં ઇલાવૃત પ્રદેશ છે, જ્યાં સુવર્ણમય મેરુ પર્વત ઊંચો ઊભો છે. મેરુને ચારેય બાજુથી ઘેરી રહેલો ઇલાવૃત પ્રદેશ નવ હજાર યોજન વ્યાપી છે અને તેમાં ચાર મહાન પર્વતો છે. આ મેરુના વિશાળ પાયાઓ છે, દરેક દસ હજાર યોજન પહોળા છે—પૂર્વે છે મન્દર, દક્ષિણમાં ગંધમાદન, પશ્ચિમે વિપુલ અને ઉત્તરે સુપાર્શ્વ. આ પર્વતો પર કદંબ, જંબૂ, પિંપળ અને વટ વૃક્ષો ઉગે છે. આ વૃક્ષો અગિયારસો યોજન ઊંચા છે—પર્વતોના સ્વામી જેવા. તેમા જંબૂ વૃક્ષ છે, જેનાથી જંબૂદ્વીપનું નામ પડ્યું છે. એ વૃક્ષના ફળ મોટા હાથી જેવા થાય છે, અને જ્યારે તે પર્વતની ઢાળ પર પડે છે અને સડે છે, ત્યારે તેનું રસ સર્વત્ર પ્રસરે છે. આ જ રસથી પ્રસિદ્ધ જંબૂનદી ઉત્પન્ન થાય છે, જેના જળને ત્યાંના લોકો પીવે છે. એ જળ પીવનારને ક્યારેય થાક, દુર્ગંધ, વૃદ્ધાવસ્થા કે ઇન્દ્રિયહાનિ થતી નથી—એવો તેનો પ્રભાવ છે. જ્યારે નદીનું રસ કિનારે પહોંચે છે અને શીતલ પવનથી સૂકી જાય છે, ત્યારે તે જાંબુનદ નામનું સુવર્ણ બની જાય છે, જે સિદ્ધો માટે આભૂષણરૂપ બને છે. મેરુના પૂર્વે ભદ્રાશ્વ પ્રદેશ છે, પશ્ચિમે કેતુમાલ; આ બંને વચ્ચે ઇલાવૃત પ્રદેશ છે. પૂર્વમાં ચૈત્રરથ વન, દક્ષિણમાં ગંધમાદન, પશ્ચિમમાં વૈભ્રાજ અને ઉત્તર તરફ પ્રસિદ્ધ નંદન વન છે. અરુણોદ, મહાભદ્ર, અસિતોદ અને સમાનસમ—આ ચાર સરોવર દેવતાઓ હંમેશા આનંદથી ભોગવે છે. મેરુના પૂર્વે શાંતવાન, ચક્રકુંજ, કુરરી, માલ્યવાન અને વૈકંક મુખ્ય એવા કેસરાચલ પર્વતો છે. દક્ષિણમાં ત્રિકૂટ, શિશિર, પતંગ, રુચક, નિષધ વગેરે કેસરપર્વતો છે. પશ્ચિમમાં શિખિવાસ, સવૈદૂર્ય, કપિલ, ગંધમાદન અને જાનુધી મુખ્ય એવા કેસરાચલ પર્વતો છે. મેરુને લગતા પ્રદેશોમાં જઠરથી શરૂ થતા શંખકૂટ, ઋષભ, હંસ, નાગ વગેરે પર્વતો છે. ઉત્તર તરફ કાલંજરથી શરૂ થતા કેસરાચલ પર્વતો છે; ત્યાં એક મહાન નગરી છે, જે ચૌદ હજાર યોજન વિશાળ છે. મેરુની ઉપર, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, સ્વર્ગમાં બ્રહ્માની નગરી છે, જે તમામ આઠ દિશાઓ અને અંતર્દિશાઓમાં વિસ્તરેલી છે. ત્યાં ઇન્દ્ર અને અન્ય લોકપાલોની પ્રસિદ્ધ નગરીઓ છે, જે વિષ્ણુના ચરણોથી ઉત્પન્ન થઈ છે અને ચંદ્રમંડલને વ્યાપી રહી છે. બ્રહ્મા નગરીને ચારેય બાજુથી ગંગા આકાશમાંથી પડી છે; ત્યાં પડ્યા બાદ તે ચાર દિશાઓમાં વહે છે. સીત, અલકાનંદા, ચક્ષુ અને ભદ્ર—આ તેમનાં ક્રમવાર નામ છે. પ્રથમ સીતા, આકાશમાં જઈ, પર્વતથી પર્વત સુધી વહે છે.