వాసుకిస్తక్షకశ్చైవ కాలికో మాణిభద్రకః ఏతే ప్రయచ్ఛంత్యభయం ప్రాణినాం ప్రాణజీవినామ్
వాసుకి, తక్షకుడు, కాలికుడు, మాణిభద్రుడు — వీరు ప్రాణులు అందరికీ భయమేమీ లేకుండా చేస్తారు.
పఞ్చమ్యాం స్నపయంతీహ నాగాన్క్షీ రేణ యే నరాః
ఈ ఐదవ తిథినాడు, ఎవరు నాగులను పాలు పోసి స్నానం చేయిస్తారో,
శప్తా నాగా యదా మాత్రా దహ్యమానా దివానిశమ్
తల్లి శాపంతో నాగులు రాత్రింబవళ్ళు దహించబడుతూ ఉండేవారు.
కథం వా తస్య శాపస్య వినాశోఽ భూజ్జనార్దన
ఆ శాపం ఎలా తొలగిపోయిందో చెప్పు, జనార్దనా!
తం దృష్ట్వా చాబ్రవీత్కద్రూర్నాగానాం జననీ స్వసామ్
అది చూసి, నాగుల తల్లి కద్రువు తన అక్కతో ఇలా చెప్పింది.
అశ్వరత్నమిదం శ్వేతం పశ్యపశ్యామృతోద్భవమ్
‘‘ఈ తెల్లగా మెరిసే, అమృతంలో పుట్టిన అశ్వరత్నాన్ని చూడు, చూడు!’’
కథం త్వం వీక్షసే కృష్ణం వినతోవాచ తాం స్వసామ్
వినతా తన అక్కతో, ‘‘నీవు దీనిని ఎలా నల్లగా చూస్తున్నావు?’’ అని అడిగింది.
వీక్షేఽహమేకనయనా కృష్ణబాల సమన్వితమ్
‘‘నేను దీన్ని ఒక కన్నుతో చూస్తున్నాను, దీనికి నల్లని తోక ఉంది.’’
న చేద్దర్శయసే కద్రు మమ దాసీ భవిష్యసి ।। 4.36.
‘‘కద్రువు! నువ్వు అలా చూపించకపోతే, నువ్వు నా దాసిగా మారిపోవాలి.’’
ఏవం తే విపణం కృత్వా గతే క్రోధసమన్వితే
ఇలా ఒప్పందం చేసుకుని, ఇద్దరూ కోపంతో అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయారు.
ఆహూయ పుత్రాన్ ప్రోవాచ బాలా భూత్వా హయోత్తమే
తన కుమారులను పిలిచి, ‘‘మీరు పిల్లలుగా మారి ఆ అశ్వరత్నం దగ్గరకు వెళ్లండి’’ అని చెప్పింది.
ప్రోచుస్తే జిహ్మబుద్ధిం తాం నాగాః కద్రూం విగృహ్య చ అశపద్రుషితా కద్రూః పావకో వః ప్రధక్ష్యతి
దురుద్దేశ్యంతో ఉన్న నాగులు కద్రువు మాట విని అలా చేశారు. కోపంతో ఉన్న కద్రువు, ‘‘మీ అందరిని అగ్ని కాల్చేస్తాడు’’ అని శపించింది.
గతే బహుతిథే కాలే పాండవో జనమేజయః
చాలా కాలం గడిచిన తర్వాత, పాండవుడు జనమేజయుడు—
తస్మిన్సత్రే చ తిగ్మాంశుః పావకో భక్షయిష్యతి
ఆ యాగంలో, ప్రకాశవంతమైన అగ్ని మిమ్మల్ని కాల్చేస్తుంది.
మాత్రా శప్తస్తదా నాగః కర్తవ్యం నాన్వపద్యత
తల్లి శాపం వేసినప్పుడు ఆ సర్పుడు తగిన విధంగా ప్రవర్తించలేదు.
వాసుకిం దుఃఖితం దృష్ట్వా బ్రహ్మా ప్రోవాచ సాంత్వయన్
వాసుకి బాధతో ఉన్నాడని చూసి బ్రహ్మ దేవుడు అతనికి ఓదార్పు చెప్పాడు.
యాయావరకులే జాతో జరత్కారురితి ద్విజః
యాత్రికుల వంశంలో జరత్కారు అనే బ్రాహ్మణుడు జన్మిస్తాడు.
భగినీం చ జరత్కారుం తస్య త్వం ప్రతిదాస్యసి
నీ చెల్లెలైన జరత్కారును అతనికి ఇచ్చిపెట్టు.
స తత్సత్రం ప్రవృద్ధం వై నాగానాం భయదం మహత్ 4.36.
ఆ మహా యజ్ఞం, సర్పులకు భయంకరంగా మారి, మరింత ఉగ్రంగా జరిగింది.
తదియం భగినీ నాగ రూపౌదార్యగుణాన్వితా
ఆ సర్పులలో అతని చెల్లెలు అందంతో, ఉదారతతో, మంచి లక్షణాలతో ఉన్నది.
యదాసౌ ప్రార్థ్యతేఽరణ్యే యత్కిఞ్చిత్ప్రవదిష్యతి
అతడిని అడవిలో వెతికినప్పుడు, అతను చెప్పేది ఏదైనా వినాలి.
పితామహవచః శ్రుత్వా వాసుకిం ప్రణిపత్య చ
పితామహుని మాటలు విని, వాసుకికి నమస్కరించాడు.
తచ్ఛ్రుత్వా పన్నగాః సర్వే ప్రహర్షోత్ఫుల్లలోచనాః
ఇది విని, అన్ని సర్పుల కళ్లలో ఆనందం పొంగిపోయింది.
అప్లవే తు నిమగ్నానాం ఘోరే యజ్ఞాగ్నిసాగరే
భయంకరమైన యజ్ఞాగ్ని సముద్రంలో మునిగిపోయినవారు,
శ్రుత్వా స చాగ్నిరాజానమృత్విజస్తదనంతరమ్
ఇది విని, అగ్నిరాజు మరియు ఋత్వికులు వెంటనే—
పఞ్చమ్యాం తచ్చ భవితా బ్రహ్మా ప్రోవాచ లేలిహాన్
ఐదవ రోజున అది జరుగుతుందని బ్రహ్మ దేవుడు ఆనందంతో చెప్పాడు.
నాగానాం హర్షజననీ దత్తా వై బ్రహ్మణా పురా
పూర్వం బ్రహ్మ దేవుడు సర్పులకు ఆనందాన్ని కలిగించే వరం ఇచ్చాడు.
విసృజ్య నాగాః ప్రీయంతాం యే కేచిత్పృథివీతలే యే నదీషు మహానాగా యే సరఃస్వభిగామినః
భూమిపై ఉన్న సర్పులు, నదుల్లో ఉన్న పెద్ద సర్పులు, సరస్సుల్లోకి వెళ్లే వారు—అందరూ శాంతిగా వెళ్లిపోవాలి.
యే వాపీషు తడాగేషు తేషు సర్వేషు వై నమః ।।4.36.
వెళ్లల్లో, చెరువుల్లో ఉన్నవారికి కూడా నమస్కారం.
నాగాన్విప్రాంశ్చ సంపూజ్య విసృజ్య చ యథార్థతః
సర్పులను, బ్రాహ్మణులను గౌరవించి, తగిన విధంగా విడిచిపెట్టాలి.