సంధ్యాయాం చ తతో మౌనం తద్వ్రత తు సమాచరేత్
సంధ్యాకాలంలో మౌనం పాటించి, ఆ వ్రతాన్ని నిర్వర్తించాలి.
సమాప్తే తు వ్రతే దద్యాద్భోజనం శుక్లతండులైః
వ్రతం పూర్తయిన తర్వాత తెల్ల బియ్యంతో చేసిన భోజనం దానం చేయాలి.
దేవ్యై వితానం ఘంటాం చ సితనేత్రం పటాన్వితమ్
దేవికి పందిరి, గంట, తెల్ల కళ్లతో ఉన్న వస్త్రాన్ని సమర్పించాలి.
తథోపదేష్టారమపి భక్త్యా సంపూజయేద్గురుమ్
ఇంకా, ఉపదేశించిన గురువును కూడా భక్తితో పూజించాలి.
అనేన విధినా యస్తు కుర్యాత్సారస్వతం వ్రతమ్
ఈ విధంగా సరస్వతీ వ్రతాన్ని పాటించే వాడు,
సరస్వత్యాః ప్రసాదేన వ్యాసవత్తు కవిర్భవేత్ బ్రహ్మలోకే వసేత్తావద్యావత్కల్పాయుతత్రయమ్
సరస్వతీదేవి అనుగ్రహంతో వ్యాసుడిలా కవి అవుతాడు, మూడు వేల కల్పాల పాటు బ్రహ్మలోకంలో నివసిస్తాడు.
సారస్వతం వ్రతం యస్తు శృణుయాదపి యః పఠేత్
సారస్వత వ్రతాన్ని ఎవరు వినినా, చదివినా వారికి కూడా ఫలితం కలుగుతుంది.
సంవత్సరం వ్రతవరేణ సరస్వతీం యే సంపూజయంతి జగతో జననీం జనిత్రీమ్ 4.35.
ఏవరు ఒక సంవత్సరం పాటు లోకమంతటికి తల్లి అయిన సరస్వతిని గొప్ప వ్రతంతో పూజిస్తారో,
ఇతి శ్రీభవిష్యే మహాపురాణ ఉత్తరపర్వణి శ్రీకృష్ణయుధిష్ఠిరసంవాదే సారస్వతవ్రతనిరూపణం నామ పంచత్రింశత్తమోఽధ్యాయః
ఈ విధంగా శ్రీభవిష్య మహాపురాణం ఉత్తరపర్వంలో శ్రీకృష్ణుడు, యుదిష్ఠిరునితో చేసిన సంభాషణలో సారస్వత వ్రత వివరణ అనే పేరుగల ముప్పై ఐదవ అధ్యాయం పూర్తయింది.
నాగపఞ్చమీవ్రతవర్ణనమ్ పఞ్చమ్యాం కిల నాగానాం భవతీత్యుత్సవో మహాన్
నాగపంచమి వ్రత వివరణ: ఐదవ తిథినాడు నాగులకు గొప్ప పండుగ జరుగుతుంది.
వాసుకిస్తక్షకశ్చైవ కాలికో మాణిభద్రకః ఏతే ప్రయచ్ఛంత్యభయం ప్రాణినాం ప్రాణజీవినామ్
వాసుకి, తక్షకుడు, కాలికుడు, మాణిభద్రుడు — వీరు ప్రాణులు అందరికీ భయమేమీ లేకుండా చేస్తారు.
పఞ్చమ్యాం స్నపయంతీహ నాగాన్క్షీ రేణ యే నరాః
ఈ ఐదవ తిథినాడు, ఎవరు నాగులను పాలు పోసి స్నానం చేయిస్తారో,
శప్తా నాగా యదా మాత్రా దహ్యమానా దివానిశమ్
తల్లి శాపంతో నాగులు రాత్రింబవళ్ళు దహించబడుతూ ఉండేవారు.
కథం వా తస్య శాపస్య వినాశోఽ భూజ్జనార్దన
ఆ శాపం ఎలా తొలగిపోయిందో చెప్పు, జనార్దనా!
తం దృష్ట్వా చాబ్రవీత్కద్రూర్నాగానాం జననీ స్వసామ్
అది చూసి, నాగుల తల్లి కద్రువు తన అక్కతో ఇలా చెప్పింది.
అశ్వరత్నమిదం శ్వేతం పశ్యపశ్యామృతోద్భవమ్
‘‘ఈ తెల్లగా మెరిసే, అమృతంలో పుట్టిన అశ్వరత్నాన్ని చూడు, చూడు!’’
కథం త్వం వీక్షసే కృష్ణం వినతోవాచ తాం స్వసామ్
వినతా తన అక్కతో, ‘‘నీవు దీనిని ఎలా నల్లగా చూస్తున్నావు?’’ అని అడిగింది.
వీక్షేఽహమేకనయనా కృష్ణబాల సమన్వితమ్
‘‘నేను దీన్ని ఒక కన్నుతో చూస్తున్నాను, దీనికి నల్లని తోక ఉంది.’’
న చేద్దర్శయసే కద్రు మమ దాసీ భవిష్యసి ।। 4.36.
‘‘కద్రువు! నువ్వు అలా చూపించకపోతే, నువ్వు నా దాసిగా మారిపోవాలి.’’
ఏవం తే విపణం కృత్వా గతే క్రోధసమన్వితే
ఇలా ఒప్పందం చేసుకుని, ఇద్దరూ కోపంతో అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయారు.
ఆహూయ పుత్రాన్ ప్రోవాచ బాలా భూత్వా హయోత్తమే
తన కుమారులను పిలిచి, ‘‘మీరు పిల్లలుగా మారి ఆ అశ్వరత్నం దగ్గరకు వెళ్లండి’’ అని చెప్పింది.
ప్రోచుస్తే జిహ్మబుద్ధిం తాం నాగాః కద్రూం విగృహ్య చ అశపద్రుషితా కద్రూః పావకో వః ప్రధక్ష్యతి
దురుద్దేశ్యంతో ఉన్న నాగులు కద్రువు మాట విని అలా చేశారు. కోపంతో ఉన్న కద్రువు, ‘‘మీ అందరిని అగ్ని కాల్చేస్తాడు’’ అని శపించింది.
గతే బహుతిథే కాలే పాండవో జనమేజయః
చాలా కాలం గడిచిన తర్వాత, పాండవుడు జనమేజయుడు—
తస్మిన్సత్రే చ తిగ్మాంశుః పావకో భక్షయిష్యతి
ఆ యాగంలో, ప్రకాశవంతమైన అగ్ని మిమ్మల్ని కాల్చేస్తుంది.
మాత్రా శప్తస్తదా నాగః కర్తవ్యం నాన్వపద్యత
తల్లి శాపం వేసినప్పుడు ఆ సర్పుడు తగిన విధంగా ప్రవర్తించలేదు.
వాసుకిం దుఃఖితం దృష్ట్వా బ్రహ్మా ప్రోవాచ సాంత్వయన్
వాసుకి బాధతో ఉన్నాడని చూసి బ్రహ్మ దేవుడు అతనికి ఓదార్పు చెప్పాడు.
యాయావరకులే జాతో జరత్కారురితి ద్విజః
యాత్రికుల వంశంలో జరత్కారు అనే బ్రాహ్మణుడు జన్మిస్తాడు.
భగినీం చ జరత్కారుం తస్య త్వం ప్రతిదాస్యసి
నీ చెల్లెలైన జరత్కారును అతనికి ఇచ్చిపెట్టు.
స తత్సత్రం ప్రవృద్ధం వై నాగానాం భయదం మహత్ 4.36.
ఆ మహా యజ్ఞం, సర్పులకు భయంకరంగా మారి, మరింత ఉగ్రంగా జరిగింది.
తదియం భగినీ నాగ రూపౌదార్యగుణాన్వితా
ఆ సర్పులలో అతని చెల్లెలు అందంతో, ఉదారతతో, మంచి లక్షణాలతో ఉన్నది.