జ్ఞాయతే నేహ నాముత్ర వ్రతస్వాధ్యాయవర్జితః
ఈ లోకంలోనూ, పరలోకంలోనూ వ్రతాలు, పఠనాలు లేని వాడిని ఎవరూ గుర్తించరు.
అత్ర తే కథయిష్యామి ఇతిహాసం పురాతనమ్
ఇప్పుడు నేను నీకు ఒక పురాతన కథను చెప్పబోతున్నాను.
యోగర్ద్ధిసిద్ధ్యా సంసిద్ధః కశ్చిత్సిద్ధో మహీతలమ్
ఒకప్పుడు భూమిపై యోగబలంతో సిద్ధి సాధించిన ఒక మహాత్ముడు ఉన్నాడు.
నిగీర్ణదంతో లంబోష్ఠః పింగాక్షస్తనుమూర్ద్ధజః
ఆయన పళ్లన్నీ లోపలికి పోయినవిగా, పెదాలు మందంగా, కళ్ళు పింగళంగా, తలపై జుట్టు తక్కువగా ఉండేవి.
చిపిటాక్షః స్ఫుటితపాజ్జంఘాఢ్యః కృశకూర్పరః
ఆయన కళ్ళు పీల్చిపోయినవిగా, మోకాళ్ళు, కాళ్ళు పగిలినవిగా, మోచేతులు బలహీనంగా ఉండేవి.
మూలజాలికవిప్రేణ దృష్టః పృష్టశ్చ కో భవాన్
మూలజాలిక వంశానికి చెందిన ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆయనను చూసి, 'మీరు ఎవరు?' అని అడిగాడు.
కచ్చిద్దృష్టా త్వయా రంభా భాభాసితదిగంతరా
'ప్రకాశంతో అన్ని దిక్కులను వెలిగించే రంభను నీవు చూశావా?' అని అడిగాడు.
గత్వా మద్వచనాద్వాచ్యా నిర్వాచ్యా దోషదర్శిభిః
'నువ్వు వెళ్లి నా మాటను ఆమెకు చెప్పు. కానీ తప్పులు వెతకేవారితో మాట్లాడవద్దు.'
సిద్ధః ప్రసిద్ధం తం విప్రం ప్రాహేదం విస్మయాన్వితః
ఆ సిద్ధుడు ఆశ్చర్యంతో ఆ ప్రసిద్ధ బ్రాహ్మణునితో ఇలా అన్నాడు.
బ్రాహ్మణస్తమథోవాచ విజ్ఞాతోఽసి మయా యథా
అప్పుడు ఆ బ్రాహ్మణుడు, 'నిన్ను నేను యథాతథంగా గుర్తించాను' అని అన్నాడు.
గాత్రత్రయం విరూపం స్యాద్ద్వితీయం వా స్వరూపతః
నీ మూడు అవయవాలలో ఒకటి వికలంగా ఉంది, రెండవది సహజంగా ఉంది.
దుర్ల్లంఘ్యా ప్రకృతిః సాక్షాదనుభూతకరీ భవేత్
ప్రకృతి చాలా దాటి పోవడం కష్టం, అది అనుభూతిని నేరుగా కలిగిస్తుంది.
విప్రస్యైవం వచః శ్రుత్వా జగామాదర్శనం శనైః
ఆ మహర్షి మాటలు విని, ఆమె నెమ్మదిగా కనబడకుండా పోయింది.
మూలజాలకవిప్రేణ పృష్టః ప్రాహామరావతీమ్
మూలజాల మహర్షి అడిగినప్పుడు, ఆమె 'అమరావతి' అని చెప్పింది.
శక్రస్యావసరే వృత్తే వ్రజన్త్యాః స్వగృహం మయా
ఇంద్రుని సమయం పూర్తయిన తర్వాత, ఆమె తన ఇంటికి తిరిగి వెళ్తుండగా, నేను—
విద్యయా కలయా చాపి పౌరుషేణ వ్రతేన చ
జ్ఞానం, నైపుణ్యం, ధైర్యం, వ్రతాచరణ వల్ల—
బ్రాహ్మణస్తమథోవాచ ముగ్ధా దగ్ధాగ్నిసంభవా
అప్పుడు ఆ బ్రాహ్మణుడు ఆమెతో ఇలా అన్నాడు: 'ఓ అమాయకురాలా, నీవు అగ్నిలో పుట్టి, కాలిపోయినవాడివి.'
తస్యైతద్వచనం శ్రుత్వా స సిద్ధః సువిశుద్ధధీః
ఆమె మాటలు విని, ఆ సిద్ధుడు నిర్మలమైన మనసుతో—
కదాచిచ్చ రతా తేన స్వర్గమార్గం యదృచ్ఛయా
ఒకసారి, అతనితో కలిసిన ఆమె యాదృచ్ఛికంగా స్వర్గమార్గాన్ని పొందింది.
మూలజాలైర్వర్తయంతం మహాకాలవనాశ్రయమ్
మూలజాల మహర్షులు పోషిస్తూ, అతను మహాకాళవనంలో నివసిస్తున్నాడు.
దర్శనాదథ సంభాషాదుపకారాత్సహాసనాత్
కలిసినప్పుడు, మాట్లాడినప్పుడు, సహాయం చేసినప్పుడు, కలిసి నవ్వినప్పుడు—
న దర్శనం న సంభాషా కదాచిత్సహ తేన మే
నాకు అతనితో కలిసిన సందర్భం లేదు, మాట్లాడిన సందర్భం లేదు, ఎప్పుడూ కలిసి ఉండలేదు.
ఇత్యేవముక్త్వా రంభోరూ రంభా జంభారిణోంతికమ్
ఇలా చెప్పి, అందమైన తొడల రంభా జంభాసురుని శత్రువు వద్దకు వెళ్లింది.
గత్వా నివేదయామాస స్నేహవ్రతవిచేష్టితమ్
వెళ్లి, ఆమె ప్రేమతో చేసిన వ్రతాచరణలన్నీ తెలియజేసింది.
శక్రః ప్రోవాచ చార్వంగీం గీర్వాణహృదయంగమామ్
ఇంద్రుడు, దేవతలకు ప్రియమైన అందమైన ఆమెతో ఇలా అన్నాడు.
దివ్యమాల్యాంబరధరం దివ్యస్రగునులేపనమ్
దివ్యమైన పుష్పమాలలు, వస్త్రాలు ధరించి, పరిమళాలూ, అలంకారాలతో అలంకరించి—
తత్రస్థః స ద్విజో భోగీవిభునక్తి సహ రంభయా
అక్కడ ఆ ద్విజుడు రంభతో కలిసి ఆనందాలను అనుభవిస్తున్నాడు.
రాజ్యశ్రియం జగతి సర్వజనోపభోగ్యామాప్నోతి శక్రశివకేశవయోర్నివాసమ్
అతడు లోకంలో అందరూ అనుభవించే రాజ్యశ్రీను, ఇంద్రుడు, శివుడు, కేశవుడు నివసించే స్థలాన్ని పొందుతాడు.
తిలకవ్రతవర్ణనమ్ దుర్గాసూర్యాగ్నిసోమానాం వ్రతాని మధుసూదన
తిలక వ్రత విశేషాలు—
శాస్త్రాంతరేషు దృష్టాని తవ బుద్ధిగతాని చ
దుర్గ, సూర్య, అగ్ని, సోముని వ్రతాలు ఇతర శాస్త్రాలలో కనిపిస్తాయి, అవన్నీ నీకు తెలుసు, మధుసూదన.