ప్రబోధేఽపి కుతః సౌఖ్యం కార్యైరుపహతాత్మనః
ఏకాగ్రత కలిగి లేచినా, పనుల భారంతో ఉన్నవాడికి ఆనందం ఎలా కలుగుతుంది?
ప్రాతర్మూత్రపురీషాభ్యాం మధ్యాహ్నే తు బుభుక్షయా 4.4.
ఉదయాన్నే మూత్రం, విసర్జనతో; మధ్యాహ్నం ఆకలితో బాధపడతారు.
అర్థస్యోపార్జనే దుఃఖమర్జితస్యాపి రక్షణే
ధనం సంపాదించడంలో బాధ, సంపాదించినదాన్ని కాపాడడంలోనూ బాధే.
చౌరేభ్యః సలిలాదగ్నేః స్వజనాత్పార్థివాదపి
దొంగల నుండి, నీటి నుండి, అగ్నిలో నుండి, తనవాళ్ల నుండి, రాజు నుండి కూడా భయం ఉంటుంది.
ఖే యాతం పక్షిభిర్మాంసం భక్ష్యతే శ్వాపదైర్భువి
ఆకాశంలోకి పోయినదాన్ని పక్షులు తింటాయి; భూమిపై మాంసాన్ని జంతువులు తింటాయి.
విమోహయతి సంపత్సు తాపయంతి విపత్తిషు
సంపదలో మాయ చేస్తుంది, అపజయంలో బాధిస్తుంది.
యథార్థపతిరుద్విగ్నో యశ్చ సర్వార్థనిఃస్పృహః
ధనవంతుడికి ఎలాగో, అన్ని వస్తువుల పట్ల ఆసక్తి లేని వాడికీ అలాగే మనశ్శాంతి ఉండదు.
శీతేన దుఃఖం హేమంతే గ్రీష్మే తాపేన దారుణమ్
హేమంతంలో చలితో బాధ, గ్రీష్మంలో ఎండతో తీవ్రమైన బాధ కలుగుతుంది.
వివాహవిస్తరే దుఃఖం తద్గర్భోద్వహనే పునః
పెళ్లి ఏర్పాట్లలో బాధ, ఆ తరువాత గర్భధారణలో మరలా బాధే.
దన్తాక్షిరౌగైః పుత్రస్య హా కష్టం కిం కరోమ్యహమ్
పిల్లవాడి పళ్ళు పుట్టడంలో, పాలతో—'అయ్యో! ఎంత కష్టం! నేను ఏమి చేయగలను?' అని తల్లిదండ్రులు బాధపడతారు.
అమీ ప్రాఘూర్ణకాః ప్రాప్తా భక్తచ్ఛేదే చ మే గృహే
ఇలాంటి చంచలమైనవారు వచ్చారు, నా ఇంట్లో అన్నం తక్కువగా ఉంది.
ప్రదానకాలే కన్యాయాః కీదృశశ్చ వరో భవేత్ 4.4.
కన్యను ఇచ్చే సమయంలో, ఎలా వాడు వరుడు అవుతాడో తెలియదు.
కుటుంబచింతాకులితస్య పుంసః శ్రుతం చ శీలం చ గుణాశ్చ సర్వే
ఇంటి బాధతో ఉన్న మనిషికి విద్య, స్వభావం, అన్ని గుణాలు కూడా వ్యర్థమే.
రాజ్యేపి చ మహద్దుఃఖం సంధివిగ్రహచింతయా
రాజ్యాధికారంలో కూడా, మైత్రి, శత్రుత్వాల ఆలోచనలతో పెద్ద బాధే ఉంటుంది.
సజాతీయాద్వధః ప్రాయః సర్వేషామేవ దేహినామ్
ప్రతి జీవికి, తన జాతివాళ్ల చేతిలో చావు సాధారణమే.
నాప్రధృష్యబలః కశ్చిన్నృపః ఖ్యాతోస్తి భూతలే
ఈ భూమిపై ఎవరికీ అపరాజితమైన బలం ఉన్న రాజు ఎవరూ లేరు.
ఆ జన్మనః ప్రభృతి దుఃఖ మయం శరీరం కర్మాత్మకం తవ మయా కథితం నరేన్ద్ర
రాజా, పుట్టినప్పటి నుంచే ఈ శరీరం బాధలతో నిండినది, కర్మలకు లోబడినదని నేను నీకు చెప్పాను.
పాపభేదాఖ్యానవర్ణనమ్ నరకార్ణవఘోరేషు యాతనా పాపముచ్యతే
నరకమనే భయంకరమైన సముద్రంలో అనుభవించే యాతనలే పాపమని అంటారు.
అధర్మభేదా విజ్ఞేయాశ్చిత్తవృత్తిప్రభేదతః
మనసులోని వృత్తులు ఎలా ఉంటాయో, అలాగే అధర్మానికి అనేక రూపాలు ఉంటాయని తెలుసుకోవాలి.
తత్ర యే పాపనిచయాః స్థూలా నరకహేతవః
వాటిలో, పెద్దగా కూడిన పాపాలే నరకానికి కారణమవుతాయి.
పరస్త్రీష్వథ సంకల్పశ్చేతసానిష్టచింతనమ్
ఇతర స్త్రీలను మనసులో కోరడం, చెడు ఆలోచనలు చేయడం—
అనిబద్ధప్రలాపిత్వమసత్యం చాప్రియం చ యత్
అవసరంలేని మాటలు మాట్లాడటం, అబద్ధం చెప్పడం, ఎవరికైనా ఇష్టంకాని మాటలు చెప్పడం—
అభక్ష్యభక్షణం హింసా మిథ్యా కామస్య సేవనమ్
తినకూడని వాటిని తినడం, హింస చేయడం, అసత్యమైన కోరికలకు లోనవడం—
ఇత్యేతద్ద్వాదశవిధం కర్మ ప్రోక్తం ససాధనమ్ ।। తేషాం భేదం పునర్వచ్మి యేషాం ఫలమనంతకమ్ )। ౭ ' యే ద్విషంతి మహాదేవం సంసారార్ణవతారణమ్
ఇలా ఈ పన్నెండు విధాలైన కర్మలు, వాటి మార్గాలతో చెప్పబడ్డాయి. వీటికి ఎండలేని ఫలితాలు ఉన్నాయని, వాటి భేదాలను నేను మళ్లీ వివరిస్తాను. మహాదేవుడిని ద్వేషించే వారు, ఈ సంసారసముద్రం నుంచి రక్షించేవారిని ద్వేషించే వారు—
మహాపాతకినశ్చైతే తత్సంసర్గీ చ పంచమః
వారు మహాపాతకులు, అలాంటి వారితో కలిసినవాడు ఐదవవాడు.
క్రోధాద్ద్వేషాద్భయాల్లోభాద్బ్రాహ్మణం విశసంతి యే । 4.5.
కోపం, ద్వేషం, భయం లేదా లోభంతో బ్రాహ్మణుడిని హత్య చేసే వారు—
బ్రాహ్మణం చ సమాహూయ యాచమానమకిఞ్చనమ్
బిక్ష అడుగుతున్న, దరిద్రుడైన బ్రాహ్మణుడిని పిలిపించుకుని—
యస్తు విద్యాభిమానేన నిత్యం జయతి వై ద్విజాన్
తన విద్యపై గర్వంతో ఎప్పుడూ ద్విజులను ఓడించే వాడు—
మిథ్యాగుణైః స్వమాత్మానం నయత్యుత్కర్షణం బలాత్ క్షుత్తృట్సంతప్తదేహానాం ద్విజానాం భోక్తుమిచ్ఛతామ్
తనలో లేని గుణాలను చూపిస్తూ బలవంతంగా ఎదుగుదల కోసం ప్రయత్నించే వాడు, ఆకలి దప్పితో బాధపడుతున్న ద్విజులు ఉండగా తాను తినాలని కోరుకునే వాడు—
పిశునః సర్వలోకానాం ఛిద్రాన్వేషణతత్పరః
ప్రపంచంలోని అందరినీ నిందించే వాడు, తప్పులు వెతకడంలో మక్కువ చూపే వాడు—