ఈర్ష్యయా చ మహద్దుఃఖం మోహాద్రక్తస్య జాయతే
ఈర్ష్య వల్ల పెద్ద బాధ కలుగుతుంది, మోహం వల్ల కామంతో ఉన్నవారికి బాధ కలుగుతుంది.
న రాత్రౌ విందతే నిద్రాం కోపాగ్నిపరిపీడితః
కోపాగ్ని బాధతో రాత్రిపూట నిద్ర పట్టదు.
స్త్రీష్వాయాసితదేహస్య యే పుంసః శుక్రబిందవః 4.4.
స్త్రీలతో మితిమీరిన అనుభవాల వల్ల పురుషుని శరీరం అలసిపోయి, వీర్య బిందువులు తగ్గిపోతాయి.
క్రిమిభిస్తుద్యమానస్య కుష్ఠినః కామినస్తథా
కుష్టురోగి, కామంతో ఉన్నవాడు పురుగులు కాటుకు బాధపడతాడు.
యాదృశం విందతే సౌఖ్యం గండాన్వయవినిర్గమే
పుండ్లు పగిలి బయటకు వస్తే కలిగే సంతోషం
గండస్య వేదనా యద్వత్స్ఫుటితస్య నివర్తతే
పుండ్లు పగిలినప్పుడు వాటి బాధ తగ్గిపోవడం లాగానే
విణ్మూత్రస్య సముత్సర్గాత్సుఖం భవతి యాదృశమ్
విసర్జన వల్ల కలిగే సుఖం
నారీష్వశుచిభూతాసు సర్వదోషాశ్రయాసు చ
అశుద్ధమైన, అన్ని లోపాలు ఉన్న స్త్రీలలో
సన్మానమపమానేన వియోగేన సుసంగమః
గౌరవం, అవమానం, విడిపోవడం, మళ్లీ కలవడం
వలీపలితఖాలిత్యైః శిథిలీకృతవిగ్రహమ్
ముడతలు, తెల్ల జుట్టు, ముండ్లతో శరీరం బలహీనమవుతుంది.
స్త్రీపుంసయోర్న్నవం రూపం తదాన్యోన్యం ప్రియం పురా
పురుషుడు, స్త్రీ ఇద్దరిలోనూ ఒకప్పుడు ఎంతో మధురంగా కనిపించిన యవ్వన సౌందర్యం
అపూర్వవత్స్వమాత్మానం జరయా పరివర్తితః
అద్వితీయంగా అనిపించే తనదైన రూపం కూడా వృద్ధాప్యంతో మారిపోతుంది.
జరాభిభూతః పురుషః పత్నీపుత్రాదిబాంధవైః 4.4.
వృద్ధాప్యంలో మునిగిపోయిన మనిషిని భార్య, కుమారులు, ఇతర బంధువులు చుట్టుముట్టి ఉంటారు.
ధర్మమర్థం చ కామం చ మోక్షం చ న జరీ యతః
వృద్ధాప్యం వల్ల అతడు ధర్మం, ధనం, కామం, మోక్షం — ఇవేవీ ఇక ఆశించడు.
వాతపిత్తకఫాదీనాం వైషమ్యం వ్యాధిరుచ్యతే
వాయు, పిత్తం, కఫం మొదలైనవి సమతుల్యం కాకపోతే, దాన్ని వ్యాధి అంటారు.
వాతాద్యవ్యతిరిక్తత్వాద్వ్యాధీనాం పఞ్జరస్య చ తాని చ స్వాత్మవేద్యాని కిమన్యత్కథయామ్యహమ్
వాయు మొదలైన వాటి నుంచి వ్యాధులు, శరీర బంధం వేరుగా లేవు. ఇవన్నీ మనకు మనమే తెలుసు. ఇంకేమి చెప్పగలను?
ఏకోత్తరం మృత్యుశతమస్మిన్దేహే ప్రతిష్ఠితమ్
ఈ శరీరంలో నూరొక్క రకాల మరణ మార్గాలు స్థిరంగా ఉన్నాయి.
యే త్విహాగంతవః ప్రోక్తాస్తే ప్రశామ్యంతి భేషజైః
ఇక్కడ కలిగే కొన్ని వ్యాధులు మందులతో తగ్గిపోతాయి.
యది చాపి న మృత్యుః స్యాద్విషమద్యాదశంకితః
మరణం రాకపోయినా, విషం, మద్యం, ఇతర అపాయాలతో బాధపడతారు.
వివిధా వ్యాధయః శస్త్రం సర్పాద్యాః ప్రాణినస్తథా
వివిధ వ్యాధులు, ఆయుధాలు, పాములు, ఇతర ప్రాణులు కూడా ప్రాణానికి ముప్పు కలిగిస్తాయి.
పీడితం సర్వరోగాద్యైరపి ధన్వన్తరిః స్వయమ్
అన్ని రోగాలతో బాధపడే వాడిని, ధన్వంతరి స్వయంగా వచ్చినా కాపాడలేడు.
నౌషధం న తపో దానం న మంత్రా న చ బాంధవాః
మందులు, తపస్సు, దానం, మంత్రాలు, బంధువులు — ఇవేవీ సహాయపడవు.
రసాయనతపోజప్యైర్యోగసిద్ధైర్మహాత్మభిః 4.4.
అమృతాలు, తపస్సు, జపాలు, యోగశక్తులు, మహాత్ముల ప్రయత్నాలు — ఇవన్నీ కూడా ఫలించవు.
నాస్తి మృత్యుసమం దుఃఖం నాస్తి మృత్యుసమం భయమ్
మరణం లాంటి బాధ లేదు, మరణం లాంటి భయం లేదు.
సద్భార్యాపుత్రమిత్రాణి రాజ్యైశ్వర్యధ నాని చ
మంచి భార్య, కుమారులు, స్నేహితులు, రాజ్యం, ఐశ్వర్యం —
హే జనాః కిం న పశ్యధ్వం సహస్రస్యాపి మధ్యతః
ఓ జనులారా! మీరు చూడరా, వెయ్యిలోనైనా,
అశీతికా విపద్యన్తే కేచిత్సప్తతికా నరాః
కొంతమంది ఎనభై ఏళ్లకే, మరికొంతమంది డెబ్బై ఏళ్లకే మరణిస్తారు.
యస్య యావద్భవేదాయుర్దేహినాం పూర్వకర్మభిః
ప్రతి ప్రాణికి పూర్వకర్మల ప్రకారం ఎంత ఆయుష్షు ఉంటే అంతే జీవితం ఉంటుంది.
బాలభావేన మోహేన వార్ద్ధక్యే జరయా తథా
పిల్లగానితనంతో, మాయతో, వృద్ధాప్యంలో వృద్ధత్వంతో బాధపడతారు.
ఆగంతుకేర్భయైః పుంసాం వ్యాధిశోకైరనేకధా
పురుషులు అనేక విధాలుగా వచ్చిన భయాలు, వ్యాధులు, శోకాలతో బాధపడతారు.