రక్తో మూఢస్య లోకోఽయమకార్యే సంప్రవర్తతే
ఈ లోకం మాయలో పడినవారితో కలిసి, తప్పు పనుల వైపు పోతుంది.
న శ్రూయతే పరం శ్రేయః సతి చక్షుషి నేక్షతే
కళ్లుండి ఉన్నా, పరమ శ్రేయస్సు కనిపించదు; వినిపించినా వినిపించదు.
సత్యాం బుద్ధౌ న జానాతి బోధ్యమానో బుధైరపి 4.4.
బుద్ధి ఉన్నా, పండితులు చెప్పినా, అతడు అర్థం చేసుకోడు.
గర్భస్మృతేరభావేన శాస్త్రముక్తం మహర్షిభిః
గర్భంలో ఉన్న జ్ఞాపకం లేకపోవడమే, మహర్షులు శాస్త్రాల్లో చెప్పినదీ అదే.
యే సంత్యస్మిన్పరే జ్ఞానే సర్వకామార్థసాధకే
అందరి కోరికలు తీరే ఆ పరమ జ్ఞానంలో స్థిరమైనవారు
అవ్యక్తేంద్రియవృత్తిత్వాద్బాల్యే దుఃఖం మహత్పునః
పిల్లలలో ఇంద్రియాల క్రియలు ఇంకా వెలుగులోకి రాకపోవడం వల్ల మళ్లీ పెద్ద బాధ కలుగుతుంది.
దంతోత్థానే మహద్దుఃఖం మౌలేన వ్యాధినా తథా
పళ్లొచ్చే సమయంలో ఎంతటి బాధ కలుగుతుందో, అలాగే తలలో వ్యాధి వల్ల కూడా బాధ కలుగుతుంది.
తృడ్బుభుక్షాపరీతాంగః కశ్చిత్తిష్ఠతి రారటన్
దాహం, ఆకలితో శరీరం బాధపడుతూ, ఎవరో ఒకరు ఏడుస్తూ నిలబడతారు.
కౌమారే కర్ణవేధేన మాతాపిత్రోశ్చ తాడనాత్
పిల్లవయసులో చెవి చీల్చడం వల్ల, తల్లిదండ్రులు కొట్టడం వల్ల కూడా బాధ కలుగుతుంది.
ప్రసన్నేంద్రియవృత్తిశ్చ కామరాగప్రపీడనాత్
ఇంద్రియాల క్రియలు స్పష్టంగా ఉన్నప్పుడు, కోరికలు, మోహాల వల్ల బాధ కలుగుతుంది.
ఈర్ష్యయా చ మహద్దుఃఖం మోహాద్రక్తస్య జాయతే
ఈర్ష్య వల్ల పెద్ద బాధ కలుగుతుంది, మోహం వల్ల కామంతో ఉన్నవారికి బాధ కలుగుతుంది.
న రాత్రౌ విందతే నిద్రాం కోపాగ్నిపరిపీడితః
కోపాగ్ని బాధతో రాత్రిపూట నిద్ర పట్టదు.
స్త్రీష్వాయాసితదేహస్య యే పుంసః శుక్రబిందవః 4.4.
స్త్రీలతో మితిమీరిన అనుభవాల వల్ల పురుషుని శరీరం అలసిపోయి, వీర్య బిందువులు తగ్గిపోతాయి.
క్రిమిభిస్తుద్యమానస్య కుష్ఠినః కామినస్తథా
కుష్టురోగి, కామంతో ఉన్నవాడు పురుగులు కాటుకు బాధపడతాడు.
యాదృశం విందతే సౌఖ్యం గండాన్వయవినిర్గమే
పుండ్లు పగిలి బయటకు వస్తే కలిగే సంతోషం
గండస్య వేదనా యద్వత్స్ఫుటితస్య నివర్తతే
పుండ్లు పగిలినప్పుడు వాటి బాధ తగ్గిపోవడం లాగానే
విణ్మూత్రస్య సముత్సర్గాత్సుఖం భవతి యాదృశమ్
విసర్జన వల్ల కలిగే సుఖం
నారీష్వశుచిభూతాసు సర్వదోషాశ్రయాసు చ
అశుద్ధమైన, అన్ని లోపాలు ఉన్న స్త్రీలలో
సన్మానమపమానేన వియోగేన సుసంగమః
గౌరవం, అవమానం, విడిపోవడం, మళ్లీ కలవడం
వలీపలితఖాలిత్యైః శిథిలీకృతవిగ్రహమ్
ముడతలు, తెల్ల జుట్టు, ముండ్లతో శరీరం బలహీనమవుతుంది.
స్త్రీపుంసయోర్న్నవం రూపం తదాన్యోన్యం ప్రియం పురా
పురుషుడు, స్త్రీ ఇద్దరిలోనూ ఒకప్పుడు ఎంతో మధురంగా కనిపించిన యవ్వన సౌందర్యం
అపూర్వవత్స్వమాత్మానం జరయా పరివర్తితః
అద్వితీయంగా అనిపించే తనదైన రూపం కూడా వృద్ధాప్యంతో మారిపోతుంది.
జరాభిభూతః పురుషః పత్నీపుత్రాదిబాంధవైః 4.4.
వృద్ధాప్యంలో మునిగిపోయిన మనిషిని భార్య, కుమారులు, ఇతర బంధువులు చుట్టుముట్టి ఉంటారు.
ధర్మమర్థం చ కామం చ మోక్షం చ న జరీ యతః
వృద్ధాప్యం వల్ల అతడు ధర్మం, ధనం, కామం, మోక్షం — ఇవేవీ ఇక ఆశించడు.
వాతపిత్తకఫాదీనాం వైషమ్యం వ్యాధిరుచ్యతే
వాయు, పిత్తం, కఫం మొదలైనవి సమతుల్యం కాకపోతే, దాన్ని వ్యాధి అంటారు.
వాతాద్యవ్యతిరిక్తత్వాద్వ్యాధీనాం పఞ్జరస్య చ తాని చ స్వాత్మవేద్యాని కిమన్యత్కథయామ్యహమ్
వాయు మొదలైన వాటి నుంచి వ్యాధులు, శరీర బంధం వేరుగా లేవు. ఇవన్నీ మనకు మనమే తెలుసు. ఇంకేమి చెప్పగలను?
ఏకోత్తరం మృత్యుశతమస్మిన్దేహే ప్రతిష్ఠితమ్
ఈ శరీరంలో నూరొక్క రకాల మరణ మార్గాలు స్థిరంగా ఉన్నాయి.
యే త్విహాగంతవః ప్రోక్తాస్తే ప్రశామ్యంతి భేషజైః
ఇక్కడ కలిగే కొన్ని వ్యాధులు మందులతో తగ్గిపోతాయి.
యది చాపి న మృత్యుః స్యాద్విషమద్యాదశంకితః
మరణం రాకపోయినా, విషం, మద్యం, ఇతర అపాయాలతో బాధపడతారు.
వివిధా వ్యాధయః శస్త్రం సర్పాద్యాః ప్రాణినస్తథా
వివిధ వ్యాధులు, ఆయుధాలు, పాములు, ఇతర ప్రాణులు కూడా ప్రాణానికి ముప్పు కలిగిస్తాయి.