ఓష్ఠద్వయకపాటం చ దన్తజిహ్వార్గలాన్వితమ్
రెండు పెదవులు తలుపుల్లా ఉండి, దంతాలు, నాలుక, తాళువు కలిగి ఉంటుంది.
జరాశోకసమావిష్టం కాలచక్రానలే స్థితమ్
వృద్ధాప్యం, దుఃఖం కలిగి, కాలచక్రం అనే అగ్నిలో ఉండే శరీరం.
భోగతృష్ణాతురం మూఢం రాగద్వేషవశానుగమ్ 4.4.
భోగాల పట్ల తపించిపోతూ, మాయలో పడిపోయి, రాగద్వేషాలకు లోబడి బాధపడతాడు.
సంకటేనావివిక్తేన యోనిద్వారేణ నిర్గతమ్
అతడు ఆ ఇరుకైన, గుట్టుగా ఉన్న జనన ద్వారం నుంచి బయటకు వస్తాడు.
ఇతి దేహగృహం ప్రోక్తం నిత్యస్యానిత్యమా త్మనః
అందుచేత, శాశ్వతమైన ఆత్మకు ఈ శరీరమనే ఇల్లు నశ్వరమని చెప్పబడింది.
శుక్రశోణితసంయోగాద్దేహః సంజాయతే యతః
శుక్రం, రక్తం కలిసినప్పుడు శరీరం ఏర్పడుతుంది.
యథాంతర్విష్ఠయా పూర్ణః శుచిః స్యాన్న బహిర్ఘటః
ఒక గడిలో లోపల మలినమై ఉంటే, బయట ఎంత శుభ్రంగా ఉన్నా అది నిజంగా శుద్ధంగా ఉండదు.
సంప్రాప్యాత్ర పవిత్రాణి పంచగ వ్యహవీంషి చ
ఇక్కడ పవిత్రమైన పదార్థాలు, ఐదు పవిత్ర ద్రవ్యాలు పొందినప్పటికీ,
దేహః సంశోధ్యమానోఽపి పఞ్చగవ్యకుశాంబుభిః
దేహాన్ని ఐదు గవ్యాలు, దర్భా గడ్డి, నీటితో శుభ్రం చేసినా,
స్రోతాంసి యస్య సతతం ప్రవహంతి గిరేరివ
దేహంలోని నాళాలు ఎప్పుడూ పర్వతం నుంచి ప్రవహించే వాగుల్లా నిరంతరం ప్రవహిస్తూనే ఉంటే,
సర్వాశుచినిధానస్య శరీరస్య న విద్యతే
అన్ని మలినాల నిలయం అయిన శరీరానికి అసలు శుద్ధి ఉండదు.
కాయః సుగంధధూపాద్యైర్యత్నేనాపి తు సంస్కృతః
శరీరాన్ని సుగంధద్రవ్యాలు, ధూపం వంటివాటితో ఎంత జాగ్రత్తగా శుభ్రం చేసినా,
యథా జాత్యైవ కృష్ణో హి న శుక్లః స్యాదుపాయతః 4.4.
ఎలా జన్మతోనే నలుపు ఉన్నవాడు ఎన్ని ప్రయత్నాలు చేసినా తెల్లగా మారలేడో,
జిఘ్రన్నపి స్వదుర్గంధం పశ్యన్నపి మలం స్వకమ్
తన దుర్గంధాన్ని వాసించుకుంటూ, తన మలిని చూసుకుంటూ,
అహో మోహస్య మాహాత్మ్యం యేన వ్యామోహితం జగత్
ఏ మాయ మహిమ చూడండి! దానివల్ల ఈ లోకం మొత్తం మాయలో పడిపోతుంది.
ఏవమేతచ్ఛరీరం హి నిసర్గాదశుచి ధ్రువమ్
ఇలా, ఈ శరీరం సహజంగా ఎప్పుడూ అపవిత్రమే.
గర్భస్థస్య స్మృతిర్యాసీత్సా జాతస్య ప్రణశ్యతి
గర్భంలో ఉన్నప్పుడు ఉన్న జ్ఞాపకం, పుట్టిన తర్వాత పోయిపోతుంది.
బాహ్యేన వాయునా చాస్య మోహసంజ్ఞేన దేహినః
దేహధారికి బయట నుంచి వచ్చే వాయువు, మాయ అనే పేరుతో,
తేన జ్వరేణ మహతా మహామోహః ప్రజాయతే
ఆ గొప్ప జ్వరం వల్ల మహా మాయ కలుగుతుంది.
స్మృతిభ్రంశాత్తు తస్యేహ పూర్వకర్మవశేన చ
ఇక్కడ జ్ఞాపకం పోయిపోవడం వల్ల, అలాగే గత కర్మల ప్రభావంతో,
రక్తో మూఢస్య లోకోఽయమకార్యే సంప్రవర్తతే
ఈ లోకం మాయలో పడినవారితో కలిసి, తప్పు పనుల వైపు పోతుంది.
న శ్రూయతే పరం శ్రేయః సతి చక్షుషి నేక్షతే
కళ్లుండి ఉన్నా, పరమ శ్రేయస్సు కనిపించదు; వినిపించినా వినిపించదు.
సత్యాం బుద్ధౌ న జానాతి బోధ్యమానో బుధైరపి 4.4.
బుద్ధి ఉన్నా, పండితులు చెప్పినా, అతడు అర్థం చేసుకోడు.
గర్భస్మృతేరభావేన శాస్త్రముక్తం మహర్షిభిః
గర్భంలో ఉన్న జ్ఞాపకం లేకపోవడమే, మహర్షులు శాస్త్రాల్లో చెప్పినదీ అదే.
యే సంత్యస్మిన్పరే జ్ఞానే సర్వకామార్థసాధకే
అందరి కోరికలు తీరే ఆ పరమ జ్ఞానంలో స్థిరమైనవారు
అవ్యక్తేంద్రియవృత్తిత్వాద్బాల్యే దుఃఖం మహత్పునః
పిల్లలలో ఇంద్రియాల క్రియలు ఇంకా వెలుగులోకి రాకపోవడం వల్ల మళ్లీ పెద్ద బాధ కలుగుతుంది.
దంతోత్థానే మహద్దుఃఖం మౌలేన వ్యాధినా తథా
పళ్లొచ్చే సమయంలో ఎంతటి బాధ కలుగుతుందో, అలాగే తలలో వ్యాధి వల్ల కూడా బాధ కలుగుతుంది.
తృడ్బుభుక్షాపరీతాంగః కశ్చిత్తిష్ఠతి రారటన్
దాహం, ఆకలితో శరీరం బాధపడుతూ, ఎవరో ఒకరు ఏడుస్తూ నిలబడతారు.
కౌమారే కర్ణవేధేన మాతాపిత్రోశ్చ తాడనాత్
పిల్లవయసులో చెవి చీల్చడం వల్ల, తల్లిదండ్రులు కొట్టడం వల్ల కూడా బాధ కలుగుతుంది.
ప్రసన్నేంద్రియవృత్తిశ్చ కామరాగప్రపీడనాత్
ఇంద్రియాల క్రియలు స్పష్టంగా ఉన్నప్పుడు, కోరికలు, మోహాల వల్ల బాధ కలుగుతుంది.