తే ధన్యాస్తే మహాత్మానస్తే కృతార్థా న సంశయః
వారు ధన్యులు, వారు మహాత్ములు, వారు సఫలమైనవారు — ఇందులో సందేహం లేదు.
న శోభతే పురం వీర వ్యాసహీనం కదాచన
వీరా! వ్యాసుడు లేని ఊరు ఎప్పుడూ అందంగా ఉండదు.
న రాజతే సరో యద్వత్పద్మినీ రహితం నృప
రాజా! పద్మాలు లేని సరస్సు ఎలా ప్రకాశించదో,
యథైకతో గ్రహాః సర్వే ఏకతస్తు దివాకరః
ఎలా ఒకవైపు అన్ని గ్రహాలు ఉంటాయో, మరోవైపు సూర్యుడు ఉంటాడో,
యథా వేదసమో నాస్తి ఆగమో భువి కశ్చన
ఈ భూమిపై వేదానికి సమానమైన గ్రంథం మరొకటి లేదు.
కురుక్షేత్రసమం తీర్థం న ద్వితీయం ప్రచక్షతే
కురుక్షేత్రానికి సమానమైన తీర్థం ఇంకొకటి లేదని చెబుతారు.
నాశ్వమేధసమం పుణ్యం న పాపం బ్రహ్మహత్యయా 1.216.౧౧
అశ్వమేధ యాగానికి సమానమైన పుణ్యం లేదు; బ్రాహ్మణ హత్యకు సమానమైన పాపం లేదు.
తథా వ్యాససమో విప్రో న క్వచిత్ప్రాప్యతే నృప
ఓ రాజా, వ్యాసునికి సమానమైన బ్రాహ్మణుడు ఎక్కడా కనబడడు.
నాస్తి వ్యాససమః శ్రేష్ఠ ఇతీయం వైదికీ శ్రుతిః ఉపవిష్టో యదా భుంక్తే వ్యాసో వై విప్రమణ్డలే
వ్యాసునికి సమానమైన గొప్పవాడు లేడని వేదశ్రుతి ప్రకటిస్తుంది. వ్యాసుడు బ్రాహ్మణుల మధ్య కూర్చుని భోజనం చేసే సమయంలో,
శ్రాద్ధే తాత పవిత్రాణి కథితాని పురా మమ
శ్రాద్ధ సమయంలో, ప్రియమైనవాడా, పవిత్రమైన నైవేద్యాలు నేను పూర్వం వివరించాను.
మధు పాయసం కాలశాకస్తిలాశ్చ కుతపస్తథా
అవి తేనె, పాయసం, కాలానుగుణ కూరగాయలు, నువ్వులు, అలాగే కుతప జలం.
దైవే కర్మణి పిత్ర్యే చ స జ్ఞేయః పంక్తిపావనః
దైవకర్మలోనూ పితృకర్మలోనూ అతడిని వంశాన్ని పవిత్రం చేసేవాడిగా తెలుసుకోవాలి.
ఏతే సర్వే నృపశ్రేష్ఠ విజ్ఞేయాః పంక్తిపావనాః
ఓ మహారాజా, ఇవన్నీ వంశాన్ని పవిత్రం చేసేవే అని గుర్తించాలి.
ఇతిహాసపురాణాని జయేతి విదితాని వై జయోపజీవీ తేనాసౌ గతః ఖ్యాతిం తు వాచకః
ఇతిహాసాలు, పురాణాలు 'జయ' అని ప్రసిద్ధి. ఆ 'జయ' ఆధారంగా జీవించే వాచకుడు ఖ్యాతిని పొందాడు.
విస్పష్టమద్భుతం శాంతం స్పష్టాక్షరమిదం తథా
ఇది స్పష్టంగా, అద్భుతంగా, శాంతంగా, తేటతెల్ల అక్షరాలతో ఉంది.
యుధ్యమానోథ వాత్యర్థం గ్రంథార్థం కృత్స్నశో నృప
పోరులోనైనా, భావార్థం కోసం అయినా, ఈ గ్రంథం మొత్తం అర్థాన్ని, ఓ రాజా,
య ఏవం వాచయేద్రాజన్య విప్రో వ్యాస ఉచ్యతే 1.216.
ఇలా రాజుకు వాచకుడు చదివితే, అతడిని వ్యాసుడు అంటారు.
త్రివిధం వాచకం విద్యాత్సదా గుణవిభేదతః
గుణాల ఆధారంగా వాచకుడు ఎప్పుడూ మూడు రకాలవాడని తెలుసుకోవాలి.
ద్వావేతౌ కథ్యమానౌ తు నిబోధ గదతో మమ
ఈ ఇద్దరు ఎలా ఉంటారో నేను చెప్పేది విను.
పదచ్ఛేదవిహీనం చ తథా భావవివర్జితమ్
పద విభజన లేకుండా, భావం లేకుండా చదివేవాడు,
ఈదృశం వాచయేద్యస్తు వాచకః క్ష్మాధిపేశ్వర
ఇలా చదివే వాడిని, ఓ భూపతీ, వాచకుడిగా పరిగణించాలి.
బుధ్యతే న చ కష్టాచ్చ స జ్ఞేయో వాచకాధమః
అతడు గ్రహించలేడు, కష్టమైనవాడు, అతడిని వాచకుల్లో అతి నీచుడిగా గుర్తించాలి.
అబుధ్యమానో గ్రంథార్థం వాచయేద్యస్తు వాచకః
గ్రంథార్థాన్ని అర్థం చేసుకోకుండా చదివేవాడు ఎవడైనా,
విస్పష్టమద్భుతం శాంతం స్పష్టాక్షరపదం తథా
అది స్పష్టంగా, ఆశ్చర్యంగా, శాంతంగా, ప్రతి అక్షరం, పదం తేటగా ఉండేలా చదవాలి.
అత్త్యర్థం బుధ్యమానస్తు గ్రంథార్థం కృత్స్నశో నృప
ఓ రాజా! ఎవడు ఆర్థాన్ని లోతుగా గ్రహిస్తాడో, వాడు మొత్తం గ్రంథార్థాన్ని పూర్తిగా తెలుసుకుంటాడు.
య ఏవం వాచయేద్రాజన్స జ్ఞేయః సాత్త్వికో బుధైః
ఓ రాజా! ఇలా చదివేవాడిని జ్ఞానులు సాత్వికుడిగా గుర్తిస్తారు.
హేతువాదపరో రాజంస్తథాసూయాసమన్వితః ।। 1.216.
ఓ రాజా! వాదప్రియుడై, అసూయతో నిండినవాడు,
వాచకో యో మహాబాహో శృణుయాద్యస్తు మానవః
ఓ మహాబాహువా! అలాంటి వాడిని ఎవడైనా వినితే,
న తస్య పురతో వీర వాచయే త్ప్రాజ్ఞ ఏవ హి
ఓ వీరా! అలాంటి వాడి ముందు చదవకూడదు; ఎందుకంటే, జ్ఞానులు మాత్రమే చదవాలి.
రాజన్కౌతుకపాత్రం తు స జ్ఞేయో రాజసో భవేత్
ఓ రాజా! అలాంటి వాడిని కేవలం ఆసక్తికరమైనవాడిగా, రాజసికుడిగా భావించాలి.