లేఖత్వం బ్రాహ్మణో గచ్ఛేత్క్షత్రియో విప్రతాం వ్రజేత్
బ్రాహ్మణుడు రచయిత స్థాయికి చేరతాడు; క్షత్రియుడు బ్రాహ్మణత్వాన్ని పొందుతాడు.
సూతమాగధ బన్ద్యాద్యా యే చాన్యే సంకరోద్భవాః
సూతులు, మాగధులు, బండివారు, ఇంకా ఇతర మిశ్రమ వర్ణంలో పుట్టినవారు,
ఇతిహాసపురాణాభ్యాం న త్వన్యత్పావనం నృణామ్
ఇతిహాసాలు, పురాణాలు మించిన పవిత్రమైనవి మనుషులకు మరొకటి లేవు.
విధినా రాజశార్దూల శృణ్వతాం యత్ఫలం కిల
ఓ రాజశార్దూల, నియమంగా వినేవారికి కలిగే ఫలితాన్ని ఇప్పుడు విను.
శతానీక ఉవాచ భగవన్కేన విధినా శ్రోతవ్యం భారతం నరైః
శతానీకుడు ఇలా అడిగాడు — భగవంతుడా, మహాభారతాన్ని మనుషులు ఏ విధంగా వినాలి?
కథం తు వైష్ణవా ధర్మాః శివధర్మా అశేషతః
వైష్ణవ ధర్మాలు, శైవ ధర్మాలు పూర్తిగా ఎలా వినాలి?
వాచనీయం కథం చాపి వాచకో ద్విజసత్తమ
అవి ఎలా చదవాలి? ఎవరు చదవాలి? ఓ ఉత్తమ ద్విజుడా, చెప్పు.
స్వరూపం చాస్య మే బ్రూహి ఖషోల్కస్య మహాత్మనః
మహాత్ముడైన ఖషోల్కుని అసలు స్వరూపం కూడా నాకు వివరించు.
పారణేపారణే పూజ్యో వాచకః శ్రావకైః కథమ్ 1.216.
పఠనం జరుగుతున్నప్పుడు, ముగిసినప్పుడు, వాచకుడిని శ్రోతలు ఎలా గౌరవించాలి?
న చ కిం కార్యసిద్ధం యత్సిద్ధం పర్వణి పర్వణి సుమన్తురువాచ సమ్యక్పృష్టోఽస్మి రాజేన్ద్ర ఇతిహాసపురాణయోః
ప్రతి పర్వదినాన ఏదైనా కార్యసిద్ధి చేయాలా? సుమంతుడు ఇలా అన్నాడు — ఓ రాజేంద్ర, ఇతిహాసాలు, పురాణాల గురించి నన్ను సరిగ్గా అడిగావు.
శ్రవణే తు మహాబాహో శ్రూయతాం యన్మయా పురా
ఓ మహాబాహువా, పురాణ శ్రవణం గురించి నేను పూర్వం విన్నదాన్ని ఇప్పుడు విను.
హంత తే కథయామ్యేష పురాణశ్రవణే విధిమ్ ముచ్యతే సర్వపాపేభ్యో బ్రహ్మహత్యాదిభిర్విభో
ఇప్పుడే నేను పురాణ శ్రవణ విధానాన్ని చెబుతాను. దీని వలన బ్రహ్మహత్య వంటి అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి కలుగుతుంది.
సాయం ప్రాతస్తథా రాత్రౌ శుచిర్భూత్వా శృణోతి యః
ఎవరైనా సాయంత్రం, ఉదయం, రాత్రి పవిత్రతతో వినితే—
ప్రత్యూషే భగవాన్బ్రహ్మా దినాంతే తుష్యతే హరిః పారణాని దశాహేషు ఏకే కుర్వంతి తాని భోః
ప్రభాతంలో బ్రహ్మదేవుడు సంతోషిస్తాడు; రోజు చివర్లో హరి సంతృప్తి చెందుతాడు. కొందరు పదిరోజుల పాటు పఠనం చేస్తారు, ప్రియుడా.
భవేద్వై రాజశార్దూల శృణు తేషాం చ యత్ఫలమ్
ఓ రాజశార్దూల, వారికి కలిగే ఫలితాన్ని ఇప్పుడు విను.
శుద్ధవాసా గృహాదేత్య స్థానం యత్సమయాన్వితమ్
శుద్ధమైన వస్త్రాలు ధరించి, నిర్ణీత సమయంలో, నిర్ణీత స్థలానికి వెళ్లాలి.
నాత్యుచ్చం నాతినీచం చ హ్యాసనం భజతే తతః
తర్వాత, ఎక్కువ ఎత్తుగా కాని, తక్కువగా కాని లేని ఆసనాన్ని ఎంచుకోవాలి.
వన్దనీయం ప్రపూజ్య చ శ్రోతృభిః కురునన్దన
ఓ కురునందన, వాచకుడిని శ్రోతలు గౌరవంగా పూజించాలి.
న స్థేయం శ్రావకైస్తస్మాద్వాచకస్యాసనే నృప 1.216.
కాబట్టి, ఓ రాజా, శ్రోతలు వాచకుని ఆసనంపై నిలబడకూడదు.
యథా శిశుర్గురోర్వీర స తేషాం హి గురుర్మతః
ఓ వీరా, పిల్లవాడు గురువును ఎలా గౌరవిస్తాడో, అలాగే వాచకుడిని వారు గురువుగా భావించాలి.
ఉప విశ్య తతః పశ్చాచ్ఛ్రావకః శృణుయాన్నృప
తరువాత లోపలికి వెళ్లి, ఆ శ్రోత మనస్పూర్తిగా వినాలి, ఓ రాజా.
ప్రణమ్య శిరసా తస్య పుస్తకస్య విశాంపతే పునర్బధ్నీత తత్సూత్రం తన్ముక్త్వా వాచయేత్క్వచిత్
ఆ పుస్తకానికి తలవంచి నమస్కరించి, మళ్లీ దాని దారాన్ని కట్టి, అప్పుడప్పుడూ దాన్ని విప్పి పఠించాలి, ఓ మహారాజా.
త్రివిధం పుస్తకం విద్యాత్సూత్రం వాసుకిరుచ్యతే
ఆ పుస్తకం మూడు విధాలుగా ఉందని తెలుసుకోవాలి; దానికి ఉన్న దారాన్ని వాసుకి అంటారు.
శంకరశ్చ తథా సూత్రం పంక్తయః సర్వదేవతాః
శంకరుని దారమూ అలాగే, ఆ పంక్తులు అన్నీ దేవతలకోసమే.
అగ్రే స్థితా గ్రహాః సర్వే దిశో వాపి తథా విభో
ముందుగా అన్ని గ్రహాలు, దిక్కులు కూడా అక్కడే ఉంచబడ్డాయి, ఓ ప్రభూ.
యంత్రద్వయం కాష్ఠమయమధోర్ధ్వం యదుదాహృతమ్
కింద, పైగా చెప్పిన రెండు కలపతో చేసిన యంత్రాలు అక్కడ ఉన్నాయి.
ఇత్థం దేవమయం హ్యేతత్పుస్తకం దేవపూజితమ్
ఇలా, ఈ పుస్తకం దేవతలతో కూడినది, దేవతలు పూజించినది.
యోఽస్య సూత్రం బృహత్కృత్వా ప్రయచ్ఛతి నరోత్తమః
ఎవరైతే ఈ దారాన్ని పెద్దదిగా చేసి సమర్పిస్తారో, వారు ఉత్తములు.
నిరూప్య పాత్రం రాజేన్ద్ర కరాభ్యాం గృహ్య వాచకః వాల్మీకిం చ తథా రాజన్విధిం విష్ణుం శివం రవిమ్।।1.216.
పాత్రను పరిశీలించి, రెండు చేతులతో పట్టుకుని, వాచకుడు వాల్మీకి, విధి, విష్ణువు, శివుడు, సూర్యుని ఆహ్వానించాలి, ఓ రాజేంద్ర.
నమస్కారమథైషాం తు పఠిత్వా కురునందన।। తతోసౌ వ్యాహరేద్విప్రాన్వాచకః శ్రదయాన్వితః
వారందరికీ నమస్కారాలు చేసి పఠించిన తరువాత, ఆ వాచకుడు శ్రద్ధతో బ్రాహ్మణులను సంబోధిస్తాడు, ఓ కురునందన.