రాజన్పుణ్యపురే రమ్యే నానాజననిషేవితే
ఓ రాజా, పుణ్యమయమైన అందమైన పట్టణంలో, ఎన్నో జాతుల ప్రజలు సేవ చేసే చోట—
సత్యప్రకాశస్తన్మంత్రీ లక్ష్మీశ్చామాత్యకామినీ
ఆ రాజుకు సత్యప్రకాశుడు మంత్రి, లక్ష్మీ ఆ మంత్రికి ప్రియురాలు.
ఆనందః కతిధా లోకే తన్మమాచక్ష్వ సత్తమ
ఓ ఉత్తముడా, ఈ లోకంలో ఆనందం ఎన్ని విధాలుగా ఉందో చెప్పు.
బ్రహ్మచర్యాశ్రమే యో వై బ్రహ్మానందో మహోత్తమః
బ్రహ్మచర్యాశ్రమంలో ఉన్నప్పుడు, పరమానందాన్ని 'బ్రహ్మానందం' అంటారు.
వానప్రస్థే మహారాజ స ధర్మానందకోఽధమః
ఓ మహారాజా, వానప్రస్థాశ్రమంలో దానిని 'ధర్మానందం' అంటారు, అది కొంత తక్కువది.
సంన్యస్తే తు శివానందస్స హి సర్వోత్తమోత్తమః
సంయాసాశ్రమంలో మాత్రం 'శివానందం' అన్నది అత్యంత ఉన్నతమైనది.
స్త్రియం వినా సుఖం నాస్తి గృహస్థాశ్రమకే నృప
ఓ రాజా, గృహస్థాశ్రమంలో భార్య లేకుండా ఆనందం ఉండదు.
పత్నీమన్వేషయామాస స్వయోగ్యాం ధర్మతత్పరామ్
అతడు తనకు తగిన, ధర్మానికి నిబద్ధమైన భార్యను వెతికాడు.
స భూపో మంత్రిణం ప్రాహ నారీమన్వేషయాద్య భోః 3.2.11.
ఆ రాజు తన మంత్రిని పిలిచి, 'ఈ రోజు ఒక మంచి స్త్రీని వెతుకు' అని చెప్పాడు.
ఇతి శ్రుత్వా యయౌ మంత్రీ దేశాద్దేశాంతరం ప్రతి తుష్టావ మనసా సింధుం సర్వతీర్థపతిం శుభమ్
అది విని, మంత్రి ఒక దేశం నుంచి మరొక దేశానికి వెళ్లాడు. మనసులో పవిత్రతీర్థాల అధిపతి అయిన సింధువును స్తుతించాడు.
అహం తే శరణం ప్రాప్తః శరణాగతవత్సల
నీ ఆశ్రయానికి వచ్చినవాడిని ప్రేమించే వాడవు నీవు; నేను నీకు శరణు వచ్చాను.
స్త్రీరత్నం దేహి రాజ్ఞోఽర్థే నో చేత్ప్రాణాంస్త్యజామ్యహమ్
రాజు కోసం ఒక అమూల్యమైన స్త్రీని ఇవ్వు; లేదంటే నేను ప్రాణాలు విడిచేస్తాను.
జలే వృక్షం సువర్ణాంగం పత్రవిద్రుమకం మహత్
నీటిలో బంగారు కాండంతో, పెద్ద పగడపు ఆకులతో ఒక చెట్టు ఉంది.
తస్యోపరి స్థితా బాలా సుకుమారీ మనోరమా
ఆ చెట్టు మీద ఒక చిన్నారి, మృదువైన అందమైన బాలిక నిలబడి ఉంది.
ఇతి దృష్ట్వా మహాశ్చర్యం నృపాంతికముపాయయౌ
ఈ అద్భుతాన్ని చూసినవాడు రాజు దగ్గరకు వచ్చాడు.
తథావిధం నృపో దృష్ట్వా సాగరాంతముపాయయౌ
అలాంటి దృశ్యాన్ని చూసిన రాజు సముద్రం వరకు వెళ్లాడు.
తాం నారీం ప్రాహ నమ్రాత్మా త్వదర్థేఽహం సమాగతః
ఆ స్త్రీతో వినయంగా మాట్లాడుతూ, "నేను నీకోసం ఇక్కడికి వచ్చాను" అన్నాడు.
విహస్య సాఽఽహ తం భూపం కృష్ణపక్షే చతుర్దశీ 3.2.11.
ఆమె నవ్వుతూ రాజుతో, "కృష్ణపక్షంలో పద్నాలుగవ తేది" అని చెప్పింది.
ఇతి శ్రుత్వా స నృపతిస్తద్దినే స్మరవిహ్వలః
అది విని, ఆ రోజునే రాజు మనసులో కోరికతో మునిగిపోయాడు.
ఏతస్మిన్నంతరే తత్ర రాక్షసో బకవాహనః
అంతలో అక్కడ బకవాహనుడు అనే రాక్షసుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
కామాంధో రాక్షసం హత్వా స్వపత్నీం ప్రాహ నిర్భయామ్
కామంతో మత్తులో ఉన్న రాజు ఆ రాక్షసుడిని చంపి, తన భార్యతో ధైర్యంగా మాట్లాడాడు.
సాహ భోః శృణు భూపాల విద్యాధరసుతా హ్యహమ్
ఆమె, "ఓ రాజా! విను, నేను నిజంగా విద్యాధరుని కుమార్తెను" అని చెప్పింది.
నాగతా భోజనే కాలే పితృమాత్రోశ్చ మందిరే
భోజన సమయానికి, లేదా తల్లిదండ్రుల ఇంటికి నేను రాలేదు.
అద్య కృష్ణచతుర్దశ్యాం త్వాం భజిష్యతి రాక్షసః
ఈరోజు కృష్ణచతుర్దశినాడు, ఆ రాక్షసుడు నిన్ను పట్టుకుంటాడు.
తదాహం రోదనం కృత్వా బ్రవీమి పితరం ప్రతి
అప్పుడు నేను ఏడుస్తూ నాన్నతో మాట్లాడాను.
స హోవాచ కుమారి త్వం వీరభుక్తా భవిష్యసి
అతను, "కుమార్తె! నువ్వు వీరుని భార్యవవుతావు" అన్నాడు.
త్వదాజ్ఞయాహం యాస్యామి భో రాజన్పితృమందిరే
నీ ఆజ్ఞతో, ఓ రాజా! నేను నాన్న ఇంటికి వెళ్తాను.
త్వయా సార్ద్ధం గమిష్యామి గృహం విద్యాధరస్య తత్ 3.2.11.
నీతో కలిసి, నేను విద్యాధరుని ఇంటికి వెళ్తాను.
తదా తు నగరే తస్మిన్నృణాం జాతో మహోత్సవః పఞ్చత్వమగమత్తూర్ణం కుతో హేతోర్హి తద్వద
అప్పుడు ఆ పట్టణంలో ప్రజలకు పెద్ద ఉత్సవం జరిగింది; కానీ అకస్మాత్తుగా మరణం సంభవించింది—దానికి కారణం ఏమిటో చెప్పు.
నృపం స హృది సంధ్యాత్వా రాజ్యభంగభయాతురః
రాజ్యాన్ని కోల్పోతానేమో అనే భయంతో, తన మనసులో రాజును ఆలోచించాడు.