ప్రణామత్రయపూర్వేణ యోగేన రమతే చ యః
మూడు రకాల నమస్కారంతో మొదలై యోగంతో ఆనందించే వాడే ఆయన.
యో గతిర్వృషయుక్తానాం గతిర్యోఽపాపకర్మణామ్
ధర్మాన్ని అనుసరించే వారికి మార్గం ఆయనే, పాపకార్యాలు చేసే వారికి కూడా ఆయనే గమ్యం.
ధాతువైద్యస్య యో వేత్తా చతురాశ్రమసంశ్రయః
పదార్థాల తత్వాన్ని తెలిసినవాడు, నాలుగు ఆశ్రమాలలో స్థిరంగా ఉన్నవాడే ఆయన.
అగ్నీషోమాత్మకం జ్యోతిర్యోగీశః క్షణదాంతకః 1.157.
అగ్ని, సోమ స్వరూపమైన జ్యోతి, యోగుల అధిపతి, రాత్రులను అంతం చేసే వాడే ఆయన.
యం పరం పరమం ప్రాహుః పరమాత్మానమచ్యుతమ్
సర్వోన్నతుడు, పరమాత్మ, నశించని ఆ పరమ పురుషుడే అని వారు పిలుస్తారు.
యుగాంతేష్వతంకో యస్తు యశ్చ లోకాంతకోత్తమః
యుగాంతంలో భయంగా ఉండేవాడు, లోకాల అంతంలో శ్రేష్ఠుడైనవాడు ఆయన.
వేత్తా యో వేదవిదుషాం ప్రభుర్యః ప్రభవిష్ణునామ్
వేదాలు తెలిసినవారిలో జ్ఞాని, శక్తివంతులలో అధిపతి ఆయన.
మానుషాణాం మనోభూతస్తపోభూతస్తపస్వినామ్
మనుషులలో మనస్సు, తపస్వుల్లో తపస్సు రూపంగా ఉన్నవాడు ఆయన.
విగ్రహో విగ్రహాణాం చ గతిర్గతిమతామపి దేవాహుతిప్రదానోద్యత్ప్రాణాగ్నిస్తమనాశనః
రూపాల్లో రూపం, కదిలేవారిలో కదలిక, దేవతలకు హవనం కోసం ప్రాణాగ్ని, చీకటిని తినేవాడు ఆయన.
రసాద్ధి శోణితం భవతి శోణితాన్మాంసముచ్యతే
రసం నుండి రక్తం పుట్టుతుంది; రక్తం నుండి మాంసం ఏర్పడుతుంది.
అస్థిమజ్జ్ఞః సమభవత్తతో వై శుక్రమాదిశేత్ తత్రాపః ప్రథమో భాగః స సౌమ్యో రాశిరుచ్యతే
అక్కడి నుంచి ఎముక, మజ్జా ఏర్పడతాయి; ఆ తరువాత వీర్యం కలుగుతుంది. అందులో నీరు మొదటి భాగం, దాన్ని సోమ భాగం అంటారు.
తతః క్ష్మాసంభవో జ్ఞేయో ద్వితీయో రాశిరుచ్యతే
ఆ తరువాత భూమి నుండి ఉత్పత్తి అయినదే రెండవ భాగంగా తెలుసుకోవాలి.
భవో రసాత్మకస్తేషాం వీర్యం చ శశిపావకమ్
వాటికి మూలం రసమే; వాటి శక్తి చంద్రుడు, అగ్ని రూపంలో ఉంటుంది.
కఫస్య పృథివీ స్థానం పిత్తం నాభౌ ప్రతిష్ఠితమ్ నాభికోష్ఠాంతరస్థం తు తత్ర దేవో దివాకరః ।।1.157.
కఫానికి స్థలం భూమి, పిత్తం నాభిలో స్థిరంగా ఉంటుంది. నాభి గుహలో సూర్యదేవుడు నివసిస్తాడు.
మనః ప్రజాపతిర్జ్ఞేయః కఫః సోమో విభావ్యతే
మనస్సు ప్రజాపతిగా భావించాలి; కఫం చంద్రునిగా ప్రకాశిస్తుంది.
ఏవం ప్రవర్తితే గర్భే వర్ధితేంఽబుదసన్నిభే
ఇలా గర్భం ఏర్పడి, నీటి బుడగలా పెరుగుతుంది.
తతోంఽగాని విసృజతే బిభర్తి పరివర్తయన్
అప్పుడా పరమాత్మ తన అవయవాలను విడదీసి, వాటిని మళ్లీ కలిపి, మారుస్తూ, పోషిస్తూ ఉంటాడు.
ప్రాణోస్య ప్రథమం స్థానం వర్ధయన్పరివర్తతే వ్యానోఽథ వ్యాపకో దేహే సమానః సన్నివర్తతే
ఆయన శ్వాస మొదటి స్థానం; అది పెరిగి, చుట్టూ వ్యాపిస్తుంది. తరువాత వ్యానుడు శరీరమంతా వ్యాపించి, సమానుడు కూడా తన స్థానానికి చేరుకుంటాడు.
భూతావాప్తిస్తతస్తస్య జాయతీంద్రియగోచరా
దానివల్ల భూతాల స్వీకరణ కలుగుతుంది; ఇంద్రియాల పరిధి కూడా జన్మిస్తుంది.
తస్యేంద్రియాణి పిష్టాని స్వంస్వం యోగం ప్రచక్రముః
ఆయన ఇంద్రియాలు ఏర్పడి, ఒక్కొక్కటి తన పనిలో నిమగ్నమై ఉంటాయి.
నిద్రా హ్యాకాశయోనిశ్చ జలాశ్రయే ప్రవర్తతే
నిద్ర ఆకాశంలో పుట్టి, నీటిని ఆధారంగా చేసుకుని పనిచేస్తుంది.
గ్రామాశ్చ విషయాశ్చైవ యస్య వీర్యం ప్రవర్తితమ్
పల్లెలు, విషయాలు అన్నీ ఆయన శక్తితోనే ప్రేరేపించబడతాయి.
స కథం దేవదేవేశో గర్భమేష్యతి చాంశుమాన్
ఆ ప్రకాశవంతుడైన దేవతల అధిపతి గర్భంలోకి ఎలా ప్రవేశించగలడు?
ఏవం మే సంశయో బ్రహ్మన్నేష మే విస్మయో మహాన్ 1.157.
బ్రహ్మన్, ఇదే నా సందేహం; ఇదే నాకు గొప్ప ఆశ్చర్యంగా ఉంది.
ఆశ్చర్యం పరమం పృచ్ఛే త్వామహం భాస్కరస్య వై
భాస్కరుని గురించి ఈ పరమాశ్చర్యాన్ని నేను నిన్ను అడుగుతున్నాను.
ఏతదాశ్చర్యమాఖ్యానం కథయస్వ మహామునే
మహామునీ, ఈ అద్భుతమైన కథను నాకు వివరించు.
ఇతి శ్రీభవిష్యే మహాపురాణే బ్రాహ్మే పర్వణి సప్తమీకల్పే సౌరధర్మే సూర్యావతారకథాప్రస్తావవర్ణనం నామ సప్తపంచాశదుత్తరశతతమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీభవిష్య మహాపురాణంలో బ్రాహ్మపర్వంలో, ఏడవ కల్పంలో, సౌరధర్మంలో, సూర్యావతారకథ ప్రారంభవివరణ అనే నూట యాభై ఏడు వ అధ్యాయం ముగిసింది.
సౌరధర్మేషు సూర్యోత్పత్తివర్ణనమ్ సుమంతురువాచ ప్రశ్నభారో మహాంస్తాత త్వయోక్తో రశ్మిమాలిని
సౌరధర్మంలో సూర్యుని ఉద్భవవివరణ: సుమంతుడు ఇలా అన్నాడు — రశ్మిమాలినీ! నువ్వు అడిగిన ప్రశ్న చాలా గొప్పది.
భానోః ప్రభావశ్రవణే యస్య తే మతిరుత్థితా
భానువు ప్రభావాన్ని వినగానే నీ మనస్సు ఉల్లాసంగా లేచింది.
సహస్రాస్యం సహస్రాక్షం సహస్రకిరణం చ యమ్
వెయ్యి ముఖాలు, వెయ్యి కళ్ళు, వెయ్యి కిరణాలు ఉన్నవాడిని,