౧౧ సుగన్ధోదకమిశ్రైస్తు దత్త్వార్ఘ్యం కుసుమై రవేః । దేవలోకే చిరం స్థిత్వా రాజా భవతి భూతలే । । ౧౨ స హిరణ్యేన చార్ఘేణ రక్తోదకయుతేన వా । కోటీశతం తు వర్షాణాం స్వర్గలోకే మహీయతే । । ౧౩ పద్మైరభ్యర్చనం కృత్వా రవేః స్వర్గగతో నరః । పద్మే వసతి వర్షాణాం స్త్రీపద్మశతసంవృతః । । ౧౪ గుగ్గులం సఘృతం దత్త్వా రవేర్భక్తిసమన్వితః
సుగంధద్రవ్యాలు కలిపిన నీరు, పువ్వులతో సూర్యునికి అర్ఘ్యం ఇచ్చినవారు దేవలోకంలో చాలా కాలం ఉండి, భూమిపై రాజుగా జన్మిస్తారు. బంగారం లేదా ఎరుపు నీటితో అర్ఘ్యం ఇచ్చినవారు కోట్లాది సంవత్సరాలు స్వర్గంలో గౌరవం పొందుతారు. కమలాలతో సూర్యుని పూజించినవారు స్వర్గానికి వెళ్లి, లక్షలాది కమలాలతో అలంకరించబడిన స్త్రీల మధ్య నివసిస్తారు. గుగ్గిలం, నెయ్యి కలిపి భక్తితో సూర్యునికి సమర్పించినవారు...
అపరాజితావర్ణనమ్ బ్రహ్మోవాచ మాసి భాద్రపదే శుక్లా సప్తమీ యా గణాధిప । అపరాజితేతి విఖ్యాతా మహాపాతకనాశినీ । । ౧ చతుర్థ్యామేకభక్తం తు పఞ్చమ్యాం నక్తమాదిశేత్ । ఉపవాసం తథా షష్ఠ్యాం సప్తమ్యాం పారణం స్మృతమ్
బ్రహ్మ దేవుడు ఇలా అన్నాడు: భాద్రపద మాసంలో శుక్లపక్ష సప్తమి రోజున 'అపరాజిత'గా ప్రసిద్ధి చెందిన ఈ వ్రతం, మహా పాపాలను నాశనం చేస్తుంది. చవితినాడు ఒకసారి భోజనం చేయాలి; పంచమినాడు రాత్రి ఉపవాసంగా ఉండాలి; షష్ఠినాడు పూర్తిగా ఉపవాసం ఉండాలి; సప్తమినాడు ఉపవాసాన్ని విరమించాలి.
తతః సూర్యసదో గత్యా నన్దతే నన్దవర్ధన । ఏషా తు నన్దజననీ తవాఖ్యాతా భయా శివ । । ౧౫ యాముపోష్య తతో భుక్త్వా నన్దతే హంసమాప్య వై । । ౧౬ ఇతి శ్రీభవిష్యే మహాపురాణే బ్రాహ్మే పర్వణి సప్తమీకల్పే నన్దానామసప్తమీవర్ణనం నామ శతతమోఽధ్యాయః
అప్పటికి సూర్యుని సభను చేరినవాడు, నందవర్ధనుడు, పరమానందంగా ఉంటాడు. ఈమె, ఓ శివా, నందా జననీ అని నీకు వివరించబడింది. ఆమెను ఉపవాసంగా ఆచరించి, తరువాత భోజనం చేసి, హంసను సమర్పించి ఆనందంగా ఉంటాడు.
౭౮ ఇతి శ్రీభవిష్యే మహాపురాణే బ్రాహ్మే పర్వణి సప్తమీకల్పే నక్షత్రపూజావిధివర్ణనం నామ ద్వ్యధికశతతమోఽధ్యాయః
ఇంతటితో శ్రీ భవిష్య మహాపురాణంలో బ్రాహ్మ పర్వంలో సప్తమీ కల్పంలో నక్షత్ర పూజా విధి వివరించిన రెండవ అధ్యాయం ముగిసింది.
విమానేనార్కవర్ణేన స యాతి పరమాం గతిమ్ । । ౬౧ ఆరామాన్యే ప్రయచ్ఛన్తి పత్రపుష్పఫలోపగాన్ । భానవే భక్తియుక్తాస్తు తే యాన్తి పరమాం గతిమ్ । । ౬౨ మానసం వాచికం వాపి కర్మజం యచ్చ దుష్కృతమ్ । సర్వం సూర్యప్రసాదేన అశేషం చ ప్రణశ్యతి । । ౬౩ ఆర్తో వా వ్యాధితో వాపి దరిద్రో దుఃఖితోఽపి వా । ఆదిత్యం శరణం గత్వా నాత్మానం శోచతే నరః । । ౬౪ ఏకాహేనాపి యద్భానోః పూజాయాః ప్రాప్యతే ఫలమ్ । తద్వై క్రతుశతైరిష్టైః ప్రాప్యతే ఫలముత్తమమ్ । । ౬౫ కృత్వా ప్రేక్షణకం భానోర్దివ్యమాయతనే శుభమ్ । అక్షయం సర్వకామీయం రాజసూయఫలం లభేత్ । । ౬౬ వేశ్యాకదమ్బకం యస్తు దద్యాత్సూర్యాయ భక్తితః । స గచ్ఛేత్పరమం స్థానం యత్ర తిష్ఠతి భానుమాన్ । । ౬౭ పుస్తకం భానవే దద్యాద్భారతస్య గణాధిప । సర్వపాపవిముక్తాత్మా విష్ణులోకే మహీయతే । । ౬౮ రామాయణస్య దత్వా తు పుస్తకం త్రిపురాన్తక । వాజపేయఫలం ప్రాప్య గోపతేః పురమావ్రజేత్ । । ౬౯ భవిష్యం సామ్బసంజ్ఞం వా దత్త్వా సూర్యాయ పుస్తకమ్ । రాజసూయాశ్వమేధాభ్యాం ఫలం ప్రాప్నోతి మానవః । ।1.93.౭ ౦ సర్వాన్కామానవాప్నోతి యాతి సూర్యసలోకతామ్ । సూర్యలోకే చిరం స్థిత్వా బ్రహ్మలోకం వ్రజేత్పునః । । స్థిత్వా కల్పశతం తత్ర రాజా భవతి భూతలే । । ౭౧ భానోరాయతనే యస్తు ప్రపాం కుర్యాద్గణాధిప । స యాతి పరమం స్థానం దివ్యం సౌమనసం నరః । । ౭౨ శీతకాలే ఘనం దద్యాన్నరాణాం శీతనాశనమ్ । భానోరాయతనే దేవ అశ్వమేధఫలం లభేత్ । । ౭౩ ఇతిహాసపురాణాభ్యాం పుణ్యం పుస్తకవాచనమ్ । అశ్వమేధసహస్రం యో నిత్యం కర్తుం ప్రవర్తతే । । న తత్ఫలమవాప్నోతి యదాప్నోత్యస్య కర్మణః । । ౭౪ తస్మాత్సర్వప్రయత్నేన కార్యం పుస్తకవాచనమ్ । ఇతిహాసపురాణాభ్యాం భానోరాయతనే శుభమ్ । । ౭౫ నాన్యత్పుష్టికరం భానోస్తథా తుష్టికరం పరమ్ । పుణ్యాఖ్యానకథా యాస్తు యథా తుష్యతి భాస్కరః । । ౭౬ ఇతి శ్రీభవిష్యే మహాపురాణే బ్రాహ్మే పర్వణి సప్తమీ కల్పే భానుమహిమవర్ణనం నామ త్రినవతితమోఽధ్యాయః
సూర్యుని వర్ణంతో మెరిసే విమానంలో వాడు పరమగతిని పొందుతాడు. వనాల్లో, తోటల్లో ఆకులు, పువ్వులు, పండ్లతో కూడిన చెట్లు సూర్యునికి భక్తితో సమర్పించినవారు కూడా పరమగతిని పొందుతారు. మనసుతో, మాటతో, చేతితో చేసిన అన్ని పాపాలు సూర్యుని కృప వల్ల పూర్తిగా నశిస్తాయి. బాధలో ఉన్నవాడు, వ్యాధితో ఉన్నవాడు, దారిద్ర్యంతో బాధపడేవాడు అయినా సూర్యుని ఆశ్రయించితే, తనను తాను ఎప్పుడూ శోకించడు. ఒక్క రోజు సూర్యుని పూజ చేసిన ఫలం, వంద యజ్ఞాలు చేసిన ఫలంతో సమానం. సూర్యుని ఆలయంలో దివ్యమైన దర్శన స్థలం నిర్మిస్తే, అన్ని కోరికలు నెరవేరి, రాజసూయ యజ్ఞ ఫలితం లభిస్తుంది. వేశ్యా కదంబం సూర్యునికి భక్తితో సమర్పిస్తే, సూర్యుడు ఉన్న పరమ స్థానానికి వెళ్తాడు. భారత కథలు, గ్రంథాలు సూర్యునికి సమర్పిస్తే, అన్ని పాపాల నుంచి విముక్తి పొంది, విష్ణు లోకంలో గౌరవం పొందుతాడు. రామాయణ గ్రంథాన్ని సమర్పిస్తే, వాజపేయ యజ్ఞ ఫలితాన్ని పొంది, గోపతి నగరానికి వెళ్తాడు. భవిష్య పురాణాన్ని లేదా సాంబ పురాణాన్ని సూర్యునికి సమర్పిస్తే, రాజసూయ, అశ్వమేధ యజ్ఞ ఫలితాన్ని పొందుతాడు. అన్ని కోరికలు నెరవేరి, సూర్యునితో సమాన లోకాన్ని పొందుతాడు. సూర్యలోకంలో చాలా కాలం ఉండి, తరువాత బ్రహ్మలోకానికి వెళ్తాడు. అక్కడ శతాబ్దాల పాటు ఉండి, భూమిపై రాజుగా జన్మిస్తాడు. సూర్యుని ఆలయంలో నీటి కుళాయి నిర్మిస్తే, పరమమైన దివ్యమైన స్థానం పొందుతాడు. చలికాలంలో పేదలకు దుప్పట్లు ఇస్తే, సూర్యుని ఆలయంలో అశ్వమేధ యజ్ఞ ఫలితం లభిస్తుంది. ఇతిహాస, పురాణాల పఠనం మహా పుణ్యమైంది. ప్రతిరోజూ చదివితే, వెయ్యి అశ్వమేధ యజ్ఞాలు చేసిన ఫలితం కూడా దక్కదు, కానీ ఈ పఠన ఫలితం లభిస్తుంది. అందుకే, అన్ని ప్రయత్నాలతో సూర్యుని ఆలయంలో ఇతిహాస, పురాణాల పఠనం చేయాలి. సూర్యునికి అంతకంటే పుణ్యదాయకమైనది, సంతోషపెట్టే పని లేదు. పుణ్యకథలు వినిపించడమే సూర్యునికి అత్యంత ప్రీతికరం.
పుణ్యశ్రవణమాహాత్మ్యవర్ణనమ్ బ్రహ్మోవాచ అత్రాఖ్యానముశన్తీహ సంవాదం గణపుఙ్గవ । పితామహకుమారాభ్యాం పుణ్యం పాపహరం శివమ్ । । ౧ స్రష్టారం సర్వలోకానాం సుఖాసీనం పితామహమ్ । ప్రణమ్య శిరసా దేవం శ్రద్ధాభక్తిసమన్వితః । । ౨ కుమారో దేవశార్దూల ఇదం వచనమబ్రవీత్ । గతోఽహమద్య భగవన్ద్రష్టుం దేవం దివాకరమ్ । । ౩ కృత్వా ప్రదక్షిణం దేవః స మయా పూజితో రవిః । ప్రణమ్య శిరసా భక్త్యా పరయా శ్రద్ధయా విభో । । ౪ అనుజ్ఞాతస్తతస్తేన సుఖాసీనో హ్యహం స్థితః । ఆసీనేన మయా తత్ర దృష్టమాశ్చర్యమద్భుతమ్ । । ౫ కాఞ్చనేన విమానేన కిఙ్కిణీజాలమాలినా । మణిముక్తావిచిత్రేణ వైదూర్యవరవేదినా । । ౬ ఆగతం పురుషం తత్ర దృష్ట్వా దేవో దివాకరః
బ్రహ్మ చెప్పారు: వినిపించే పుణ్యకథల మహిమను గురించి నేను చెబుతాను. ఓ గణాధిపతి! పితామహుడు, కుమారుడు ఇద్దరి సంభాషణలో పుణ్యాన్ని, పాపాలను తొలగించే శుభాన్ని వినిపిస్తాను. అన్ని లోకాల సృష్టికర్త అయిన పితామహుని, సుఖంగా కూర్చున్న దేవుని, శ్రద్ధా భక్తులతో మనసారా నమస్కరించి, కుమారుడు దేవశార్దూలుడు ఇలా అన్నాడు: 'నేను ఈరోజు సూర్యదేవుని దర్శించడానికి వచ్చాను. ప్రదక్షిణ చేసి, భక్తితో, శ్రద్ధతో సూర్యుని పూజించాను. ఆయనకు నమస్కరించాను. ఆయన అనుమతితో నేను సుఖంగా కూర్చున్నాను. అక్కడ కూర్చున్నపుడు నేను ఒక అద్భుతమైన దృశ్యం చూశాను. బంగారు విమానంలో, మణిముత్యాల అలంకరణతో, వజ్రాల వేదికతో కూడిన ఒక పురుషుడు అక్కడికి వచ్చాడు. ఆ పురుషుణ్ని చూసి సూర్యదేవుడు...
ఆనన్దమగమద్విప్రః ప్రాప్తవాన్కాఞ్చనం యథా ।౪ ౧ ఏతద్ధి సఫలం చాస్య న చాన్యత్కృతవానయమ్ । యదనేన కృతా పూజా వాచకస్య మహాత్మనః । । ఫలం హి కర్మణస్తస్య యన్మయా పూజితః స్వయమ్ । । ౪౨ వాచకం పూజయేద్యస్తు శ్రద్ధాభక్తిసమన్వితః । తేనాహం పూజితః స్యాం వై కో విష్ణుః శఙ్కరస్తథా । । ౪౩ వాచకం భోజయేద్యస్తు భక్త్యా భోజ్యేరనుత్తమైః । తేనాహం పూజితః స్యాం వై దశ వర్షాణి పఞ్చ చ ।।౪౪ న యమో న యమీ చాపి న మన్దో న మనుస్తథా । తపతీ న తథాన్విష్టా యథేష్టో వాచకో మమ ।।౪౫ వాచకే సత్కృతే దేవ భోజితే సురసైన్యప । తృప్తిర్భవతి మే దేవ సంవత్సరశతద్వయమ్ ।।౪౬ న కేవలం మమ ప్రీతిర్వాచకే భోజితే భవేత్ । కృత్స్నశో దేవతానాం చ ఇన్ద్రాదీనాం తథా భవేత్ ।।౪౭ బ్రహ్మవిష్ణుశివాదీనాం స చేష్ఠో వాచకో మమ । ప్రీతే తస్మిన్దేవతాః స్యుః సర్వాః ప్రీతా న సంశయః ।।౪౮ ఇత్యేతత్కథితం సర్వమాభ్యాం కర్మ మహాబల ।।౪౯ న చాన్యచ్చక్రతుః కర్మ కిమన్యచ్ఛ్రోతుమిచ్ఛసి । ఏతద్దృష్ట్వాహమాశ్చర్యం తవాభ్యాశమిహాగతః 1.94.౫౦ శ్రుత్వా కుమారవచనం సర్వలోకపితామహః ।।౫౧ బ్రహ్మోవాచ హన్త భోః సాధు పుణ్యోఽసి నాస్తి తుల్యస్త్వయాపరః । యద్దృష్టౌ భవతా తౌ హి సుపుణ్యౌ పుణ్యకారిణౌ ।।౫౨ యదుక్తం భానునా వత్స తత్తథా నాన్యథా భవేత్ । యదాసీన్మే ముఖం పుత్ర ప్రథమం లోకపూజితమ్ ।।౫౩ తస్మాదేతాని సర్వాణి నిర్గతాని సమన్తతః । ఇతిహాసపురాణాని లోకానాం హితకామ్యయా ।।౫౪ యథైతాని మమేష్టాని పురాణాని మహామతే । న తథా వై చతుర్వేదీ న చాఙ్గిని మహామతే ।।౫౫ శృణ్వన్త్యేతాని యే భక్త్యా నిత్యం శ్రద్ధాసమన్వితాః । దత్త్వా తు వాచకే వృత్తిం తే గచ్ఛన్తి పరం పదమ్ ।।౫౬ ధర్మార్థకామమోక్షాణాం స్పష్టీకరణముత్తమమ్ । ఇతిహాసపురాణాని మయా సృష్టాని సువ్రత । । ౫౭ చత్వారో య ఇమే వేదా గూఢార్థాః సతతం స్మృతాః । అతస్త్వేతాని సృష్టాని బోధాయైషాం మహామతే । । ౫౮ యస్తు కారయతే నిత్యం ధర్మశ్రవణముత్తమమ్ । ఆదిత్యాద్భాస్కరం ప్రాప్య యాతి తత్పరమం పదమ్ । । ౫౯ దత్త్వా తు దక్షిణాం తత్ర ఆదిత్యస్య పురం వ్రజేత్ । కిమాశ్చర్యం సురశ్రేష్ఠ దానపాత్రం హి తత్పరమ్ । । 1.94.౬౦ యథా దేవవరో లేఖో యథా హేతిః పరం పవిః । బ్రాహ్మణానాం తథా శ్రేష్ఠో వాచకో నాత్ర సంశయః । । ౬౧ హేతిర్యథా తేజసాం తు సరసాం సాగరో యథా । తథా సర్వద్విజేభ్యస్తు వాచకః ప్రవరః స్మృతః । । ౬౨ వాచకం పూజయేద్యస్తు నరో భక్తిపురః సరమ్ । పూజితం సకలం తేన జగత్యాన్నాత్ర సంశయః । । ౬౩ సత్యముక్తం న సన్దేహో భానునా మత్కులోద్వహ । వాచకేన సమం పాత్రం న జాత్వన్యద్భవేత్క్వచిత్ । । ౬౪ తచ్ఛ్రుత్వా బ్రహ్మణో వాక్యం కుమారో వాక్యమబ్రవీత్ । । ౬౫ అహో హి ధన్యతా తస్య పుణ్యశ్రవణకారిణః । దానం చ దదతోఽత్యర్థం పుణ్యతా వాచకాయ వై । । ౬౬ బ్రహ్మోవాచ ఇత్థం దిణ్డే సదా యస్తు దేవదేవస్య మన్దిరే । కుర్యాత్తు ధర్మశ్రవణం స యాతి పరమాం గతిమ్ । । ౬౭ ఇతి శ్రీభవిష్యమహాపురాణే బ్రాహ్మే పర్వణి సప్తమీకల్పే పుణ్యశ్రవణమాహాత్మ్య వర్ణనం నామ చతుర్నవతితమోఽధ్యాయః
ఆ బ్రాహ్మణుడు సంతోషంతో, బంగారం లభించినవాడిలా ఆనందించాడు. ఇతడు చేసిన పనుల్లో ఇదే నిజంగా ఫలించిందని చెప్పాలి, వేరే ఏదీ అతడు చేయలేదు. మహాత్ముడైన వాచకుని పూజ చేయడం వల్లే ఇతడికి ఫలితం లభించింది. నేను స్వయంగా పూజ చేయబడినందువల్లే అతడి కర్మకు ఫలం కలిగింది. ఎవడు శ్రద్ధాభక్తులతో వాచకుని పూజిస్తాడో, అతడివల్లనే నేను పూజించబడినట్టు, విష్ణువు, శంకరుడు కూడా పూజించబడినట్టు అవుతుంది. ఎవడు భక్తితో వాచకునికి ఉత్తమమైన భోజనాలు పెడతాడో, అతడివల్ల నేను పూజించబడినట్టు, పది సంవత్సరాలు ఐదు సంవత్సరాలు కూడా పూజ చేసిన ఫలితం వస్తుంది. వాచకునికి ఇష్టంగా ఉండడం వల్ల, అతడిని గౌరవించడం వల్ల, నాకు యముడు, యముని, మందుడు, మనువు, తపతి ఎవ్వరూ కూడా సమానంగా ఉండరు. వాచకునికి గౌరవంగా భోజనం పెట్టినప్పుడు, దేవతల సైన్యాధిపతీ, నాకు రెండు వందల సంవత్సరాల తృప్తి కలుగుతుంది. వాచకునికి భోజనం పెట్టినప్పుడు, నాకు మాత్రమే కాకుండా, ఇంద్రుడు మొదలైన అన్ని దేవతలకు కూడా ఆనందం కలుగుతుంది. బ్రహ్మ, విష్ణు, శివుడు మొదలైన దేవతలకు కూడా వాచకుడు ఎంతో ఇష్టమైనవాడు. వాచకునికి సంతృప్తి కలిగితే, అన్ని దేవతలు సంతోషిస్తారు, ఇందులో సందేహం లేదు. మహాబలుడా! ఇదంతా నేను చెప్పిన విధంగా, వేరే ఏ పనీ వారు చేయలేదు. ఇంకేమైనా వినాలనుకుంటున్నావా? ఈ అద్భుతాన్ని చూసి నేనిక్కడికి వచ్చాను. కుమారుని మాటలు విని, అన్ని లోకాల పితామహుడు అయిన బ్రహ్మ ఇలా అన్నాడు: "బాలా! నీవు చేసినది ఎంతో పుణ్యమైంది, నీకు సమానమైనవాడు లేడు. నీవు చూసిన ఆ ఇద్దరూ మహాపుణ్యులు, పుణ్యకారులు. భాను చెప్పినది నిజమే, అది తప్పకుండా అలాగే జరుగుతుంది. నా ముఖం మొదట్లో లోకపూజితమైనది. అందువల్ల అన్ని ఇతిహాస పురాణాలు లోకాల మేలు కోసం వెలువడినవి. ఇవన్నీ నాకు ఇష్టమైన పురాణాలు, మహామతీ! నాలుగు వేదాలు ఎంత గొప్పవో, ఇవి అంతే గొప్పవి. వీటిని భక్తితో, శ్రద్ధతో ఎవరైనా వినితే, వాచకునికి జీవనం ఇచ్చి, వారు పరమపదాన్ని పొందుతారు. ధర్మార్థకామమోక్షాల స్పష్టీకరణకు ఇతిహాస పురాణాలను నేను సృష్టించాను. నాలుగు వేదాలు ఎప్పుడూ రహస్యార్థంగా ఉంటాయి, అందుకే వీటిని అందరికీ అర్థమయ్యేలా చేశాను. ఎవరైనా నిత్యం ధర్మశ్రవణం చేయిస్తే, సూర్యుని లోకాన్ని చేరి, పరమపదాన్ని పొందతారు. అక్కడ దక్షిణా ఇచ్చినవాడు సూర్యుని పురాన్ని చేరతాడు. ఇది ఆశ్చర్యం కాదు, దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా! దానం చేయడంలో అది అత్యంత పుణ్యఫలం ఇస్తుంది. దేవతలలో శ్రేష్ఠమైన వాచకుడు, బ్రాహ్మణులలో కూడా అత్యంత గొప్పవాడు. వాచకుడు బ్రాహ్మణులందరిలో శ్రేష్ఠుడు, అతడిని పూజిస్తే, ఈ లోకంలో అన్నీ పూజించినట్లే. ఇది సత్యం, సందేహం లేదు. వాచకునితో సమానమైన పాత్రం మరొకటి ఎక్కడా ఉండదు. బ్రహ్మ మాటలు విని కుమారుడు ఇలా అన్నాడు: "పుణ్యశ్రవణం చేసే వాడి ధన్యత ఎంత గొప్పది! వాచకునికి దానం చేసే వాడికి ఎంతో పుణ్యం కలుగుతుంది." బ్రహ్మ ఇలా అన్నాడు: "ఎవరైనా ఎప్పుడూ దేవదేవుని ఆలయంలో ధర్మశ్రవణం చేస్తే, అతడు పరమగతిని పొందుతాడు."
ఆదిత్యాలయమాహాత్మ్యవర్ణనమ్ బ్రహ్మోవాచ త్రిభిః ప్రదక్షిణాం కృత్వా యో నమస్కురుతే రవిమ్ । భూమౌ గతేన శిరసా స యాతి పరమాం గతిమ్ । । ౧ సోపానత్కో దేవగృహమారోహేద్యస్తు మానవః । స యాతి నరకం ఘోరం తామిస్రం నామ నామతః । । ౨ శ్లేష్మమూత్రపురీషాణి సముత్సృజతి యస్తు వై । దేవస్యాయతనే భానోః స గచ్ఛేన్నరకం క్రమాత్ । । ౩ ఘృతం మధు పయస్తోయం తథేక్షురసముత్తమమ్ । స్నపనార్థం తు దేవస్య యే దదతీహ మానవాః । । సర్వకామానవాప్యేహ తే యాన్తి హేలిమణ్డలమ్ । । ౪ స్నాప్యమానం రవిం భక్త్యా యే పశ్యన్తి వృషధ్వజ । తేఽశ్వమేధఫలం ప్రాప్య లయం యాన్తి వృషధ్వజే । । ౫ స్నపనం యే చ కుర్వంతి భానోర్భక్తిసమన్వితాః । లభన్తే తత్ఫలం భీమ రాజసూయాశ్వమేధయోః । । ౬ యథా న లఙ్ఘయేత్కశ్చిత్స్నపనం భాస్కరస్య తు । తథా కార్యం ప్రయత్నేన లఙ్ఘితం హ్యసుఖావహమ్ । । ౭ తామిస్రం నరకం యాతి లఙ్ఘయేచ్చ స రౌరవాన్ । తస్మాత్సర్వప్రయత్నేన కార్యం స్నపనమాదితః । । ౮ ఘృతేన స్నాపయేద్దేవం కఞ్జమాప్నోతి మానవః । మధునా ప్రియమాయాతి తోయేనాపి ఘృతౌకసమ్ । । ౯ ఇక్షురసేన సంస్నాప్య పయసా కఞ్జశధ్వజమ్ । ఏవమేభిః స్నాపయేద్వై రవిమీహితమాప్నుయాత్ । । 1.95.౧౦ ఇతి శ్రీభవిష్యే మహాపురాణే బ్రాహ్మేపర్వణి సప్తమీకల్పే ఆదిత్యాలయమాహాత్మ్యవర్ణనం నామ పఞ్చనవతితమోఽధ్యాయః
బ్రహ్మ ఇలా అన్నాడు: "ఎవరైనా సూర్యుని ఆలయంలో మూడు సార్లు ప్రదక్షిణ చేసి, భూమిపై తలవంచి నమస్కరిస్తే, వారు పరమగతిని పొందుతారు. దేవాలయంలో మెట్లు ఎక్కి ప్రవేశించే మనిషి, తామిస్రం అనే భయంకర నరకానికి పోతాడు. సూర్యుని ఆలయంలో ఎవరైనా కఫం, మూత్రం, మలాన్ని విసర్జిస్తే, వారు క్రమంగా నరకానికి వెళ్ళిపోతారు. ఇక్కడ ఎవరైనా సూర్యుని అభిషేకానికి నెయ్యి, తేనె, పాలు, నీరు, చెక్కరరసం ఇస్తే, వారు అన్ని కోరికలు నెరవేర్చుకుని సూర్య లోకాన్ని చేరుతారు. భక్తితో సూర్యుని అభిషేకాన్ని చూస్తే, వారు అశ్వమేధ యాగ ఫలితాన్ని పొంది, మోక్షాన్ని పొందుతారు. భక్తితో సూర్యుని అభిషేకం చేసే వారు, రాజసూయ యాగం, అశ్వమేధ యాగ ఫలితాన్ని పొందుతారు. ఎవ్వరూ సూర్యుని అభిషేకాన్ని దాటి పోకూడదు, దాన్ని జాగ్రత్తగా గౌరవించాలి. దాటి వెళితే దుఃఖం కలుగుతుంది. దాటి వెళ్ళినవాడు తామిస్రం, రౌరవం అనే నరకాలకు వెళ్తాడు. అందువల్ల అన్ని శ్రద్ధతో ముందుగా అభిషేకాన్ని చేయాలి. నెయ్యితో దేవుణ్ణి అభిషేకం చేస్తే, మనిషి కమల లోకాన్ని పొందుతాడు. తేనెతో చేస్తే ప్రియుడవుతాడు. నీటితో చేస్తే నెయ్యి లోకాన్ని చేరుతాడు. చెక్కరరసం, పాలతో కమలధ్వజుడిని అభిషేకం చేస్తే, అలాగే ఈ విధంగా సూర్యుని అభిషేకం చేస్తే, కోరుకున్న ఫలితాన్ని పొందుతాడు."
జయానామసప్తమీవర్ణనమ్ దిణ్డిరువాచ యచ్చైతాః సప్త సప్తమ్యో భవతా కథితా మమ । తాసాం యా ప్రథమా దేవ కథితా సా సవిస్తరా । । ౧ యాస్త్వన్యా దేవశార్దూల తాః సర్వాః కథయస్వ మే । యేనోపోష్య తతస్తాస్తు వ్రజేఽహం హేలిసద్మ వై । । ౬ బ్రహ్మోవాచ శుక్లపక్షస్య సప్తమ్యాం నక్షత్రం పఞ్చతారకమ్ । యదా స్యాత్సా తదా జ్ఞేయా జయా నామేతి సప్తమీ । । ౩ తస్యాం దత్తాం౧ హుతం జాపస్తర్పణం దేవపూజనమ్ । సర్వం శతగుణం ప్రోక్తం పూజా చాపి దివాకరే । । ౪ భాస్కరస్య ప్రియా హ్యేషా సప్తమీ పాపనాశినీ । ధన్యా యశస్యా పుత్ర్యా చ కామదా కఞ్జజావహా । । ౫ విధినానేన కర్తవ్యా తిథిర్యా మమ విద్యతే । తం శృణుష్వ విధిం మత్తో యేన కృత్వార్థమశ్నుమతే । ౬ హంసే హంసమాక్యే శుక్లేయం సప్తమీ పురా । సముపోష్య చ కర్తవ్యా విధినానేన శఙ్కర । । ౭ పారణా తృతీయాఽహే స్యాత్కథితం గోవృషావహమ్ । ప్రథమం చతురో మాసాన్పారణం కథితం బుధైః । । ౮ కథితాన్యత్ర పుష్పాణి కరవీరస్య సువ్రత । చన్దనం చ తథా రక్తం ధూపార్థం గుగ్గులం పరమ్ । । ౯ కాసారం తు సుపక్వం చ నైవేద్యం భాస్కరాయ వై । అనేన విధినా పూజ్య మార్తణ్డం విబుధాధిపమ్ । । 1.96.౧౦ పూజయేద్బ్రాహ్మణాన్భీమ భక్ష్యభోజ్యైర్యథావిధి । కాసారం భోజయేద్విప్రాన్పారణేఽస్మిన్విచక్షణః । । స్వయమేవ తథాశ్నీయాత్ప్రయతో మౌనమాశ్రితః । । ౧౧ పఞ్చమ్యామేకభక్తం తు షష్ఠ్యాం నక్తం ప్రవర్తతే । కృత్వోపవాసం సప్తమ్యామష్టమ్యాం పారణం భవేత్ । । ౧౨ షష్ఠ్యా సమేతా కర్తవ్యా నాష్టమ్యేయం కదాచన । యస్యోపవాసనాయైవ షష్ఠ్యామాహురుపోషితమ్ । । ౧౩ యథైకాదశ్యాం కుర్వన్తి ఉపవాసం మనీషిణః । ఉపవాసనాయ ద్వాదశ్యాం తథేయం పరికీర్తితా । । ౧౪ సిద్ధార్థకైః స్నానమన్త్రః ప్రాశనం గోమయస్య తు । భానుర్మే ప్రీయతామత్ర దన్తకాష్ఠం తథార్కజమ్ । । ౧౫ ఇత్యేష కథితస్తాత ప్రథమే పారణే విధిః । ద్వితీయం శ్రూయతాం భీమ పారణం గదతో మమ । । ౧౬ మాలతీకుసుమానీహ శ్రీఖణ్డం చన్దనం తథా । నైవేద్యం పాయసం భానోర్ధూపం విజయమాదిశేత్ । । ౧౭ బ్రాహ్మణాన్భోజయేద్వాపి తథాశ్నీయాత్స్వయం విభో । రవిర్మే ప్రీయతామత్ర నామ దేవస్య కీర్తయేత్ । । ౧౮ ప్రాశయేత్పఞ్చగవ్యం తు ఖదిరం దన్తధావనే । ద్వితీయే పారణే వీర విధిరుక్తో మయాధునా । । ౧౯ తృతీయం పారణం చాపి కథ్యమానం నిబోధ మే । అగస్తికుసుమైరత్ర భాస్కరం పూజయేద్బుధః । । 1.96.౨౦ సమాలమ్భనమత్రోక్తం శ్రీఖణ్డం కుసుమం తథా । సిహ్లకో ధూప ఉద్దిష్టో భానోః ప్రీతికరః పరః । । ౨౧ శాల్యోదనం తు నైవేద్యం రసాలోపరిసంయుతమ్ । బ్రాహ్మణానాం తు దాతవ్యం భక్షయేత తథాత్మనా । । ౨౨ కుశోదకప్రాశనం తు బదర్యా దన్తధావనమ్ । వికర్తనః ప్రీయతాం మే నామ దేవస్య కీర్తయేత్ । । ౨౩ వర్షాసు దేవదేవస్య పూజా కార్యా విధానతః । గన్ధపుష్పోపహారైస్తు నానాప్రేక్షణకైస్తథా । । ౨౪ గోదానైర్భూమిదానైర్వా బ్రాహ్మణానాం చ తర్పణైః । ఇత్థం సమ్పూజ్య దేవేశం దేవస్య పురతః స్థితః । । ౨౫ కారయేత్పరమం పుణ్యం ధన్యం పుస్తకవాచనమ్ । వస్త్రైర్గన్ధైస్తథా ధూపైర్వాచకం పూజయేత్తతః । । ౨౬ దేవస్య పురతః స్థిత్వా తతో మన్త్రముదీరయేత్ । దేవదేవ జగన్నాథ సర్వరోగార్తినాశన । । గ్రహేశ లోకనయన వికర్తన తమోఽపహ । । ౨౭ కృతేయం దేవదేవేశ జయా నామేతి సప్తమీ । మయా తవ ప్రసాదేన ధన్యా పాపహరా శివా । । ౨౮ అనేన విధినా వీర యః కుర్యాత్సప్తమీమిమామ్ । తస్య స్నానాదికం సర్వం భవేచ్ఛతగుణం విభో । । ౨౯ కృత్వేమాం సప్తమీం వీర పురుషః ప్రాప్నుయాద్యశః । ధనం ధాన్యం సువర్ణం చ పుత్రమార్యబలం శ్రియమ్ । । 1.96.౩౦ ప్రాప్యేహ దేవశార్దూల సూర్యలోకం స గచ్ఛతి । తస్మాదేత్య పునర్భూమౌ రాజరాజో భవేద్బుధః । । ౩౧ ఇత్యేషా కథితా వీర జయా నామేతి సప్తమీ । కృతా స్మృతా శ్రుతా సా తు హేలిలోకప్రదాయినీ । । ౩౨ ఇతి శ్రీభవిష్యే మహాపురాణే బ్రాహ్మే పర్వణి సప్తమీకల్పే జయానామసప్తమీమాహాత్మ్యవర్ణనం నామ షణ్ణవతితమోఽధ్యాయః
దిండిరుడు ఇలా అడిగాడు: "ప్రభూ! మీరు చెప్పిన ఏడు సప్తమీలలో మొదటి సప్తమి గురించి మీరు విశదంగా వివరించారు. మిగతా సప్తమీల గురించి కూడా వివరంగా చెప్పండి. వాటిని ఆచరించి, నేను సూర్యుని లోకానికి వెళ్లాలని కోరుతున్నాను." బ్రహ్మ ఇలా అన్నాడు: "శుక్లపక్ష సప్తమి రోజున పంచతారక నక్షత్రం ఉంటే, ఆ సప్తమిని 'జయా' అని అంటారు. ఆ రోజున దానం, హోమం, జపం, తర్పణం, దేవతల పూజ, సూర్యుని పూజ – ఇవన్నీ వంద రెట్లు ఫలితాన్ని ఇస్తాయి. ఈ సప్తమి సూర్యునికి ప్రియమైనది, పాపాలను తొలగిస్తుంది, ధన్యత, కీర్తి, సంతానాన్ని ఇస్తుంది, కోరికలను తీరుస్తుంది, కమలాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. ఈ వ్రతాన్ని నిబంధనల ప్రకారం చేయాలి. ఆ విధానాన్ని నా నుండి విను. హంస లేదా హంసమాఖ్య అనే శుక్ల సప్తమి రోజున ఉపవాసం చేసి, ఈ విధంగా చేయాలి. పారణం మూడవ రోజున చేయాలి. మొదట నాలుగు నెలలు పారణం చెయ్యాలని పండితులు చెబుతారు. అక్కడ కరవీర పువ్వులు, ఎర్ర గంధం, ధూపానికి మంచి గుగ్గిలం వాడాలి. బాగా ఉడికిన కాసారం సూర్యునికి నైవేద్యంగా పెట్టాలి. ఈ విధంగా మార్టండుడిని పూజించాలి. భీమా! బ్రాహ్మణులను తగిన భోజనాలతో పూజించాలి. పారణ సమయంలో కాసారం పెట్టి బ్రాహ్మణులను భోజనం పెట్టాలి. తానే కూడా మౌనంగా, నియమంగా భోజనం చేయాలి. పంచమి రోజున ఒక్కసారి భోజనం చేయాలి. షష్ఠి రోజున రాత్రి ఉపవాసం చేయాలి. సప్తమి రోజున ఉపవాసం చేసి, అష్టమి రోజున పారణం చేయాలి. షష్ఠి కలిపి చేయాలి, ఎప్పుడూ అష్టమి కలిపి చేయకూడదు. ఉపవాసానికి షష్ఠి రోజునే ఆచరించాలి. ఎలాగైతే పండితులు ఏకాదశి రోజున ఉపవాసం చేస్తారో, అలాగే ద్వాదశి రోజున కూడా ఉపవాసంగా చేయాలి. సిద్ధార్థకాలతో స్నానం చేయాలి, స్నాన మంత్రం పలకాలి, గోమయం ప్రాశనం చేయాలి, అర్క కట్టెతో దంతధావనం చేయాలి. ఇదే మొదటి పారణ విధానం. రెండవ పారణ విధానం విను. మల్లిక పువ్వులు, శ్రీఖండం, చందనం, నైవేద్యంగా పాయసం, ధూపంగా విజయాన్ని వాడాలి. బ్రాహ్మణులను భోజనం పెట్టాలి, తానే కూడా భోజనం చేసి, సూర్యుని నామాన్ని జపించాలి. పంచగవ్య ప్రాశనం చేయాలి, ఖదిర కట్టెతో దంతధావనం చేయాలి. ఇది రెండవ పారణ విధానం. మూడవ పారణ విధానం విను. అగస్తి పువ్వులతో సూర్యుని పూజించాలి. శ్రీఖండం, పువ్వులు, సిహ్లక ధూపం వాడాలి. శాలియొదనాన్ని రసాలతో కలిపి నైవేద్యంగా పెట్టాలి. బ్రాహ్మణులకు ఇవ్వాలి, తానే కూడా భోజనం చేయాలి. కుశోదకాన్ని ప్రాశనం చేయాలి, బదరి కట్టెతో దంతధావనం చేయాలి, వికర్తనుని నామాన్ని జపించాలి. వర్షాకాలంలో దేవదేవుని పూజను సుగంధాలు, పువ్వులు, వివిధ వినోదాలతో చేయాలి. గోవు, భూమి దానం చేయాలి, బ్రాహ్మణులకు తర్పణం చేయాలి. ఇలా దేవుని పూజించి, దేవుని ముందు నిలబడి, పుస్తక వाचनాన్ని చేయించాలి, వాచకునికి వస్త్రాలు, గంధం, ధూపం ఇచ్చి గౌరవించాలి. దేవుని ముందు నిలబడి, ఈ మంత్రాన్ని పలకాలి: "దేవదేవా! జగన్నాథా! అన్ని వ్యాధులను పోగొట్టేవాడా! గ్రహాధిపతీ! లోకనేత్రుడా! వికర్తనా! చీకటిని తొలగించేవాడా! ఈ జయా సప్తమిని నీ కృపతో నేను చేసినాను. ఇది పుణ్యదాయకం, పాపహారం, శుభదాయకం." ఈ విధంగా సప్తమి వ్రతాన్ని చేసే వాడికి, స్నానం మొదలైన అన్ని కార్యాలు వంద రెట్లు ఫలిస్తాయి. ఈ సప్తమిని చేసిన వాడు కీర్తిని, ధనాన్ని, ధాన్యాన్ని, బంగారాన్ని, మంచి సంతానాన్ని, బలాన్ని, శ్రీను పొందుతాడు. దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా! ఇక్కడ సూర్యలోకాన్ని చేరి, తిరిగి భూమిపై రాజరాజుగా జన్మిస్తాడు. ఇదే జయా సప్తమి మహిమ. దీనిని ఆచరించిన, స్మరించిన, విన్న వాడికి సూర్యలోకం లభిస్తుంది."
జయన్తీకల్పవర్ణనమ్ బ్రహ్మోవాచ మాఘస్య శుక్లపక్షే తు సప్తమీ యా త్రిలోచన । జయన్తీ నామ సా ప్రోక్తా పుణ్యా పాపహరా శివా । । ౧ సోపోష్యా యేన విధినా శృణు తం పార్వతీప్రియ । పారణాని తు చత్వారి కథితాన్యత్ర పణ్డితైః । । ౨ పఞ్చమ్యామేకభక్తం తు షష్ఠ్యాం నక్తం ప్రకీర్తితమ్ । ఉపవాసస్తు సప్తమ్యామష్టమ్యాం పారణం భవేత్ । । ౩ మాఘే చ ఫాల్గునే మాసి తథా చైత్రే చ సువ్రత । బకపుష్పాణి రమ్యాణి కుఙ్కుమం చ విలేపనమ్ । । ౪ నైవేద్యం మోదకాంశ్చాత్ర ధూప ఆజ్యముదాహృతః । ప్రాశనం పఞ్చగవ్యం తు పవిత్రీకరణం పరమ్ ।। ౫ మోదకైర్భోజయేద్విప్రాన్యథాశక్త్యా గణాధిప । శాల్యోదనం చ భూతేశ దద్యాచ్ఛక్త్యా ద్విజేషు వై । ౬ ఇత్థం సమ్పూజయేద్యస్తు భాస్కరం లోకపూజితమ్ । సర్వస్మిన్పారణే వీర సోఽశ్వమేధఫలం లభేత్ । । ౭ ద్వితీయే పారణే పూజ్య రాజసూయఫలం లభేత్ । వైశాఖాషాఢజ్యేష్ఠేషు శ్రావణే మాసి సువ్రత । । పూజార్థమథ భానోర్వై శతపత్రాణి సువ్రత । । ౮ శ్వేతం చ చన్దనం భీమ ధూపో గుగ్గులురుచ్యతే । నైవేద్యం గుడపూపాస్తు ప్రాశనం గోమయస్య తు । । భోజనే చాపి విప్రాణాం గుడపూపాః ప్రకీర్తితాః । । ౯ ద్వితీయమిదమాఖ్యాతం పారణం పాపనాశనమ్ । రాజసూయాశ్వమేధాభ్యాం ఫలదం భాస్కరప్రియమ్ । । 1.97.౧౦ తృతీయం శృణు దేవస్య పూజార్థే భాస్కరస్య తు । మాసి భాద్రపదే వీర తథా చాశ్వయుజే విభో । । ౧౧ కార్త్తికే చాపి మాసే తు రక్తచన్దనమాదిశేత్ । మాలతీకుసుమానీహ ధూపో విజయ ఉచ్యతే । । ౧౨ నైవేద్యం ఘృతపూపాస్తు భోజనం చ ద్విజన్మనామ్ । కుశోదకప్రాశనం తు కాయశుద్ధికరం పరమ్ । । ౧౩ తృతీయమపి చాఖ్యాతం పారణం పాపనాశనమ్ । రాజసూయాశ్వమేధాభ్యాం ఫలదం భాస్కరప్రియమ్ । । ౧౪ చతుర్థమపి తే వచ్మి పారణం పాపనాశనమ్ । రాజసూయాశ్వమేధాభ్యాం ఫలదం భాస్కరప్రియమ్ । । ౧౫ తదద్య దేవశార్దూల పారణం శ్రేయసే శృణు । మాసి మార్గశిరే వీర పౌషే మాసి తథా శివ । । ౧౬ మాఘే చ దేవశార్దూల శృణు పుణ్యాన్యశేషతః । కరవీరాణి రక్తాని తథా రక్తం చ చన్దనమ్ । ౧౭ అమృతాఖ్యస్తథా ధూపో నైవేద్యం పాయసం పరమ్ । ఆర్జనీయం తథా తక్రం ప్రాశనం పరమం స్మృతమ్ । । ౧౮ అగరుం చన్దనం ముస్తం సిహ్లకం త్ర్యూషణం తథా । సమభాగైస్తు కర్తవ్యమిదం చామృతముచ్యతే । । ౧౯ నామాని కథితాన్యత్ర భాస్కరస్య మహాత్మనః । చిత్రభానుస్తథా భానురాదిత్యో భాస్కరస్తథా । । 1.97.౨౦ ప్రీయతామితి సర్వస్మిన్పారణే విధిమాదిశేత్ । అనేన విధినా యస్తు కుర్యాత్పూజాం విభావసోః । । ౨౧ తస్యాం తిథౌ దేవదేవ స యాతి పరమం పదమ్ । కృత్వైవం సప్తమీం భీమ సర్వకామానవాప్నుతే । । ౨౨ పుత్రార్థీ లభతే పుత్రాన్ధనార్థీ లభతే ధనమ్ । సరోగో ముచ్యతే రోగైః శుభమాప్నోతి పుష్కలమ్ । । ౨౩ పూర్ణే సంవత్సరే భీమ కార్యా పూజా దివాకరే । గన్ధపుష్పోపహారైస్తు బ్రాహ్మణానాం చ తర్పణైః । । నానావిధైః ప్రేక్షణకైః పూజయా వాచకస్య తు । । ౨౪ ఇత్థం సమ్పూజ్య దేవేశం బ్రాహ్మణాంశ్చాభిపూజ్య చ । వాచకం చ ద్విజం పూజ్య ఇదం వాక్యముదీరయేత్ । । ౨౫ ధర్మకార్యేషు మే దేవ అర్థకార్యేషు నిత్యశః । కామకార్యేషు సర్వేషు జయో భవతు సర్వదా । । ౨౬ తతో విసర్జయేద్విప్రాన్వాచకం తు ద్విజోత్తమమ్ । ఇత్థం కుర్యాదిదం యస్తు స జయం ప్రాప్నుయాత్ఫలమ్ । । సర్వపాపవిశుద్ధాత్మా సూర్యలోకం స గచ్ఛతి । । ౨౭ విమానవరమారుఢః కఞ్జజోద్భవముత్తమమ్ । తేజసా రవిసంకాశః ప్రభయా పతగోపమః । । ౨౮ ఇతి శ్రీభవిష్యే మహాపురాణే బ్రాహ్మే పర్వణి సప్తమీకల్పే జయన్తీకల్పవర్ణనం నామ సప్తనవతితమోఽధ్యాయః
బ్రహ్మ ఇలా అన్నాడు: "త్రిలోచనుడా! మాఘ మాస శుక్లపక్ష సప్తమిని 'జయంతీ' అని అంటారు. ఇది పుణ్యదాయకం, పాపహారం, శుభదాయకం. పార్వతీప్రియుడా! దీనిని ఏ విధంగా ఆచరించాలో విను. ఇక్కడ నాలుగు పారణాలు పండితులు చెప్పారు. పంచమి రోజున ఒక్కసారి భోజనం చేయాలి. షష్ఠి రోజున రాత్రి ఉపవాసం చేయాలి. సప్తమి రోజున ఉపవాసం చేసి, అష్టమి రోజున పారణం చేయాలి. మాఘ, ఫాల్గుణ, చైత్రమాసాల్లో బకుల పువ్వులు, కుంకుమం అంగరాగంగా వాడాలి. నైవేద్యంగా మోదకాలు పెట్టాలి, ధూపంగా నెయ్యి వాడాలి. పంచగవ్య ప్రాశనం పవిత్రతకు అత్యుత్తమం. శక్తికి తగినంత బ్రాహ్మణులకు మోదకాలు పెట్టాలి, భూతేశ్వరుడా! శక్తికి తగినంత శాలియొదనాన్ని ద్విజులకు ఇవ్వాలి. ఈ విధంగా సూర్యుని ప్రతి పారణంలో పూజిస్తే, అశ్వమేధ యాగ ఫలితం లభిస్తుంది. రెండవ పారణంలో రాజసూయ యాగ ఫలితం లభిస్తుంది. వైశాఖ, ఆషాఢ, జ్యేష్ఠ, శ్రావణ మాసాల్లో సూర్యుని పూజకు వంద కమల పువ్వులు వాడాలి. భీమా! తెలుపు చందనం, గుగ్గిల ధూపం వాడాలి. నైవేద్యంగా బెల్లం పూరలు పెట్టాలి, గోమయం ప్రాశనం చేయాలి. బ్రాహ్మణులకు బెల్లం పూరలు భోజనంగా పెట్టాలి. ఇదే రెండవ పారణ విధానం, ఇది పాపహారం, సూర్యునికి ప్రియమైనది, రాజసూయ, అశ్వమేధ యాగ ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. మూడవ పారణ విధానం విను. భాద్రపద, ఆశ్వయుజ మాసాల్లో, కార్తీక మాసంలో ఎర్ర గంధం వాడాలి. మల్లిక పువ్వులు, విజయ ధూపం వాడాలి. నైవేద్యంగా నెయ్యి పూరలు పెట్టాలి, ద్విజులకు భోజనం పెట్టాలి. కుశోదక ప్రాశనం శుద్ధికరంగా ఉంటుంది. ఇదే మూడవ పారణ విధానం, ఇది పాపహారం, సూర్యునికి ప్రియమైనది, రాజసూయ, అశ్వమేధ యాగ ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. నాలుగవ పారణ విధానం కూడా చెబుతాను. ఇది కూడా పాపహారం, సూర్యునికి ప్రియమైనది, రాజసూయ, అశ్వమేధ యాగ ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా! ఇప్పుడు మంగళకరమైన పారణ విధానాన్ని విను. మార్గశిర, పౌష మాసాల్లో, మాఘ మాసంలో కూడా, దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా! పూర్ణ ఫలితాలు విను. ఎర్ర కరవీర పువ్వులు, ఎర్ర గంధం వాడాలి. అమృత అనే ధూపం, పాయసం నైవేద్యంగా, తక్రాన్ని ఆర్జించాలి, ప్రాశనం అత్యుత్తమంగా ఉంటుంది. అగరు, చందనం, ముస్త, సిహ్లక, త్ర్యూషణం సమభాగంగా కలిపి అమృతంగా వాడాలి. ఇక్కడ సూర్యుని మహాత్ముడైన నామాలు: చిత్రభాను, భాను, ఆదిత్య, భాస్కర. ప్రతి పారణలో 'ప్రియతామితి' అని చెప్పాలి. ఈ విధంగా వ్రతాన్ని చేసే వాడు, ఆ తిథిలో దేవదేవుని పూజిస్తే, పరమపదాన్ని పొందుతాడు. భీమా! ఈ విధంగా సప్తమిని ఆచరిస్తే, అన్ని కోరికలు నెరవేరతాయి. సంతానాన్ని కోరేవారు సంతానం, ధనాన్ని కోరేవారు ధనం, రోగులు ఆరోగ్యం, శుభాన్ని సమృద్ధిగా పొందుతారు. సంవత్సరాంతంలో సూర్యుని పూజను సుగంధాలు, పువ్వులు, బ్రాహ్మణులకు తర్పణాలు, వివిధ వినోదాలు, వాచకుని గౌరవంతో చేయాలి. ఇలా దేవుని, బ్రాహ్మణులను, వాచకునిని గౌరవించి, ఇలా చెప్పాలి: 'ధర్మకార్యాల్లో, ఆర్థికకార్యాల్లో, అన్ని కోరికల్లో ఎప్పుడూ నాకు విజయమే కలగాలి.' తరువాత బ్రాహ్మణులను, వాచకునిని పంపించాలి. ఇలా చేసే వాడు విజయ ఫలితాన్ని పొందుతాడు. అన్ని పాపాలనుండి శుద్ధాత్ముడై, సూర్యలోకాన్ని చేరుతాడు. కమలంలో జన్మించిన ఉత్తమమైన విమానంపై, సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తూ, పక్షిలా వెలుగుతూ, అక్కడికి వెళ్తాడు."
పారణాన్యత్ర చత్వారి కథితాని మనీషిభిః । పుష్పాణి కరవీరస్య తథా రక్తం చ చన్దనమ్ । ।౩ ధూపక్రియా గుగ్గులేన నైవేద్యం గుడపూపకాః । భాద్రపదాదిమాసేషు విధిరేష ప్రకీర్తితః । । ౪ శ్వేతాని భీమపుష్పాణి తథా శ్వేతం చ చన్దనమ్। ధూపమాజ్యమిహాఖ్యాతం నైవద్యం పాయసం రవేః । । ౫ మార్గశీర్షాదిమాసేషు విధిరేష ప్రకీర్తితః । తతోఽగస్త్యస్య పుష్పాణి కుఙ్కుమం చ విలేపనమ్ । । ౬ ధూపార్థం సిహ్లకం ప్రోక్తమథ వా రవివర్ణకమ్ । శాల్యోదనం చ నైవేద్యం సరసం ఫాల్గునాదిషు । । ౭ రక్తోత్పలాని భూతేశ సాగురుం చన్దనం తథా । అనన్తో ధూప ఉద్దిష్టో నైవేద్యం ఖణ్డపూపకాః । । ౮ శ్రీఖణ్డం గ్రన్థిసహితమగురుః సిహ్లకం తథా । ముస్తా తథేన్ద్రం భూతేశ శర్కరా గృహ్యతే త్ర్యహమ్ । । ౯ ఇత్యేష ధూపోఽనన్తస్తు కథితో దేవసత్తమ । జ్యేష్ఠాదిమాసేషు తథా విధిరుక్తో మనీషిభిః । । 1.98.౧౦ శృణు నామాని దేవస్య ప్రాశనాని చ సువ్రత । సుధాంశురర్యమా చైవ సవితా త్రిపురాన్తకః । । ౧౧ పారణేష్వేవ సర్వేషు ప్రీయతామితి కీర్తయేత్ । గోమూత్రం పఞ్చగవ్యం తు ఘృతం చోష్ణం పయో దధి । । ౧౨ యస్త్వేతాం సప్తమో కుర్యాదనేన విధినా నరః । అపరాజితో భవేత్సోఽసౌ సదా శత్రుభిరాహవే । । ౧౩ జిత్వా శత్రుం లభేతాపి త్రివర్గం నాత్ర సంశయః । త్రివర్గమథ సమ్ప్రాప్య స్వర్భానోః పురమశ్నుతే । । ౧౪ తతః పూర్ణేషు మాసేషు పూజయేచ్ఛక్తితః ఖగమ్ । గన్ధపుష్పోపహారైస్తు పురాణశ్రవణేన చ । । ౧౫ అశ్వదానేన చ విభోర్బ్రాహ్మణానాం చ తర్పణైః । వాచకం పూజయిత్వా చ భాస్కరస్య ప్రియం సదా । । ౧౬ భాస్కరాయ ధ్వజాన్దద్యాన్నానారత్నవిభూషితాన్ । య ఇత్థం కురుతే వీర సప్తమీం యత్నతః సదా । । ౧౭ స పరాజిత్య వై శత్రుం యాతి హంససలోకతామ్ । । ౧౮ శుక్లాశ్వోద్భవయానేన ఆపగేన పతాకినా । ఆపగాధిపసంకాశ ఆపగానుచరో భవేత్ । । ౧౯ ఇతి శ్రీభవిష్యే మహాపురాణే బ్రాహ్మే పర్వణి సప్తమీకల్పే అపరాజితావర్ణనం నామాష్టనవతితమోఽధ్యాయః
ఇంకొన్ని చోట్ల, ఉపవాస విరమణకు నాలుగు విధాలుగా మేధావులు చెప్పినవి: కరవీరపు పువ్వులు, ఎర్రగంధం, గుగ్గిలంతో ధూపం, బెల్లంతో చేసిన మిఠాయిలు. ఇవి భాద్రపదాది మాసాలలో చేయవలసిన విధిగా చెప్పబడింది. భీమపుష్పాలు, తెల్లగంధం, ఆజ్యంతో ధూపం, పాయసం నైవేద్యంగా ఇవ్వాలి — ఇవి మార్గశిరాది మాసాలకు. ఆ తర్వాత అగస్త్యుని పుష్పాలు, కుంకుమం, సిహ్లకం లేదా పసుపు రంగు ధూపం, ఫాల్గుణాది మాసాలలో సరసమైన అన్నం నైవేద్యంగా ఇవ్వాలి. రక్తోత్పలాలు, సాగరుతో గంధం, ముస్తా, శర్కరతో మూడు రోజులు భోజనం చేయాలి — ఇవి జ్యేష్ఠాది మాసాలకు. ఈ విధంగా ధూపాలు, నైవేద్యాలు చెప్పబడ్డాయి. ఇప్పుడు దేవుని పేర్లు, పానీయాలు విను: సుధాంశు, అర్యమా, సవిత, త్రిపురాంతకుడు — వీటిని ఉపవాస విరమణ సమయంలో పఠించాలి. గోమూత్రం, పంచగవ్య, నెయ్యి, వేడిపాలు, పెరుగు — ఇవి కూడా ఇవ్వాలి. ఈ విధంగా ఏ మనిషి సప్తమిని ఆచరిస్తే, అతడు ఎప్పుడూ శత్రువుల చేతిలో ఓడిపోడు. శత్రువులను జయించి, ధర్మార్థకామాలను పొందుతాడు; ఆ తరువాత స్వర్గాన్ని పొందుతాడు. ప్రతి మాసం పూర్తయినప్పుడు, తన శక్తికి తగినట్లుగా పక్షిని పూజించాలి; మంచి గంధం, పువ్వులు, పురాణ శ్రవణం, గుర్రాల దానం, బ్రాహ్మణ తృప్తి, వాచకుని పూజ — ఇవన్నీ భాస్కరునికి ప్రీతికరం. భాస్కరునికి రకరకాల రత్నాలతో అలంకరించిన ధ్వజాలు సమర్పించాలి. ఈ విధంగా శ్రద్ధతో సప్తమిని ఆచరించినవాడు, శత్రువులను జయించి, హంసల లోకాన్ని చేరుతాడు. తెల్ల గుర్రంతో, జలపథంతో, జలపతి సమానంగా, జలదేవతలతో కూడి ఉంటాడు.
మహాజయాకల్పవర్ణనమ్ బ్రహ్మోవాచ శుక్లపక్షే తు సప్తమ్యాం యదా సంక్రమతే రవిః । మహాజయా తదా సా వై సప్తమీ భాస్కరప్రియా । । ౧ స్నానం దానం జపో హోమః పితృదేవాభిపూజనమ్ । సర్వం కోటిగుణం ప్రోక్తం భాస్కరస్య వచో యథా । । ౨ యస్తస్యాం మానవో భక్త్యా ఘృతేన స్నాపయేద్రవిమ్ । సోఽశ్వమేధఫలం ప్రాప్య స్వర్గలోకమవాప్నుయాత్ । । ౩ పయసా స్నాపయేద్యస్తు భాస్కరం భక్తిమాన్నరః । విముక్తః సర్వపాపేభ్యో యాతి సూర్యసలోకతామ్ । ।౪ కార్పూరేణ విమానేన కిఙ్కిణీజాలమాలినీ । తేజసా హరిసంకాశః కాన్త్యా సూర్యసమస్తథా । । ౫ స్థిత్వా తత్ర చిరం కాలం రాజా భవతి చాఞ్జసా । మహాజయైషా కథితా సప్తమీ త్రిపురాన్తక । । ౬ యాముపోష్య నరో భక్త్యా భవతే సూర్యలోకగః । తతో యాతి పరం బ్రహ్మ యత్ర గత్వా న శోచతి । । ౭ ఇతి శ్రీభవిష్యే మహాపురాణే బ్రాహ్మే పర్వణి సప్తమీ కల్పే మహాజయాకల్పవర్ణనం నామైకోనశతతమోఽధ్యాయః
బ్రహ్మ దేవుడు ఇలా అన్నాడు: శుక్లపక్ష సప్తమి రోజున సూర్యుడు సంక్రమిస్తే, ఆ సప్తమిని 'మహాజయ' అని అంటారు. అది భాస్కరునికి ఎంతో ప్రియమైనది. ఆ రోజున స్నానం, దానం, జపం, హోమం, పితృదేవతల పూజ — ఇవన్నీ కోటి రెట్లు ఫలితాన్ని ఇస్తాయని భాస్కరుడు చెప్పాడు. ఆ రోజున భక్తితో నెయ్యితో సూర్యుని అభిషేకిస్తే, అశ్వమేధ యాగ ఫలితాన్ని పొంది, స్వర్గాన్ని పొందుతాడు. పాలతో సూర్యుని అభిషేకించినవాడు, అన్ని పాపాల నుంచి విముక్తి పొంది, సూర్యుని లోకాన్ని చేరుతాడు. కర్పూర విమానంలో, మణిమయ కింకిణీలతో అలంకరించబడి, హరివంటి తేజస్సుతో, సూర్యుని కాంతితో, అక్కడ చాలా కాలం రాజుగా ఉంటాడు. ఈ విధంగా 'మహాజయ' సప్తమి వివరించబడింది. దాన్ని భక్తితో ఆచరించినవాడు, సూర్య లోకాన్ని చేరి, అనంత బ్రహ్మాన్ని పొందుతాడు; అక్కడికి వెళ్లినవాడు ఇక బాధపడడు.
నన్దానామసప్తమీవర్ణనమ్ బ్రహ్మోవాచ యా తు మార్గశిరే మాసి శుక్లపక్షే తు సప్తమీ । నన్దా సా కథితా వీర సర్వానన్దకరీ శుభా । । ౧ పఞ్చమ్యామేకభక్తం తు షష్ఠ్యాం నక్తం ప్రకీర్తితమ్ । సప్తమ్యాముపవాసం తు కీర్తయన్తి మనీషిణః । । ౨ పారణాన్యత్ర వై త్రీణి శంసన్తీహ మనీషిణః । మాలతీకుసుమానీహ సుగన్ధం చన్దనం తథా । । ౩ కర్పూరాగరుసమ్మిశ్రం ధూపం చాత్ర వినిర్దిశేత్ । దధ్యోదనం సఖణ్డం చ నైవేద్యం భాస్కరప్రియమ్ । । ౪ తమేవ దద్యాద్విప్రేభ్యోఽశ్నీయాచ్చ తదను స్వయమ్ । ధూపార్థం భాస్కరస్యైష ప్రథమే పారణే విధిః । । ౫ పలాశపుష్పాణి విభో ధూపో యః శక్య ఏవ చ । కర్పూరం చన్దనం కుష్ఠమగురుః సిహ్లకం తథా । । ౬ సగ్రన్థి వృషణం భీమ కుంకుమం గృఞ్జనం తథా । హరీతకీ తథా భీమ ఏష పక్షక ఉచ్యతే । । ౭ ధూపః ప్రబోధ ఆదిష్టో నైవేద్యం ఖణ్డమణ్డకాః । కృష్ణాగరుః సితం కఞ్జం బాలకం వృషణం తథా । । ౮ చందనం తగరో ముస్తా ప్రబోధశర్కరాన్వితా । భోజయేద్బ్రాహ్మణాంశ్చాపి ఖణ్డఖాద్యైర్గణాధిప । । నిమ్బపత్రం తు సమ్ప్రాశ్య తతో భుఞ్జీత వాగ్యతః । । ౯ పారణస్య ద్వితీయస్య విధిరేష ప్రకీర్తితః । । 1.100.౧౦ నీలోత్పలాని శుభ్రాణి ధూపం గౌగ్గులమాహరేత్ । నైవేద్యం పాయసం దేయం౧ ప్రీతయే భాస్కరస్య తు । । ౧౧ విలేపనం చన్దనం తు ప్రాశనే విధిరుచ్యతే । తృతీయస్యాపి తే వీర కథితో విధిరుత్తమః । । ౧౨ శృణు నామాని దేవస్య పావనాని నృణాం సదా । విష్ణుర్భగస్తథా ధాతా ప్రీయతాముద్గిరేచ్చ వై । । ౧౩ అనేన విధినా యస్తు కుర్యాత్ప్రయతమానసః । సకామానిహ సమ్ప్రాప్య నన్దతే శాశ్వతీ సమాః
బ్రహ్మ దేవుడు ఇలా అన్నాడు: మార్గశిర మాసంలో శుక్లపక్ష సప్తమి రోజున జరిగేది 'నందా సప్తమి' అని ప్రసిద్ధి. ఇది అందరికీ ఆనందాన్ని కలిగించే శుభదాయకమైనది. పంచమినాడు ఒకసారి భోజనం చేయాలి; షష్ఠినాడు రాత్రి ఉపవాసంగా ఉండాలి; సప్తమినాడు పూర్తిగా ఉపవాసంగా ఉండాలి. ఉపవాస విరమణకు మేధావులు మూడు విధానాలు చెప్పారు: మల్లెపువ్వులు, సుగంధ గంధం, కర్పూరం, అగరు కలిపిన ధూపం, తేనెతో కలిపిన పెరుగు అన్నం నైవేద్యంగా ఇవ్వాలి. ఆ నైవేద్యాన్ని బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చి, తాను కూడా స్వయంగా భుజించాలి. మొదటి ఉపవాస విరమణకు ఇదే విధానం. పలాశ పువ్వులు, కర్పూరం, గంధం, కుష్ఠం, అగరు, సిహ్లకం, వృషణం, కుంకుమం, గంజనం, హరీతకి — ఇవి ధూపానికి. ధూపాన్ని ప్రబోధ సమయంలో వేసి, నైవేద్యంగా మిఠాయిలు ఇవ్వాలి. కృష్ణాగరు, తెల్ల కమలం, బాలక పుష్పం, వృషణం, గంధం, తగరు, ముస్తా, ప్రబోధ సమయంలో శర్కర కలిపి, బ్రాహ్మణులకు మిఠాయిలు భోజనం చేయించాలి. నిమ్మ ఆకును తినిపించి, తరువాత నిశ్శబ్దంగా తినాలి — ఇది రెండవ ఉపవాస విరమణ విధానం. నీలకమలాలు, తెల్ల పువ్వులు, గుగ్గిలంతో ధూపం, పాయసం నైవేద్యంగా ఇవ్వాలి. చందనం లేపనంగా వాడాలి — ఇది మూడవ విధానం. ఇప్పుడు దేవుని పవిత్రమైన పేర్లు విను: విష్ణువు, భగ, ధాత, ప్రీతి కలిగించేవి. ఈ విధంగా శ్రద్ధతో వ్రతం ఆచరించినవాడు, ఇహలోకంలో కావలసిన ఫలితాలు పొంది, సుదీర్ఘకాలం ఆనందంగా ఉంటాడు.
భద్రాకల్పవర్ణనమ్ బ్రహ్మోవాచ శుక్లపక్షే తు సప్తమ్యాం నక్షత్రం సవితుర్భవేత్ । యదా ప్రథమతా చైవ తదా వై భద్రతాం వ్రజేత్ । । ౧ స్నపనం తత్ర దేవస్య ఘృతేన కథితం బుధైః । క్షీరేణ చ తథా వీర పునరిక్షురసేన చ । । ౨ స్నాపయిత్వా తు దేవేశం చన్దనేన విలేపయేత్ । దగ్ధ్వా తు గుగ్గులం తస్య దద్యాద్భద్రం తథాగ్రతః । । ౩ గోధూమచూర్ణం నివపన్విమలం శశిసన్నిభమ్ । సవజ్రం సగుడం చైవ రక్తపుష్పోపశోభితమ్ । । ౪ యదస్య శృఙ్గమీశానం తత్ర వై మౌక్తికం న్యసేత్ । యదాగ్నేయం తత్ర మాణిక్యం న్యసేద్వా లోహితం మణిమ్ । । ౫ నైర్ఋత్యే మకరం దద్యాద్వాయవ్యే పద్మరాగిణమ్ । గాఙ్గేయమన్తతస్తస్య స్వశక్త్యా విన్యసేద్బుధః । । ౬ చతుర్థ్యామేకభక్తం తు పఞ్చమ్యాం నక్తమాదిశేత్ । షష్ఠ్యామయాచితం ప్రోక్తం(క్త?) ఉపవాసో హ్యతః పరః । । ౭ పాషణ్డినో వికర్మస్థాన్బైడాలవ్రతికాన్త్యజాన్ । సప్తమ్యాం పాలయేత్ప్రాజ్ఞో దివా స్వాపం వివర్జయేత్ । । ౮ అనేన విధినా యస్తు కుర్యాద్వై భద్రసప్తమీమ్ । తస్మై భద్రాణి సర్వాణి యచ్ఛన్తి ఋభవః సదా । । ౯ భద్రం దదాతి యస్త్వస్యాం భద్రస్తస్య సుతో భవేత్ । భద్రమాసాద్య భూతేశ సదా భద్రేణ తిష్ఠతి । । 1.101.౧౦ దిణ్డిరువాచ కోఽయం భద్ర ఇతి ప్రోక్తః కథం కార్యం ప్రభూషణమ్ । దత్త్వా చ కిం ఫలం విద్యాద్విధినా కేన దీయతే । । ౧౧ బ్రహ్మోవాచ వ్యోమ భద్రమితి ప్రోక్తం దేవచిహ్నమనూపమమ్ । యద్ధృత్వేహ నరః సూర్యం ముచ్యతే సర్వకిల్బిషైః । । ౧౨ శాలిపిణ్డమయం కార్యం చతుష్కోణమనూపమమ్ । గవ్యేన సర్పిషా యుక్తం ఖణ్డశర్కరయాన్వితమ్ । । ౧౩ చాతుర్జాతకపూర్ణం తు ద్రాక్షాభిశ్చ విశేషతః । నాలికేరఫలైశ్చైవ సుగన్ధం చ గణాధిప । । ౧౪ మధ్యేన్ద్రనీలం భద్రస్య న్యసేత్ప్రాజ్ఞః స్వశక్తితః । పుష్పరాగం మరకతం పద్మరాగం తథైవ చ । । ౧౫ అనౌపమ్యం చ మాణిక్యం క్రమాత్కోణేషు విన్యసేత్ । వాచకాయాథ వా దద్యాదథ వా భోజకే స్వయమ్ । । ౧౬ అనేన విధినా యస్తు కృత్వా భద్రం ప్రయచ్ఛతి । స హి భద్రాణి సమ్ప్రాప్య గచ్ఛేద్గోపతిమన్దిరమ్ । । ౧౭ బ్రహ్మలోకం తతో గచ్ఛేద్యానారూఢో న సంశయః । తేజసా గోజసంకాశః కాంత్యా గోజసమస్తథా । । ౧౮ ప్రభయా గోపతేస్తుల్య ఊర్జసా గోపరస్య చ । తస్మాదేత్య పునర్భూమౌ గోపతిః స్యాన్న సంశయః । । ప్రసాదాద్గోపతేర్వీర సర్వజ్ఞాధిపపూజితః । । ౧౯ ఇత్యేషా కథితా భీమ భద్రా నామేతి సప్తమీ । యాముపోష్య నరో భీమ బ్రహ్మలోకమవాప్నుయాత్ । । 1.101.౨౦ శృణ్వన్తి యే పఠన్తీహ కుర్వన్తి చ గణాధిప । తే సర్వే భద్రమాసాద్య యాన్తి తద్బ్రహ్మ శాశ్వతమ్ । । ౨౧ సుమన్తురువాచ ఇత్యుక్తవాన్పురా బ్రహ్మా దిణ్డినే సప్తమీవ్రతమ్ । మయాప్యుక్తం తవ విభో యథాజ్ఞాతం యథాశ్రుతమ్ । । ౨౨ గృహీత్వా సప్తమీకల్పం మానవో యస్తు భూతలే । త్యజేత్కామాద్భయాద్వాపి స జ్ఞేయః పతితోఽబుధః । । ౨౩ తస్మాద్ధారయ తద్వీర న త్యాజ్యం సప్తమీవ్రతమ్ । త్యజమానో భవేద్వీర ఆరూఢపతితో నరః । । ౨౪ శ్రావయేద్యస్తు భక్త్యా చ సప్తమీకల్పమాదితః । సోఽశ్వమేధఫలం ప్రాప్య తతో యాతి పరం పదమ్ । । ౨౫ ఇతి శ్రీభవిష్యే మహాపురాణే బ్రాహ్మే పర్వణి సప్తమీకల్పే భద్రాకల్పవర్ణనం నామైకాధికశతతమోధ్యాయః
భద్రా వ్రత విశేషాలు బ్రహ్మా ఇలా అన్నాడు: శుక్లపక్షంలో ఏడవ తిథి, సవితా నక్షత్రం మొదటిసారి కలిసినప్పుడు, ఆ రోజున భద్రత లభిస్తుంది. ఆ రోజున దేవునికి నెయ్యితో, పాలతో, చెరకు రసంతో అభిషేకం చేయాలని పండితులు చెప్పారు. అభిషేకం చేసిన తరువాత sandalwood పూతను అర్పించాలి. గుగ్గిలాన్ని కాల్చి, భద్రాన్ని ముందుగా ఉంచాలి. గోధుమ పిండి, వజ్రపు ధూళి, బెల్లంతో కలిపి, ఎర్ర పువ్వులతో అలంకరించి, చంద్రుడిలా మెరిసేలా ఉంచాలి. దేవుని కొమ్ము దగ్గర ముత్యాన్ని పెట్టాలి. దక్షిణా దిశలో మాణిక్యాన్ని, దక్షిణ పశ్చిమంలో మకర రత్నాన్ని, వాయువ్య దిశలో పద్మరాగాన్ని, చివరగా గంగా రత్నాన్ని తన శక్తికి తగినట్టు ఉంచాలి. నాలుగవ రోజున ఒక్క భోజనం, ఐదవ రోజున రాత్రి ఉపవాసం, ఆరవ రోజున యాచన, తరువాత ఉపవాసం చేయాలి. పాశండులు, చెడు పనులు చేసే వారు, వ్రతం విడిచిన వారిని దూరంగా ఉంచాలి. ఏడవ రోజున నియమంగా ఉండాలి, పగలు నిద్రించకూడదు. ఈ విధంగా భద్రా సప్తమిని ఆచరించినవారికి, ఋభువులు అన్ని శుభఫలితాలను ఇస్తారు. ఆ రోజున భద్రాన్ని దానం చేసినవారికి శుభ సంతానం కలుగుతుంది. భద్రతను పొందినవారు ఎల్లప్పుడూ శుభంగా ఉంటారు. దిండిరుడు అడిగాడు: ఈ భద్ర అంటే ఎవరు? అలంకారం ఎలా చేయాలి? దానిని ఇచ్చిన ఫలితం ఏమిటి? ఎలాంటి విధానంతో ఇవ్వాలి? బ్రహ్మా ఇలా అన్నాడు: ఆకాశాన్ని భద్ర అని అంటారు, అది అపూర్వమైన దైవ చిహ్నం. దాన్ని ధరించినవాడు సూర్యుని కృపతో అన్ని పాపాల నుంచి విముక్తి పొందుతాడు. అది అన్నపిండితో, నాలుగు మూలలతో, నెయ్యి, బెల్లంతో కలిపి తయారు చేయాలి. నాలుగు రకాల ధాన్యాలతో, ద్రాక్ష, కొబ్బరి పండ్లతో, సుగంధంగా తయారు చేయాలి. మధ్యలో నీల రత్నాన్ని, పద్మరాగం, పచ్చ రత్నం, మాణిక్యాన్ని మూలల్లో పెట్టాలి. చదువువారికి, భోజనం పెట్టేవారికి లేదా తానే స్వయంగా దానం చేయవచ్చు. ఈ విధంగా భద్రాన్ని తయారు చేసి దానం చేసినవాడు, అన్ని శుభాలను పొందుతాడు, గోపతి లోకానికి వెళ్తాడు. తరువాత బ్రహ్మ లోకానికి చేరుతాడు. అతని కాంతి, బలము, మహిమ గోవుల వలె ఉంటుంది. మళ్ళీ భూమికి వచ్చి గోపతి అవుతాడు. గోపతి కృపతో అతడిని అందరూ పూజిస్తారు. ఈ విధంగా భీమా, భద్రా సప్తమి వివరించబడింది. దీన్ని ఆచరించినవాడు బ్రహ్మ లోకాన్ని పొందుతాడు. వినేవారు, చదివేవారు, ఆచరించే వారు అందరూ శాశ్వత బ్రహ్మాన్ని పొందుతారు. సుమంతుడు ఇలా అన్నాడు: ఇంతకు ముందు బ్రహ్మా దిండికి సప్తమి వ్రతాన్ని వివరించాడు. నేను కూడా నీకు తెలిసినంతగా చెప్పాను. భూమిపై సప్తమి వ్రతాన్ని స్వీకరించి, కోరికతో లేదా భయంతో వదిలేస్తే, అతడు పతితుడు, అజ్ఞాని. కాబట్టి దీన్ని విడిచిపెట్టకూడదు. వ్రతాన్ని విడిచేవాడు ఎత్తైన చోట నుంచి పడిపోవడంలా అవుతాడు. భక్తితో సప్తమి వ్రతాన్ని వినిపించినవాడు అశ్వమేధ యాగ ఫలితాన్ని పొందుతాడు, తరువాత పరమ పదాన్ని చేరుతాడు.
నక్షత్రపూజావిధివర్ణనమ్ సుమన్తురువాచ ఏవం యా దేవదేవస్య సప్తమీ భాస్కరస్య తు । యథా బహూనాం భార్యాణాం భర్తుః కాచిత్ప్రియా భవేత్ । । ౧ సర్వాశ్చ తిథయో హ్యస్య ప్రియాః సూర్యస్య భారత । తస్మాదస్యాం నరేణేహ పూజనీయో దివాకరః । । ౨ శతానీక ఉవాచ తిథీనామధిపః సూర్యః సర్వాసాం కథితో యది । సప్తమ్యామేవ యాగోఽస్య కిమర్థం క్రియతే బుధైః । । ౩ సుమన్తురువాచ ఇదమర్థం పురా పృష్టః సురజ్యేష్ఠో దివి స్థితః । విష్ణునా కురుశార్దూల తేనోక్తం హరయే యథా । । తథా తే సర్వమాఖ్యాస్యే శృణుష్వైకమనా విభో । । ౪ సుఖాసీనం సురజ్యేష్ఠం పురా దేవం పితామహమ్ । ప్రణమ్య శిరసా దేవ కృష్ణో వచనమబ్రవీత్ । । ౫ యద్యేష భానుమాన్దేవస్తిథీనామధిపః స్మృతః । కిమర్థం పూజ్యతే బ్రహ్మన్సప్తమ్యాం బ్రూహి మే విభో । । ౬ ఏవముక్తః సురజ్యేష్ఠో విష్ణునా ప్రభవిష్ణునా । ప్రహస్య భగవాన్దేవ ఇదం వచనమబ్రవీత్ । । ౭ బ్రహ్మోవాచ దేవేభ్యస్తిథయో దత్తా భాస్కరేణ మహాత్మనా । ముక్త్వైకాం సప్తమీం సర్వాం సమ్యగారాధనేన వై । । ౮ యస్యైవ యద్దినం దత్తం స తస్యైవాధిపః స్మృతః । స్వదినే పూజితస్తస్మాత్స్వమన్త్రైర్వరదో భవేత్.. । । ౯ విష్ణురువాచ అర్కేణ కతరత్కస్మై దినం దత్తం మహాత్మనా । స్వదినే పూజితేఽస్మిన్వై స్వమన్త్రైర్జాయతే ధ్రువమ్ । । 1.102.౧౦ బ్రహ్మోవాచ అగ్నయే ప్రతిపద్దత్తా ద్వితీయా బ్రహ్మణే తథా । తృతీయా యక్షరాజాయ గణేశాయ చతుర్థ్యపి । । ౧౧ పఞ్చమీ నాగరాజాయ కార్తికేయాయ షష్ఠ్యపి । సప్తమీ స్థాపితాత్మార్థం దత్తా రుద్రాయ చాష్టమీ । । ౧౨ దుర్గాయై నవమీ దత్తా యమాయ దశమీ స్వయమ్ । విశ్వేభ్యశ్చాథ దేవేభ్యో దత్తా చైకాదశీ సదా । । ౧౩ ద్వాదశీ విష్ణవే దత్తా మదనాయ త్రయోదశీ । చతుర్దశీ శఙ్కరాయ దత్తా సోమాయ పూర్ణిమా । । ౧౪ పితౄణాం భానునా దత్తా పుణ్యా పఞ్చదశీ సదా । తిథ్యః పఞ్చదశైతాస్తు సోమస్య పరికీర్తితాః । । ౧౫ పీయతే కృష్ణపక్షే తు సురైరేభిర్యథోదితైః । శుక్లపక్షే ప్రపూర్యన్తే షోడశ్యా కలయా సహ । । ౧౬ అక్షయా సా సదైకైకా తత్ర సాక్షాత్స్థితో రవిః । క్షయవృద్ధికరో హ్యేవం తేనాసౌ తత్పతిః స్మృతః । । ౧౭ దదాతి గతిమక్షీణా ధ్యానమాత్రస్థితో ౧ రవిః । అన్యేపీష్టాన్యథాకామాన్ప్రయచ్ఛన్తి సుఖేన వై । । ౧౮ తథా సర్వం ప్రవక్ష్యామి కృష్ణ సంక్షేపతః శృణు । అగ్నిమిష్ట్వా చ హుత్వా చ ప్రతిపద్యమృతం ఘృతమ్ । । హవిషా సర్వధాన్యాని ప్రాప్నుయాదమితం ధనమ్ । । ౧౯ బ్రహ్మాణం చ ద్వితీయాయాం సమ్పూజ్య బ్రహ్మచారిణమ్ । భోజయిత్వా చ విద్యానాం సర్వాసాం పారగో భవేత్ । । 1.102.౨౦ తృతీయాయాం చ విత్తేశం విత్తాఢ్యో జాయతే ధ్రువమ్ । క్రయాదివ్యవహోరషు లాభో బహుగుణో భవేత్ । । ౨౧ గణేశపూజనం కుర్యాచ్చతుర్థ్యాం సర్వకర్మసు । అవిఘ్నం విద్విషాం విఘ్నం కుర్యాచ్చాస్య న సంశయః । । ౨౨ నాగానిష్ట్వా చ పఞ్చమ్యాం న విషైరభిభూయతే । స్త్రియం చ లభతే పుత్రాన్పరాం చ శ్రియమాప్నుయాత్ । । ౨౩ సమ్పూజ్య కార్తికేయం తు షష్ఠ్యాం శ్రేష్ఠః ప్రజాయతే । మేధావీ రూపసమ్పన్నో దీర్ఘాయుః కీర్తివర్ధనః । । ౨౪ సప్తమ్యాం పూజ్య రక్షేశం చిత్రభానుం దివాకరమ్ । అష్టమ్యాం పూజితో దేవో గోవృషాభరణో హరః । । ౨౫ జ్ఞానం దదాతి విపులం కాన్తిం చ విపులాం తథా । మృత్యుహా జ్ఞానదశ్చైవ పాశహా చ ప్రపూజితః । । ౨౬ దుర్గాం సమ్పూజ్య దుర్గాణి నవమ్యాం తరతీచ్ఛయా । సఙ్గ్రామే వ్యవహారే చ సదా విజయమశ్నుతే । । ౨౭ దశమ్యాం యమమాతిష్ఠేత్సర్వవ్యాధిహరో ధ్రువమ్ । నరకాదథ మృత్యోశ్చ సముద్ధరతి మానవమ్ । । ౨౮ ఏకాదశ్యాం యథోద్దిష్టా విశ్వేదేవాః ప్రపూజితాః । ప్రజాం పశుం ధనం ధాన్యం ప్రయచ్ఛన్తి మహీం తథా । । ౨౯ ద్వాదశ్యాం విష్ణుమిష్ట్వేహ సర్వదా విజయీ భవేత్ । పూజ్యశ్చ సర్వలోకానాం యథా గోపతిగోకరః । । 1.102.౩౦ కామదేవం త్రయోదశ్యాం సురూపో జాయతే ధ్రువమ్ । ఇష్టాం రూపవతీం భార్యాం లభేత్కామాంశ్చ పుష్కలాన్ । । ౩౧ దృష్ట్వేశ్వరం చతుర్దశ్యాం సర్వైశ్వర్యసమన్వితః । బహుపుత్రో బహుధనస్తథా స్యాన్నాత్ర సంశయః । । ౩౨ పౌర్ణమాస్యాం తు యః సోమం పూజయేద్భక్తిమాన్నరః । స్వాధిపత్యం భవేత్తస్య సమ్పూర్ణం న చ హీయతే । । ౩౩ పితరః స్వదినే దిణ్డే దృష్టాః కుర్వన్తి సర్వదా । ప్రజావృద్ధిం ధనం రక్షాం చాయుష్యం బలమేవ చ । । ౩౪ ఉపవాసం వినాప్యేతే భవన్త్యుక్తఫలప్రదాః । పూజయా జపహోమైశ్చ తోషితా భక్తితః సదా । । ౩౫ మూలమన్త్రైశ్చ సంజ్ఞాభిరంశమన్త్రైశ్చ కీర్తితాః । పూర్వవత్పద్మమధ్యస్థాః కర్త్తవ్యాశ్చ తిథీశ్వరాః । । ౩౬ గన్ధపుష్పోపహారైశ్చ యథా శక్త్యా విధీయతే । పూజా బాహ్యేన విధినా కృతాపి చ ఫలప్రదా । । ౩౭ ఆజ్యధారాసమిద్భిశ్చ దధిక్షీరాన్నమాక్షికైః । యథోక్తఫలదో హోమో జపః శాన్తేన చేతసా । । ౩౮ మూలమన్త్రాశ్చ సంజ్ఞాభిరఙ్గమన్త్రాశ్చ కీర్తితాః । కృత్వా యజ్ఞాన్దశ ద్వౌ చ ఫలాన్యేతాని భక్తితః । । ౩౯ యథోక్తాని తథోక్తాని లభేతేహాధికాన్యపి । ఇహ యస్మాద్యథాన్యస్మిన్యో వసేద్యః సుఖీ సదా । । 1.102.౪౦ తేషాం లోకేషు మన్త్రజ్ఞో యావత్తేషాం తిథిః స్థితా । దహేత్తస్మాత్తథారిష్టం తద్రూపో జాయతే నరః । । ౪౧ సురూపో ధర్మసమ్పన్నో క్షపితారిర్మహీపతిః । స్త్రీ వా నపుంసకో వాపి జాయతే పురుషోత్తమః । । ౪౨ ఇత్యేతాః కథితాః కృష్ణ తిథయో యా మయా తవ । నక్షత్రదేవతాః సర్వా నక్షత్రేషు వ్యవస్థితాః । । ౪౩ ఇష్టాన్కామాన్ప్రయచ్ఛన్తి యాస్తా వక్ష్యే మహీధర । చన్ద్రమా యత్ర నక్షత్రే మహావృద్ధ్యా స్థితః సదా । ।౪౪ ఉక్తస్తు దేవతాయజ్ఞస్తదా సా ఫలదా భవేత్ । దేవతాశ్చ ప్రవక్ష్యామి నక్షత్రాణాం యథాక్రమమ్ । । ౪౫ నక్షత్రాణి చ సర్వాణి యజ్ఞాశ్చైవ పృథక్పృథక్ । అశ్విన్యామశ్వినావిష్ట్వా దీర్ఘాయుర్జాయతే నరః । । ౪౬ వ్యాధిభిర్ముచ్యతే క్షిప్రమత్యర్థం వ్యాధిపీడితః । భరణ్యాం యమ ఉద్దిష్టః కుసుమైరసితైః శుభైః । । ౪౭ తథా గన్ధాదిభిః శుభ్రైరపమృత్యోర్విమోచయేత్ । । ౪౮ అనలః కృత్తికాయాం తు ఇహ సమ్పూజితః పరః । రక్తమాల్యాదిభిర్దద్యాత్ఫలం హోమేన చ ధ్రువమ్ । । ౪౯ పూజ్యః ప్రజాపతిః ప్రీత ఇష్టో దద్యాత్పశూంస్తథా । రోహిణ్యాం దేవశార్దూల పూజనాదిహ గోపతే । । మృగశీర్షే సదా సోమో జ్ఞానమారోగ్యమేవ చ । । 1.102.౫౦ ఆర్ద్రాయాం తు శివం పూజ్య పశ్చాద్ద్విజ యమాప్నుయాత్ । పద్మాదిభిః స దివ్యైశ్చ పూజితః శం ప్రయచ్ఛతి । । ౫౧ తథా పునర్వస్వదితిః సదా సమ్పూజ్యతే దివి । గురూణాం తర్పితా చైవ మాతేవ పరిరక్షతి । । ౫౨ పుష్యే బృహస్పతిర్బుద్ధిం దదాతి విపులాం శుభామ్ । గీతైర్గన్ధాదిభిర్నాగా ఆశ్లేషాయాం ప్రపూజితాః । । ౫౩ తర్పితాశ్చ యథాన్యాయం భక్ష్యాద్యైర్మధురైః సితైః । రక్షామిషాదిభిస్తైస్తైః ప్రీతిం కుర్వన్తి మానద । । ౫౪ మఘాసు పితరః సర్వే హవ్యైః కవ్యైశ్చ పూజితాః । ప్రయచ్ఛన్తి ధనం ధాన్యం భృత్యాన్పుత్రాన్పశూంస్తథా । । ౫౫ ఫాల్గున్యామథ వై పూషా ఇష్టః పుష్పాదిభిః శుభైః । పూర్వాయాం విజయం దద్యాదుత్తరాయాం భగం తథా । । ౫౬ భర్తారమీప్సితం దద్యాత్కన్యాయై పురుషాయ తామ్ । ఇహ జన్మని యుజ్యేత రూపద్రవిణసమ్పదా । । ౫౭ పూజితః సవితా హస్తే విశ్వతేజోనిధిః సదా । గన్ధపుష్పాదిభిః సర్వం దదాతి విపులం ధనమ్ । । ౫౮ రాజ్యం తు త్వష్టా చిత్రాయాం నిఃసపత్నం ప్రయచ్ఛతి । ఇష్టః సన్తర్పితః ప్రీతః స్వాత్యాం వాయుర్బలం పరమ్ । । ౫౯ ఇంద్రాగ్నీ చ విశాఖాయాం జాతరక్తై ప్రపూజ్య చ । ధనధాన్యాని లబ్ధ్వేహ తేజస్వీ నివసేత్సదా । । 1.102.౬౦ రక్తైర్మిత్రమనూరాధాస్వేవం సమ్పూజ్య భక్తితః । శ్రియో భజన్తి సర్వేషాం చిరం జీవన్తి సర్వదా । । ౬౧ జ్యేష్ఠాయాం పూర్వవచ్ఛక్రమిష్ట్వా పుష్టిమవాప్నుయాత్ । గుణైర్జ్యేష్ఠశ్చ౧ సర్వేషాం కర్మణా చ ధనేన చ । । ౬౨ మూలే దేవపితౄన్త్సర్వాన్భక్త్యా౨ సమ్పూజ్య పూర్వవత్ । పూర్వవత్ఫలమాప్నోతి స్వర్గస్థానే ధ్రువో భవేత్ । । ౬౩ పూర్వాషాఢే హ్యపః పూజ్య హుత్వా తత్రైవ పూర్వవత్ । సన్తాపాన్ముచ్యతే క్షిప్రం శారీరాన్మానసాత్తథా । । ౬౪ ఆషాఢాసు తథా విశ్వానుత్తరాషాఢయోగతః । విశ్వేశం పూజ్య పుష్పాద్యైః౩ సర్వమాప్నోతి మానవః । । ౬౫ శ్రవణే తు సితైర్విష్ణుం పీతైర్నీలైశ్చ భక్తితః । సమ్పూజ్య శ్రియమాప్నోతి పరం విజయమేవ చ । । ౬౬ ధనిష్ఠాసు వసూనిష్ట్వా న భయం భజతే క్వచిత్ । మహతోఽపి భయాత్త్వేతైర్గన్ధపుష్పాదిభిః శుభైః । । ౬౭ ఇన్ద్రం శతభిషాయాం చ వ్యాధిభిర్ముచ్యతే ధ్రువమ్ । ఆతురః పుష్టిమాప్నోతి స్వాస్థ్యమైశ్వర్యమేవ చ । । ౬౮ అజం భాద్రపదాయాం తు శుద్ధస్ఫటికసన్నిభమ్ । సమ్పూజ్య భక్తిమాప్నోతి పరం విజయమేవ చ । । ౬౯ ఉత్తరాయామహిర్బుధ్న్యం పరాం శాన్తిమవాప్నుయాత్ । రేవత్యాం పూజితః పూషా దదాతి సతతం శుభమ్
నక్షత్ర పూజా విధానం సుమంతుడు ఇలా అన్నాడు: ఇలా దేవదేవుడైన భాస్కరుని సప్తమి. అనేక భార్యల్లో భర్తకు ఒకరు ఎంత ప్రియమో, అన్ని తిథులు సూర్యునికి అంతే ప్రియమైనవి. అందుకే, ఈ రోజున మనుషులు సూర్యుని పూజించాలి. శతానీకుడు అడిగాడు: తిథులకు అధిపతి సూర్యుడు అని చెబితే, ఏడవ తిథినే ఎందుకు ప్రత్యేకంగా పూజిస్తారు? సుమంతుడు ఇలా అన్నాడు: ఈ విషయాన్ని ఒకప్పుడు దేవతాధిపతి అయినవాడు, స్వర్గంలో ఉన్నప్పుడు విష్ణువుతో అడిగాడు. ఆ హరుడికి చెప్పినట్టు నేను కూడా నీకు చెబుతాను, శ్రద్ధగా విను. ఒకప్పుడు కృష్ణుడు దేవతాధిపతి బ్రహ్మను నమస్కరించి ఇలా అడిగాడు: 'ఈ భానుమంతుడు తిథులకు అధిపతి అయితే, ఏడవ తిథినే ఎందుకు ప్రత్యేకంగా పూజించాలి?' అని. అప్పుడు బ్రహ్మా చిరునవ్వుతో ఇలా అన్నాడు: బ్రహ్మా ఇలా అన్నాడు: తిథులను సూర్యుడు దేవతలకు ఇచ్చాడు, ఏడవ తిథిని మాత్రం తనకే ఉంచుకున్నాడు. ఎవరికైతే ఏ తిథి ఇచ్చాడో, ఆ తిథికి వారు అధిపతులు. తమ తిథిలో తమ మంత్రాలతో పూజిస్తే వారు వరాలు ఇస్తారు. విష్ణువు అడిగాడు: సూర్యుడు ఎవరికెవరికీ ఏ తిథి ఇచ్చాడు? తమ తిథిలో తమ మంత్రాలతో పూజిస్తే ఫలితం ఏమిటి? బ్రహ్మా ఇలా అన్నాడు: ప్రతిపదను అగ్ని దేవునికి, ద్వితీయను బ్రహ్మకు, తృతీయను యక్షరాజు కు, చతుర్థిని వినాయకునికి, పంచమిని నాగరాజు కు, షష్ఠిని కార్తికేయునికి, సప్తమిని తనకే ఉంచుకున్నాడు, అష్టమిని రుద్రునికి ఇచ్చాడు. నవమిని దుర్గకు, దశమిని యమునికి, ఏకాదశిని విశ్వదేవతలకు, ద్వాదశిని విష్ణువుకు, త్రయోదశిని మదనునికి, చతుర్దశిని శంకరునికి, పౌర్ణమిని సోమునికి, పితృదేవతలకు పండుగ తిథిని ఇచ్చాడు. ఈ పదిహేను తిథులు చంద్రునికి అంటారు. కృష్ణపక్షంలో దేవతలు తిథులను అనుసరిస్తారు, శుక్లపక్షంలో పూర్ణిమతో కలిపి పదహారు కలలు నిండుతాయి. ప్రతి తిథిలో సూర్యుడు ప్రత్యక్షంగా ఉంటాడు. తిథుల క్షయం, వృద్ధి ఆయన వల్లే జరుగుతుంది. కేవలం ధ్యానంతోనే సూర్యుడు అమితమైన శక్తిని ఇస్తాడు. ఇతర దేవతలు కూడా తమ తిథిలో పూజిస్తే కోరిన ఫలితాలు ఇస్తారు. ఇప్పుడు నేను సంక్షిప్తంగా వివరిస్తాను: ప్రతిపదనాడు అగ్ని దేవునికి హోమం చేస్తే అమృతం, నెయ్యి, అన్నం, ధాన్య సంపద లభిస్తుంది. ద్వితీయనాడు బ్రహ్మచారిని భోజనం పెట్టి బ్రహ్మను పూజిస్తే అన్ని విద్యల్లో నిపుణుడు అవుతాడు. తృతీయనాడు కుబేరుని పూజిస్తే ధనవంతుడు అవుతాడు. వ్యాపారంలో లాభం పొందుతాడు. చతుర్థినాడు వినాయకుని పూజిస్తే అన్ని పనుల్లో అవిఘ్నంగా జరుగుతాయి. పంచమినాడు నాగదేవతలను పూజిస్తే విష ప్రభావం ఉండదు, భార్య, సంతానం, ఐశ్వర్యం లభిస్తాయి. షష్ఠినాడు కార్తికేయుని పూజిస్తే ఉత్తమ సంతానం, మేధ, రూపం, దీర్ఘాయువు, కీర్తి లభిస్తాయి. సప్తమినాడు సూర్యుని పూజిస్తే రక్షణ, ఆరోగ్యం, విజయం లభిస్తాయి. అష్టమినాడు శివుని పూజిస్తే జ్ఞానం, కాంతి, మరణ నివారణ, పాశ విమోచనం లభిస్తాయి. నవమినాడు దుర్గను పూజిస్తే కష్టాల నుంచి బయటపడతాడు, యుద్ధంలో, వ్యాజ్యంలో ఎల్లప్పుడూ విజయం పొందుతాడు. దశమినాడు యముని పూజిస్తే అన్ని వ్యాధులు పోతాయి, నరకం నుంచి, మరణం నుంచి కాపాడబడతాడు. ఏకాదశినాడు విశ్వదేవతలను పూజిస్తే సంతానం, పశు, ధనం, ధాన్యం, భూమి లభిస్తాయి. ద్వాదశినాడు విష్ణువును పూజిస్తే ఎల్లప్పుడూ విజేతగా ఉంటాడు. త్రయోదశినాడు మదనుని పూజిస్తే అందంగా ఉంటాడు, అందమైన భార్యను పొందుతాడు, కోరికలు నెరవేరతాయి. చతుర్దశినాడు శివుని దర్శిస్తే సంపద, సంతానం, ధనం లభిస్తాయి. పౌర్ణమినాడు సోముని పూజిస్తే పరిపూర్ణ రాజ్యం లభిస్తుంది. పితృదేవతలు తమ తిథిలో దర్శనమిస్తే సంతాన వృద్ధి, ధనం, ఆయువు, బలం ఇస్తారు. ఇవి ఉపవాసం లేకుండానే ఫలితమిస్తాయి. పూజ, జప, హోమాలు భక్తితో చేస్తే దేవతలు సంతోషిస్తారు. మంత్రాలతో, పేర్లతో, అంగమంత్రాలతో, పద్మ మధ్యంలో తిథి అధిపతులను పూజించాలి. గంధ, పుష్ప, నైవేద్యాలతో శక్తికి తగినట్టు బాహ్య పూజ చేసినా ఫలితం లభిస్తుంది. నెయ్యి, సమిధ, పెరుగు, పాలు, అన్నం, తేనెతో హోమం, జపం చేస్తే ఫలితం లభిస్తుంది. పది లేదా పన్నెండు యజ్ఞాలు చేసినవారు ఇక్కడ చెప్పిన ఫలితాలు పొందుతారు. ప్రతి తిథిలో తిథి అధిపతి లోకంలో ఉండేంత కాలం అక్కడ ఆనందంగా ఉంటారు. మంత్రజ్ఞుడు అక్కడ దుష్ఫలితాన్ని పోగొట్టి, ఆ దేవత వలె అవుతాడు. అందంగా, ధర్మవంతుడిగా, శత్రువులను జయించిన రాజుగా, స్త్రీ అయినా, నపుంసకుడైనా, పురుషుడైనా ఉత్తముడవుతాడు. ఇవి తిథుల వివరాలు. నక్షత్ర దేవతలు కూడా నక్షత్రాల్లో స్థిరంగా ఉంటారు. వారు కోరిన ఫలితాలు ఇస్తారు. వాటిని కూడా చెబుతాను: చంద్రుడు ఏ నక్షత్రంలో ఎక్కువ శోభతో ఉన్నాడో, ఆ నక్షత్ర దేవతకు యజ్ఞం చేస్తే ఫలితం లభిస్తుంది. ఇప్పుడు నక్షత్ర దేవతలను వరుసగా చెబుతాను: అశ్వినిలో అశ్వినీదేవతలను పూజిస్తే దీర్ఘాయువు లభిస్తుంది, రోగులు త్వరగా ఆరోగ్యవంతులు అవుతారు. భరణిలో యముని నల్ల పువ్వులతో పూజిస్తే, తెల్ల గంధాలతో అపమృత్యువు పోతుంది. కృత్తికలో అగ్ని దేవుని ఎర్ర పూలతో పూజిస్తే, హోమం చేస్తే ఫలితం లభిస్తుంది. రోహిణిలో ప్రజాపతిని పూజిస్తే పశు సంపద లభిస్తుంది. మృగశిరలో సోముని పూజిస్తే జ్ఞానం, ఆరోగ్యం లభిస్తుంది. ఆర్ద్రలో శివుని పూజిస్తే యమలోకాన్ని పొందుతాడు, పద్మాది పుష్పాలతో పూజిస్తే శుభం కలుగుతుంది. పునర్వసులో అదితిని పూజిస్తే అమ్మలా రక్షణ లభిస్తుంది. పుష్య నక్షత్రంలో బృహస్పతి మంచి బుద్ధిని ఇస్తాడు. ఆశ్లేషలో నాగదేవతలను గీత, గంధాలతో, మధురమైన భోజనాలతో పూజిస్తే వారు సంతోషిస్తారు. మఘాలో పితృదేవతలను హవిస్సులతో పూజిస్తే ధనం, ధాన్యం, సేవకులు, సంతానం, పశు సంపద లభిస్తుంది. ఫాల్గుణిలో పుషణ్ను పూజిస్తే విజయాన్ని, ఉత్తర ఫాల్గుణిలో భాగ్యాన్ని ఇస్తాడు. కన్యకకు ఇష్టమైన భర్తను ఇస్తాడు, ఈ జన్మలో అందం, ధనం లభిస్తుంది. హస్త నక్షత్రంలో సూర్యుని పూజిస్తే విరాట్శక్తి, ధనం లభిస్తుంది. చిత్రాలో త్వష్టను పూజిస్తే రాజ్యం, శత్రువులేని సింహాసనం లభిస్తుంది. స్వాతిలో వాయువును పూజిస్తే బలాన్ని ఇస్తాడు. విశాఖలో ఇంద్ర, అగ్నిని ఎర్ర పువ్వులతో పూజిస్తే ధనం, ధాన్యం లభిస్తుంది. అనూరాధలో మిత్రుని ఎర్ర పువ్వులతో పూజిస్తే ఐశ్వర్యం, దీర్ఘాయువు లభిస్తుంది. జ్యేష్ఠలో శక్రుని పూజిస్తే పోషణం, గుణం, ధనం లభిస్తుంది. మూలలో దేవపితృలను పూజిస్తే స్వర్గస్థానం లభిస్తుంది. పూర్వాషాఢలో జలదేవతలను పూజిస్తే శారీరక, మానసిక బాధలు తొందరగా పోతాయి. ఉత్తరాషాఢలో విశ్వేశ్వరుని పుష్పాలతో పూజిస్తే అన్నీ లభిస్తాయి. శ్రవణలో విష్ణువును తెలుపు, పసుపు, నీల పుష్పాలతో పూజిస్తే ఐశ్వర్యం, విజయం లభిస్తుంది. ధనిష్ఠలో వసువులను పూజిస్తే ఎలాంటి భయం ఉండదు. శతభిషలో ఇంద్రుని పూజిస్తే వ్యాధులు పోతాయి, ఆరోగ్యం, ఐశ్వర్యం లభిస్తుంది. భాద్రపదంలో అజను పూజిస్తే భక్తి, విజయం లభిస్తాయి. ఉత్తరాభాద్రపదలో అహిర్బుధ్నుని పూజిస్తే పరమ శాంతి లభిస్తుంది. రేవతిలో పుషణ్ను పూజిస్తే ఎల్లప్పుడూ శుభం కలుగుతుంది.
సూర్యపూజామహిమవర్ణనమ్ బ్రహ్మోవాచ యశ్చ దేవాలయం భక్త్యా భానోః కారయతే స్థిరమ్ । స సప్త పురుషాంల్లోకాన్భానోర్నయతి మానవః । । ౧ యావన్త్యబ్దాని దేవార్చా రవేస్తిష్ఠతి మన్దిరే । తావద్వర్షసహస్రాణి సూర్యలోకే స మోదతే । । ౨ దేవార్చా లక్షణోపేతా యద్గృహే సన్తతో విధిః । నిష్కామం వా మనో యస్య స యాతి రవిసామ్యతామ్ । । ౩ పుష్పాణ్యతిసుగన్ధీని మనోజ్ఞాని చ యః పుమాన్ । ప్రయచ్ఛతి హి దేవేశం తద్భావగతమానసః । ।౪ ధూపాంశ్చ వివిధాంస్తాంస్తాన్గన్ధాఢ్యం చానులేపనమ్ । దీపబల్యుపహారాశ్చ యచ్చాభీష్టమథాత్మనః । । ౫ నరః సోఽనుదినం యజ్ఞాత్ప్రాప్నోత్యారాధనాద్రవే । యజ్ఞేశో భగవాన్భానుర్మఖైరపి చ తోష్యతే । । ౬ బహూపకరణా యజ్ఞా నానాసమ్భారవిస్తరాః । ప్రాప్యన్తే౩ తైర్ధనయుతైర్మనుష్యైర్లోకసఞ్చయైః ।। ౭ భక్త్యా తు పురుషైః పూజా కృతా దూర్వాంకురైరపి । రవేర్దదాతి హి ఫలం సర్వయజ్ఞైః సుదుర్లభమ్ । । ౮ యాని పుష్పాణి భక్ష్యాణి ధూపగన్ధానులేపనమ్ । దయితం భూషణం యచ్చ రక్తకే చైవ వాససీ । । ౯ యాని చాభ్యుపహారాణి భక్ష్యాణి చ ఫలాని చ । ప్రయచ్ఛ తాని దేవేశ భవేథాశ్చైవ తన్మనాః । । 1.103.౧౦ ఆద్యం తం యజ్ఞపురుషం యథాశక్త్యా ప్రసాదయ । ఆరాధ్య స్థాపితం దేవం తస్మిన్నేవ నరాలయే । । ౧౧ పుష్పైస్తీర్థోదకైర్గన్ధైర్మధునా సర్పిషా తథా । క్షీరేణ స్నాపయేద్దేవం చిత్రభానుం దివాకరమ్
బ్రహ్మ అన్నారు: ఎవరు భక్తితో భానుడి మందిరాన్ని స్థిరంగా నిర్మిస్తారో, వారు తమ ఏడు తరాలను సూర్యుని లోకాలకు తీసుకెళ్తారు. దేవుని విగ్రహం ఆ ఆలయంలో ఎంతకాలం ఉంటుందో, అంత సంవత్సరాల పాటు వారు సూర్యలోకంలో ఆనందంగా ఉంటారు. ఎవరి ఇంట్లో దేవుని విగ్రహం శాస్త్రోక్తంగా ప్రతిష్ఠించబడిందో, ఎవరి మనస్సు కోరికలేని భక్తితో నిండిందో, వారు సూర్యునితో సమానత్వాన్ని పొందుతారు. ఎవరు పరమేశ్వరుడైన సూర్యునికి పరిమళభరితమైన, ఆకర్షణీయమైన పుష్పాలను, మనసారా సమర్పిస్తారో, వివిధ రకాల ధూపాలు, పరిమళాలు, దీపాలు, తామరికి ఇష్టమైన నైవేద్యాలు, మనసుకు నచ్చిన ఇతర వస్తువులను సమర్పిస్తారో, వారు ప్రతిరోజూ ఈ విధంగా పూజ చేస్తూ సూర్యుని అనుగ్రహాన్ని పొందుతారు. యజ్ఞాధిపతిగా ఉన్న భానుడు యజ్ఞాలతో సంతోషిస్తాడు. ఎన్నో ఉపకరణాలతో, అనేక రకాల సామగ్రితో జరిగే యజ్ఞాలు ధనవంతులు, అనుచరులు కలిగినవారు మాత్రమే చేయగలరు. కానీ భక్తితో దూర్వా గడ్డి మాత్రమే సమర్పించినా, సూర్యుడు అన్ని యజ్ఞాలతో కూడిన ఫలితాన్ని కూడా ఇవ్వగలడు. ఎవరు పుష్పాలు, భక్ష్యాలు, ధూపాలు, పరిమళాలు, ప్రియమైన ఆభరణాలు, ఎర్రని వస్త్రాలు, ఇతర నైవేద్యాలు, పండ్లు భక్తితో సమర్పిస్తారో, అవన్నీ దేవునికి అర్పించాలి. యజ్ఞపురుషుడైన ఆ ఆదిదేవుడిని తన శక్తికి తగినంతగా పూజించాలి. ఇంట్లోనే ఆ దేవునిని ప్రతిష్ఠించి, పుష్పాలు, తీర్థజలం, పరిమళాలు, తేనె, నెయ్యి, పాలతో సూర్యుని అభిషేకం చేయాలి.
1.103.౪౦ విధునోత్యతివాతేన దాతురజ్ఞానతః కృతమ్ । పాపం దాతుర్గృహే భానుర్దివారాత్రౌ న సంశయః । । ౪౧ గీతవాద్యాదిర్భిర్దేవం య ఉపాస్తే విభావసుమ్ । గన్ధర్వనృత్యైర్వాద్యైశ్చ విమానస్థో నిషేవ్యతే । । ౪౨ జాతిస్మరత్వం వృద్ధిం చ తతస్తు పరమాం గతిమ్ । ప్రాప్నోతి హేలేరాయతనే పుణ్యాఖ్యానకథాకరః । । ౪౩ తస్మాత్కుర్యాత్ప్రయత్నేన పూజయేద్వాపి వాచకమ్ । నాన్యత్ప్రీతికరం భానోః పుణ్యాఖ్యానాదృతే క్వచిత్ । । ౪౪ ఏకోఽపి హేలేః సుకృతః ప్రణామో దశాశ్వమేధావభృథేన తుల్యః । దశాశ్వమేధీ పునరేతి జన్మ హేలిప్రణామీ న పునర్భవాయ । । ౪౫ ఏవం౧ దేవేశ్వరో భక్త్యా యేన భానురుపాసితః । స ప్రాప్నోతి గతిం శ్లాఘ్యాం యామిచ్ఛతి చ చేతసా । ।౪ ౬ తమారాధ్య మయా ప్రాప్తం బ్రహ్మత్వం లోకపూజితమ్ । సౌరేర్యథేప్సితం ప్రాప్తం త్వయా తస్మాత్పురానఘ । । ౪౭ బ్రహ్మహత్యాభిభూతస్తు గోశ్రుతాభరణో హరః । తమారాధ్య రవిం భక్త్యా ముక్తోఽసౌ బ్రహ్మహత్యయా । ।౪౮ దేవత్వం మనుజైః కైశ్చిద్గన్ధర్వత్వం తథా పరైః । విద్యాధరత్వమపరైరేవాప్తం హి దివాకరాత్ । । ౪౯ లేఖః క్రతుశతేనేశమారాధ్యైనం దివాకరమ్ । ఇన్ద్రత్వమగమత్తస్మాన్నాన్యః పూజ్యో దివాకరాత్ । । 1.103.౫౦ దేవేభ్యోఽప్యతిపూజ్యస్తు స్వగురుర్బ్రహ్మచారిణా । తస్మాత్స యజ్ఞపురుషో వివస్వాన్పూజ్య ఏవ హి । । ౫౧ స్త్రియాశ్చ భర్తారమృతే పూజ్యోఽత్యన్తం విభావసుః । భర్తుర్గృహస్థస్య సతః పూజ్యో గోపతిరంశుమాన్ । । ౫౨ వైశ్యానామపి చారాధ్యస్తపోభిస్తమనాశనః । ధ్యేయః పరివ్రాజకానాం సదా దేవో విభావసుః । । ౫౩ ఏవం సర్వాశ్రమాణాం హి చిత్రభానుః పరాయణమ్ । సర్వేషాం చైవ వర్ణానాం తమారాధ్యాప్నుయాద్గతిమ్ । । ౫౪ ఇతి శ్రీభవిష్యే మహాపురాణే బ్రాహ్మే పర్వణి సప్తమీ కల్పే సూర్యపూజామహిమవర్ణనం నామ త్ర్యధికశతతమోఽధ్యాయః
దాత అజ్ఞానంతో చేసిన పాపాన్ని గాలి తుడిచిపెట్టేస్తుంది; భానుడు ఆ దాత ఇంట్లో ఉన్న పాపాన్ని పగలు, రాత్రి తేడా లేకుండా తొలగిస్తాడు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. ఎవరు సంగీతం, వాద్యాలు, నృత్యాలతో దేవుడిని ఆరాధిస్తారో, వారు గంధర్వుల వాద్యాల ద్వారా కూడా సూర్యుని సేవించగలరు. అలాంటి వారు గతజన్మను గుర్తు చేసుకునే శక్తిని, అభివృద్ధిని, చివరికి పరమగతిని పొందుతారు. పుణ్యకథలు చెప్పే వారు కూడా సూర్యుని ఆలయంలో పూజిస్తే, వారికి గొప్ప ఫలితాలు లభిస్తాయి. అందువల్ల శ్రద్ధతో పూజ చేయాలి, లేదా పుణ్యకథలు చెప్పేవారిని గౌరవించాలి. భానుడికి పుణ్యకథలకన్నా ప్రీతికరమైనది మరొకటి లేదు. ఒక్కసారి కూడా హేళనతో చేసిన నమస్కారం, పది అశ్వమేధ యజ్ఞాల ఫలితంతో సమానం. పది అశ్వమేధాలు చేసినవారు మళ్లీ జన్మిస్తారు, కానీ హేళనతో చేసిన నమస్కారుడు మళ్లీ జన్మించరు. ఈ విధంగా భక్తితో ఎవరు భానుడిని ఆరాధిస్తారో, వారు తాము కోరుకున్న శ్రేష్ఠమైన గమ్యాన్ని పొందుతారు. నేను సూర్యునిని ఆరాధించి బ్రహ్మత్వాన్ని పొందాను; నీవు కూడా సూర్యుని అనుగ్రహంతో కావలసిన ఫలితాన్ని పొందావు. బ్రహ్మహత్య పాపంతో బాధపడుతున్న శివుడు కూడా సూర్యునిని భక్తితో ఆరాధించి ఆ పాపం నుండి విముక్తి పొందాడు. కొందరు మానవులు దేవతత్వాన్ని, మరికొందరు గంధర్వత్వాన్ని, ఇంకొందరు విద్యాధరత్వాన్ని సూర్యుని అనుగ్రహంతో పొందారు. వంద యజ్ఞాలతో సూర్యునిని ఆరాధించిన ఇంద్రుడు తన పదవిని పొందాడు; సూర్యుని కన్నా గొప్పవాడెవ్వరూ లేరు. బ్రహ్మచారులకు తమ గురువు దేవతలకన్నా ఎక్కువగా పూజించదగినవాడు. అందువల్ల యజ్ఞపురుషుడైన సూర్యుడు ఎప్పుడూ పూజించదగినవాడు. భార్యలకు భర్త తప్ప సూర్యుడు అత్యంత పూజించదగినవాడు. గృహస్థ భర్త ఉన్నప్పుడు సూర్యుని పూజించాలి. వైశ్యులకు కూడా సూర్యుని తపస్సుతో ఆరాధించాలి. పరివ్రాజకులు ఎప్పుడూ సూర్యుని ధ్యానించాలి. అన్ని ఆశ్రమాలకు, అన్ని వర్ణాలకు సూర్యుడు పరమగమ్యం. సూర్యుని ఆరాధించి అందరూ శ్రేష్ఠమైన గమ్యాన్ని పొందవచ్చు.
త్రివర్గసప్తమీవ్రతనిరూపణమ్ శృణుష్వ సంయతః కామ్యానుపవాసాంస్తథాపరాన్ । తాంస్తానాశ్రిత్య యాన్కామాన్కురుతేప్సితమానసః । । ౧ సప్తమ్యాం శుక్లపక్షే తు ఫాల్గునస్యేహ మానవః । జపన్హేలీతి దేవస్య నామ భక్త్యా పునఃపునః । । ౨ దేవార్చనే చాష్టశతం కృత్వైతచ్చ జపేచ్ఛుచిః । స్నాతః ప్రస్థానకాలే తు ఉత్థానే స్ఖలితే క్షుతే । । ౩ పాఖణ్డాన్పతితాంశ్చైవ తథైవాన్యాయశాలినః । నాలపేత తథా భానుమర్చయేచ్ఛ్రద్ధయాన్వితః । । ఇదం చోదాహరేద్భానౌ మనః సంధాయ తత్పరః । ।౪ హంసహంస కృపాలుస్త్వమగతీనాం గతిర్భవ । సంసారార్ణవమగ్నానాం త్రాతా భవ దివాకర । । ౫ ఏవం ప్రసాద్యోపవాసం కృత్వా నియతమానసః । పూర్వాహ్ణ ఏవ చ సకృత్ప్రాశ్యాచ్చాచమనీయకమ్ । । ౬ స్నాత్వార్చయిత్వా హంసేతి పునర్నామ ప్రకీర్తయేత్ । వజ్రధారాత్రయం చైవ క్షిపేత్త్రిర్దేవపాదయోః । । ౭ చైత్రవైశాఖయోశ్చైవ తద్వజ్జ్యేష్ఠే తు పూజయన్ । మర్త్యలోకే గతిం శ్రేష్ఠాం కృష్ణ ప్రాప్నోతి వై నరః । । ౮ ఉత్క్రాంతస్తు వ్రజేత్కృష్ణ దివ్యం హంసాలయం శుభమ్ । వృషధ్వజప్రసాదాద్వై సంక్రన్దనశ్రియా వృతః । । ౯ ఆషాఢే శ్రావణే చైవ మాసి భాద్రపదే తథా । తథైవాశ్వయుజే చైవ అనేన విధినా నరః । । 1.104.౧౦ ఉపోష్య సమ్పూజ్య తథా మార్తణ్డేతి చ కీర్తయేత్ । గోమూత్రప్రాశనోత్పూతో ధనీ ధనపురం వ్రజేత్ । । ౧౧ ఆరాధితస్య జగతామీశ్వరస్యావ్యయాత్మనః । ఉత్క్రాంతికాలే స్మరణం భాస్కరస్య తథాప్నుయాత్ । । ౧౨ క్షీరస్య ప్రాశనం కృష్ణ విధిం చైవ యథోదితమ్ । కార్త్తికాది యథాన్యాయం కుర్యాన్మాసచతుష్టయమ్ । । ౧౩ తేనైవ విధినా కృష్ణ భాస్కరేతి చ కీర్తయేత్ । స యాతి భానుసాలోక్యం భాస్కరం స్మరతి క్షయే । । ౧౪ ప్రతిమాసం ద్విజాతిభ్యో దద్యాద్దానం యథేప్సితమ్ । చాతుర్మాస్యే తు సమ్పూర్ణే కృత్వా పుస్తకవాచనమ్ । । ౧౫ కథాం తు భాస్కరస్యేహ సఙ్గీతకమథాపి వా । ధర్మశ్రవణమభీష్టం సదా ధర్మధ్వజస్య తు । । ౧౬ వాచకం పూజయిత్వా తు తస్మాత్కార్యం విపశ్చితా । శ్రాద్ధమన్యేన పక్వేన వాచకేన ద్విజేన తు । । దివ్యేన చ యథాయుక్తమభీష్టం భాస్కరస్య హి । । ౧౭ ఏవమేవ గతిం శ్రేష్ఠాం దేవానామనుకీర్తనాత్ । ప్రాప్నుయాత్త్రివిధాం కృష్ణ త్రిలోకాఖ్యాం నరః సదా । । ౧౮ కథితం పారణం యత్తే ప్రథమం గోధరాధనమ్ । ఆధిపత్యం తథా భోగాంస్తతః ప్రాప్నోతి మానుషః । । ౧౯ ద్వితీయేన తథా భోగాన్గోపతేః ప్రాప్నుయాన్నరః । సూర్యలోకం తృతీయేన పారణేన తథాప్నుయాత్ । । 1.104.౨౦ ఏవమేతత్సమాఖ్యాతం గతిప్రాపకముత్తమమ్ । విధానం దేవాశార్దూల యదుక్తం సప్తమీవ్రతే । । ౨౧ యః శ్వేతాం సప్తమీం కుర్యాత్సుగతిం శ్రద్ధయా నరః । తథా భక్త్యా చ వై నారీ ప్రాప్నోతి త్రివిధాం గతిమ్ । । ౨౬౨ ఏషా ధన్యా పాపహరా తిథిర్నిత్యముపాసితా । ఆరాధనాయ యస్తేషాం యదా భానోర్ధరాధర । । ౨౩ పఠతాం శృణ్వతాం చాపి సర్వపాపభయాపహా । తథా ధన్యా చ పుణ్యా చ త్రివర్గాదీష్టదా సదా । । ౨౪. ఇతి శ్రీభవిష్యే మహాపురాణే బ్రాహ్మే పర్వణి సప్తమీకల్పే త్రివర్గసప్తమీవ్రతనిరూపణం నామ చతురధికశతతమోఽధ్యాయః
శ్రద్ధతో విను: మనసులో కోరుకున్న కోరికలను నెరవేర్చే ఉపవాసాలు, ఇతర వ్రతాల గురించి వివరిస్తాను. ఫాల్గుణ మాసంలో శుక్లపక్ష సప్తమి రోజున, మానవుడు భక్తితో సూర్యుని నామాన్ని జపిస్తూ, తక్కువగా తింటూ, ఇంద్రియాలను నియంత్రిస్తూ, లేచి, పడుకుని, ఎప్పుడూ సూర్యుని స్తుతించాలి. మరుసటి రోజు అష్టమి వచ్చినప్పుడు, స్నానం చేసి, భక్తితో సూర్యుని పూజించి, బ్రాహ్మణులకు దక్షిణా ఇవ్వాలి. సూర్యుని దృష్టిలో అగ్నిలో నెయ్యి హోమం చేసి, జగన్నాథుడికి నమస్కరించి ఇలా ప్రార్థించాలి: 'దేవతలలో సావిత్రి దేవి పుర్వం సూర్యునిని ఆరాధించి కోరికలు పొందింది. అలాగే దేవేశ్వరుడైన సూర్యుడు నాకు కావలసిన కోరికలను ఇవ్వాలి.' ఈ విధంగా పూజించి, సూర్యుని ప్రసాదంతో తాను కోరుకున్న కోరికలు నెరవేరతాయి. దేవేంద్రుడు కూడా సూర్యునిని ఆరాధించి తన రాజ్యాన్ని తిరిగి పొందాడు. ఈ విధంగా సూర్యునికి పూజ చేసి, నియమంగా ఉపవాసం చేసి, ఉదయాన్నే తక్కువగా తినాలి. స్నానం చేసి, 'హంసహంస' అని సూర్యుని నామాన్ని జపించాలి. మూడు సార్లు దేవుని పాదాలకు నీళ్లు పోయాలి. చైత్ర, వైశాఖ, జ్యేష్ఠ మాసాలలో కూడా ఇదే విధంగా పూజిస్తే, మానవుడు మర్త్యలోకంలో శ్రేష్ఠమైన స్థానం పొందుతాడు. మరణించిన తర్వాత, కృష్ణా, అతడు దివ్యమైన హంసల లోకాన్ని చేరతాడు. వృషధ్వజుని అనుగ్రహంతో, గొప్ప ఐశ్వర్యాన్ని పొందుతాడు. ఆషాఢ, శ్రావణ, భాద్రపద, ఆశ్వయుజ మాసాలలో కూడా ఇదే విధంగా ఉపవాసం చేసి, 'మార్తండ' అని స్తుతించాలి. గోమూత్రాన్ని తాగి పవిత్రుడై, ధనవంతుడు ధనపురిని చేరతాడు. జగత్కర్త అయిన సూర్యుని ఆరాధన వల్ల, మరణ సమయంలో భాస్కరుని స్మరణ కలుగుతుంది. పాలను తాగడం, ఇతర నియమాలను కార్తీకాది నాలుగు నెలలు పాటించాలి. ప్రతి నెలా బ్రాహ్మణులకు తాను ఇష్టమైన దానం ఇవ్వాలి. చాతుర్మాస్యం పూర్తయిన తర్వాత, పుస్తక పఠనం చేయించాలి. భాస్కరుని కథలు, సంగీతం, ధర్మశ్రవణం చేయాలి. వాచకుడిని గౌరవించి, శ్రద్ధతో వ్రతాన్ని పూర్తి చేయాలి. వాచకుడు చేసిన శ్రాద్ధాన్ని ఇతర బ్రాహ్మణులతో కలిసి భక్తితో చేయాలి. ఈ విధంగా దేవతలను స్మరిస్తూ, మానవుడు మూడు లోకాలలో శ్రేష్ఠమైన స్థానం పొందుతాడు. సప్తమి వ్రతాన్ని భక్తితో చేసే పురుషుడు, స్త్రీ మూడు విధాలుగా శుభగతిని పొందుతారు. ఈ పవిత్రమైన, పాపహరమైన తిథిని ఎవరైనా నిత్యం ఆరాధిస్తే, వారి కోరికలు నెరవేరుతాయి. ఈ వ్రతాన్ని చదువుతున్నవారు, వినేవారు పాపభయాలను పోగొట్టుకుంటారు. ఇది ధన్యమైనది, పుణ్యమైనది, మూడు పురుషార్థాలను ప్రసాదించేది.
కామదాసప్తమీవ్రతనిరూపణమ్ బ్రహ్మోవాచ ఫాల్గునామలపక్షస్య సప్తమ్యాం క్ష్మాధరావ్యయ । ఉపోషితో నరో నారీ సమభ్యర్చ్య తమోఽపహమ్ । । ౧ సూర్యనామ జపన్భక్త్యా మితభోక్తా జితేన్ద్రియః । ఉత్తిష్ఠన్ప్రస్వపంశ్చైవ సూర్యమేవాభికీర్తయేత్ । । ౨ తతోఽన్యదివసే ప్రాప్తే త్వష్టమ్యాం ప్రయతో రవిమ్ । స్నాత్వా దేవం సమభ్యర్చ్య దద్యాద్విప్రాయ దక్షిణామ్ । । ౩ రవిముద్దిశ్య వై చాగ్నౌ ఘృతహోమకృతక్రియః । ప్రణిపత్య జగన్నాథమితి వాణీముదీరయేత్ । । ౪ యమారాధ్య పురా దేవీ సావిత్రీ కామనాయ వై । స మే దదాతు దేవేశః సర్వాన్కామాన్విభావసుః । । ౫ సమభ్యర్చ్య ఇతి ప్రాప్తాన్కృత్స్నాన్కామాన్యథేప్సితాన్ । స దదాత్యఖిలాన్కామాన్ప్రసన్నో మే దివస్పతిః । । ౬ భ్రష్టరాజ్యశ్చ దేవేన్ద్రో యమభ్యర్చ్య దివస్పతిః । కామాన్సమ్ప్రాప్తవాన్రాజ్యం స మే కామం ప్రయచ్ఛతు । । ౭ ఏవమభ్యర్చ్య పూజాం చ నిష్పాద్యేహ వివస్వతః । భుఞ్జీత ప్రయతః సమ్యగ్ఘవిష్యం పతగధ్వజ । । ౮ ఫాల్గునే చైత్రవైశాఖజ్యేష్ఠే యస్య సమాపనమ్ । చతుర్భిః పారణం మాసైరేభిర్నిష్పాదితం భవేత్ । । ౯ కరవీరైశ్చతురో మాసాన్భక్త్యా సమ్పూజయేద్రవిమ్ । కృష్ణాగురుం దహేద్ధూపం ప్రాశ్యం గోశృఙ్గజం జలమ్ । । 1.105.౧౦ నైవేద్యం ఖణ్డవేష్టాంస్తు దద్యాద్విప్రేభ్య ఏవ చ । తతశ్చ శ్రూయతామన్యా హ్యాషాఢాదిషు యా క్రియా ।। ౧౧ జాతీపుష్పాణి శస్తాని ధూపో గౌగ్గుల ఉచ్యతే । కూపోదకం సమశ్నీయాన్నైవేద్యం పాయసం మతమ్ । । ౧౨ స్వయం తదేవ చాశ్నీయాచ్ఛేషం పూర్వవదాచరేత్ । కార్త్తికాదిషు మాసేషు గోమూత్రం కాయశోధనమ్ । । ౧౩ మహాఙ్గో ధూప ఉద్దిష్టః పూజా రక్తోత్పలైస్తథా । కాసారం చాత్ర నైవేద్యం నివేద్యం భాస్కరాయ వై । । ౧౪ ప్రతిమాసం చ విప్రాయ దాతవ్యా దక్షిణా తథా । కర్పూరం చన్దనం ముస్తామగరుం తగరం తథా । । ౧౫ ఊషణం శర్కరా కృష్ణ సుగన్ధం సిహ్లకం తథా । మహాఙ్గోఽయం స్మృతో ధూపః ప్రియో దేవస్య సర్వదా । । ౧౬ ప్రీణనం చేష్టయా భానోః పారణేపారణే గతే । యథాశక్తి యథాయోగం విత్తశాఠ్యం వివర్జయేత్ । । ౧౭ సద్భావేనైవ సప్తాశ్వః పూజితః ప్రీయతే యతః । పారణాన్తే యథాశక్త్యా పూజితః స్నాపితో రవిః । । ౧౮ ప్రీణితశ్చేప్సితాన్కామాన్దద్యాదవ్యాహతం హరే । ఏషా పుణ్యా పాపహరా సప్తమీ సర్వకామదా । । ౧౯ యథాభిలషితాన్కామాఁల్లభతే గరుడధ్వజ । ఉపోష్యైతాం త్రిభువనం ప్రాప్తమిన్ద్రేణ వై పురా । । 1.105.౨౦ పుత్రం ప్రాపచ్చ సావిత్రీ పుత్రాంస్తు అదితిస్తథా । యదవః కామనాం ప్రాప్తా ధౌమ్యో వేదమవాప్తవాన్ । । ౨౧ త్వయాప్తా భార్గవీ కృష్ణ శఙ్కరః శుద్ధిమాప్తవాన్ । పితామహత్వం ప్రాప్తోఽహం తత్ప్రసాదాజ్జనార్దన । । ౨౨ అన్యైశ్చాధిగతాః కామాస్తమారాధ్య న సంశయః । బ్రాహ్మణైః క్షత్రియైర్వైశ్యైః శూద్రైర్యోషిద్భిరేవ చ । । ౨౩ యం యం కామమభిధ్యాయేత్తంతం ప్రాప్నోత్యుపోషణాత్ । జనః ప్రాప్నోత్యసందిగ్ధం భానోరారాధనాద్యతః । । ౨౪ అపుత్రః పుత్రమాప్నోతి రోగతశ్చాపి మోదతే । రోగాభిభూత ఆరోగ్యం కన్యా విన్దతి సత్పతిమ్ । । ౨౫ సమాగత్య ప్రవసిత ఉపోష్యైతదవాప్నుయాత్ । సర్వాన్కామానవాప్నోతి గోగతశ్చాపి మోదతే । । ౨౬ నాపుత్రో నాధనో వాపి న వానిష్టో న నిర్ఘృణః । ఉపోష్యైతద్వ్రతం మర్త్యః స్త్రీజనో వాపి జాయతే । । ౨౭ గోహేలిలోకమాసాద్య మోదతే శాశ్వతీః సమాః । గౌరికం యానమారూఢస్తేజసా రవిసన్నిభః । । ౨౮ పునరేత్య మహీం కృష్ణ ఘనాఘనసమో నృపః । క్ష్మాతలే స్యాన్న సందేహః ప్రసాదాద్గోపతేర్నరః । । ౨౯ ఇతి శ్రీభవిష్యే మహాపురాణే బ్రాహ్మే పర్వణి సప్తమీకల్పే కామదాసప్తమీవ్రతనిరూపణం నామ పఞ్చాధికశతతమోఽధ్యాయః
బ్రహ్మ అన్నారు: ఫాల్గుణ మాసంలో శుక్లపక్ష సప్తమి రోజున, పురుషుడు లేదా స్త్రీ ఉపవాసం చేసి, అంధకారాన్ని తొలగించే సూర్యుని భక్తితో పూజిస్తే, సూర్యుని నామాలను జపిస్తూ, తక్కువగా తిని, ఇంద్రియాలను నియంత్రిస్తూ, లేచి, పడుకుని ఎప్పుడూ సూర్యుని స్తుతించాలి. మరుసటి రోజు అష్టమి వచ్చినప్పుడు, శుద్ధిగా స్నానం చేసి, భక్తితో సూర్యుని పూజించి, బ్రాహ్మణులకు దక్షిణా ఇవ్వాలి. సూర్యుని దృష్టిలో అగ్నిలో నెయ్యి హోమం చేసి, జగన్నాథుడికి నమస్కరించి ఇలా ప్రార్థించాలి: 'పూర్వం సావిత్రి దేవి సూర్యునిని కోరిక కోసం ఆరాధించింది. అలాగే దేవేశ్వరుడైన సూర్యుడు నాకు కావలసిన కోరికలను ఇవ్వాలి.' ఈ విధంగా పూజించి, సూర్యుని ప్రసాదంతో తాను కోరుకున్న కోరికలు నెరవేరతాయి. దేవేంద్రుడు కూడా సూర్యునిని ఆరాధించి తన రాజ్యాన్ని తిరిగి పొందాడు. సూర్యునికి పూజ చేసి, నియమంగా ఉపవాసం చేసి, హవిష్య అన్నాన్ని భక్తితో తినాలి. ఫాల్గుణ, చైత్ర, వైశాఖ, జ్యేష్ఠ మాసాలలో నాలుగు నెలలు పూర్ణంగా ఈ వ్రతాన్ని చేయాలి. ఈ నాలుగు నెలల్లో కరవీర పువ్వులతో సూర్యుని పూజించాలి. కృష్ణాగురును ధూపంగా వేసి, గోశృంగజలాన్ని తాగాలి. నైవేద్యంగా ఖండవేశ్టాలను బ్రాహ్మణులకు ఇవ్వాలి. ఆషాఢాది మాసాల్లో జాతిపుష్పాలతో పూజ చేసి, గుగ్గిలాన్ని ధూపంగా వాడాలి. నైవేద్యంగా పాయసం సమర్పించాలి. మిగిలిన నైవేద్యాన్ని తినాలి. కార్తీకాది మాసాల్లో గోమూత్రంతో శరీరాన్ని శుద్ధి చేసుకోవాలి. మహాఙ్గో ధూపంగా వాడాలి. రక్తకమలాలతో పూజించాలి. కాసారం నైవేద్యంగా సమర్పించాలి. ప్రతి నెలా బ్రాహ్మణులకు దక్షిణా ఇవ్వాలి. కర్పూరం, చందనం, ముస్తా, అగరు, తగర, ఉషణం, శర్కర, సుగంధ ద్రవ్యాలు ధూపంగా వాడాలి. వీటన్నీ దేవునికి ప్రీతికరం. ఉపవాసం పూర్తయిన తర్వాత, యథాశక్తి సూర్యుని పూజించి, అభిషేకం చేయాలి. సూర్యుడు సంతోషించి, కోరుకున్న కోరికలను నిర్బంధంగా ఇస్తాడు. ఈ పవిత్రమైన, పాపహరమైన సప్తమి వ్రతం అన్ని కోరికలను నెరవేర్చుతుంది. ఎవరైనా ఉపవాసం చేసి, ఈ వ్రతాన్ని పాటిస్తే, ఇంద్రుడు మునుపు చేసినట్లే మూడు లోకాలను పొందగలరు. సావిత్రి కుమారుడిని, అదితి కుమారులను, యాదవులు కోరికలను, ధౌమ్యుడు వేదాన్ని, శంకరుడు పవిత్రతను, నేను బ్రహ్మత్వాన్ని పొందాను. ఇతరులు కూడా సూర్యునిని ఆరాధించి కోరుకున్న ఫలితాలను పొందారు. బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు, స్త్రీలు ఎవరు ఏ కోరిక కోరుకుంటారో, ఉపవాసం వల్ల దాన్ని పొందగలరు. సూర్యుని ఆరాధన వల్ల అపుత్రుడు కుమారుడిని, రోగి ఆరోగ్యాన్ని, కన్యకు మంచి భర్తను పొందుతారు. వేరుగా ఉన్నవారు కలుసుకుంటారు, గోలోకాన్ని చేరి సంతోషంగా ఉంటారు. ఈ వ్రతాన్ని చేసినవారు ఎప్పటికీ పాపాలు లేకుండా, ధనవంతులుగా, సద్గుణాలతో జన్మిస్తారు. గోలోకాన్ని చేరి, గౌరీక వాహనంపై, సూర్యుని తేజస్సుతో సమానంగా ఆనందిస్తారు. మళ్లీ భూమిపై రాజుగా జన్మించి, సూర్యుని అనుగ్రహంతో మహిమను పొందుతారు.
పాపనాశినీవ్రతవిధివర్ణనమ్ బ్రహ్మోవాచ పునశ్చైతన్మహాభాగ శ్రూయతాం గదతో మమ । ప్రోక్తం ఖగేన దేవానాం తిథిమాహాత్మ్యముత్తమమ్ । । ౧ విష్ణురువాచ విజయాతిజయా చైవ జయన్తీ చ మహాతిథిః । త్వత్తః శ్రుతా సురథేష్ఠ బ్రూహి మే పాపనాశినీమ్ । । ౨ తథోత్తరాయణం బ్రూహి శస్తం యద్భాస్కరార్చనే । యత్ర సమ్పూజితో భానుర్భవేత్సర్వాఘనాశనః । । తన్మే కథయ యత్నేన భక్త్యా పృష్టోఽక్షయం ఫలమ్ । । ౩ బ్రహ్మోవాచ శుక్లపక్షే తు సప్తమ్యాం యదర్క్షం తు రవేర్భవేత్ । తదా స్యాత్సా మహాపుణ్యా సప్తమీ పాపనాశినీ । ।౪ తస్యాం సమ్పూజ్య దేవేశం చిత్రభానుం జగద్గురుమ్ । సప్తజన్మకృతాత్పాపాన్ముచ్యతే నాత్ర సంశయః । । ౫ యశ్చోపవాసం కురుతే తస్యాం నియతమానసః । సర్వపాపవిముక్తాత్మా సూర్యలోకే మహీయతే । । ౬ దానం యద్దీయతే కిఞ్చిత్తముద్దిశ్య దివాకరమ్ । హోమో వా క్రియతే తత్ర తత్సర్వం చాక్షయం భవేత్ । । ౭ ఏక ఋగ్వేదః పురతో జప్తః శ్రద్ధాపరేణ తు । ఋగ్వేదస్య సమస్తస్య యచ్ఛతే సత్ఫలం ధ్రువమ్ । । ౮ సామవేదఫలం సామ యజుర్వేదఫలం యజుః । అథర్వా అథర్వాంగిరసో నిఖిలం యచ్ఛతే రవిః । । ౯ తారకా ఇవ రాజన్తే ద్యోతమానా దివానిశమ్ । సమభ్యర్చ్య చ సప్తమ్యాం దేవదేవం దివాకరమ్ । । 1.106.౧౦ యత్ర పాపమశేషం వై నాశయత్యత్ర భాస్కరః । కర్తవ్యా సప్తమీ కృష్ణ తేనోక్తా పాపనాశినీ । । ౧౧ అస్యాం సమభ్యర్చ్య రవిం యాతి సౌరపురం నరః । విమానవరమారుహ్య కర్పూరోద్భవముత్తమమ్ । । ౧౨ తేజసా కవిసంకాశః ప్రభయా సూర్యసన్నిభః । కాన్త్యాత్రేయసమః కృష్ణ శౌర్యే హరిసమః సదా । । ౧౩ మోదతే తత్ర సుచిరం వృన్దారకగణైః సహ । పునరేత్య భువం కృష్ణ భవేద్వై క్ష్మాధిపాధిపః । । ౧౪ ఇతి శ్రీభవిష్యే మహాపురాణే బ్రాహ్మే పర్వణి సప్తమీకల్పే పాపనాశినీవ్రతవిధివర్ణనం నామ షడధికశతతమోఽధ్యాయః
బ్రహ్మా వాక్యము: మహాభాగుడా! మళ్లీ నా మాటలు విను. దేవతల్లో ఖగుడు చెప్పిన తిథుల గొప్పతనాన్ని నేను వివరించబోతున్నాను. విష్ణువు వాక్యము: విజయ, అతిజయ, జయంతి అనే మహాతిథులు నీతో నేను విన్నాను. పాపాలను తొలగించే వ్రతాన్ని వివరించు. అలాగే ఉత్తరాయణంలో భాస్కరుని పూజించడానికి ఏది శ్రేష్ఠమో చెప్పు. ఆ సమయంలో భాను దేవుడు పూజించబడితే అన్ని పాపాలు పోతాయని చెప్తారు. దయచేసి భక్తితో అడిగిన ఫలితాన్ని వివరించు. బ్రహ్మా వాక్యము: శుక్లపక్షంలో సప్తమి రోజున రవి నక్షత్రం ఉన్నప్పుడు ఆ సప్తమి అత్యంత పవిత్రమైనది, పాపాలను తొలగించేది. ఆ రోజున జగద్గురువు అయిన చిత్రభాను దేవుణ్ణి పూజిస్తే, ఏడు జన్మల పాపాలు కూడా పోతాయి — ఇందులో సందేహం లేదు. ఆ రోజున నియమంగా ఉపవాసం చేసినవారు అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి పొంది, సూర్యలోకంలో గౌరవాన్ని పొందుతారు. ఆ రోజున సూర్యుని కోసం ఏదైనా దానం చేసినా, హోమం చేసినా, అవన్నీ అక్షయ ఫలితాన్ని ఇస్తాయి. ఒకవేళ ఆ రోజున శ్రద్ధతో ఋగ్వేదాన్ని ముందుగా జపిస్తే, మొత్తం ఋగ్వేద జపానికి సమానమైన ఫలితాన్ని పొందుతారు. సామవేదం చదివితే సామవేద ఫలం, యజుర్వేదం చదివితే యజుర్వేద ఫలం, అథర్వవేదాన్ని చదివితే అథర్వవేద ఫలం కూడా సూర్యుని పూజ ద్వారా లభిస్తుంది. నక్షత్రాలు రాత్రింబవళ్ళు మెరిసే విధంగా, సప్తమి రోజున దేవదేవుడైన సూర్యుని పూజిస్తే, అన్ని పాపాలు నశించిపోతాయి. కాబట్టి సప్తమి రోజున పాపనాశినీ వ్రతాన్ని తప్పక చేయాలి. ఆ రోజున సూర్యుని పూజించి, ఉత్తమమైన విమానంలో కర్పూర వాసనతో కూడిన సౌరపురానికి వెళ్ళుతారు. అక్కడ కవిలా తేజస్సుతో, సూర్యుని వంటి ప్రభతో, అత్రేయుడిలా కాంతితో, విష్ణువులా శౌర్యంతో, హరివలె ఎప్పుడూ ఉండి, వృందారకులతో ఆనందంగా ఉంటారు. తరువాత భూమికి తిరిగి వచ్చి, రాజాధిరాజుడవుతారు.
భానుపాదద్వయవ్రతవర్ణనమ్ బ్రహ్మోవాచ తథాన్యదపి ధర్మజ్ఞ శృణుష్వ గదతో మమ । పదద్వయం జగద్ధాతుర్దేవదేవస్య గోపతేః । । ౧ యదేకపాదపీఠం హి తత్ర న్యస్తం పదద్వయమ్ । స్వయమంశుమతా కృష్ణ లోకానాం హితకామ్యయా । । ౨ వామనస్య పదం కృష్ణ జ్ఞేయం వై ఉత్తరాయణమ్ । దేవాద్యైః సకలైర్వన్ద్యం దక్షిణం దక్షిణాయనమ్ । । ౩ అహం త్వం చ సదా కృష్ణ దక్షిణం పాదమర్చతః । శ్రద్ధాన్వితౌ భాస్కరస్య హరీశౌ వామమర్చతః । । ౪ తస్మిన్యః ప్రత్యహం సమ్యగ్దేవదేవస్య మానవః । కరోత్యారాధనం తస్య తుష్టః స్యాద్భానుమాన్త్సదా । । ౫ విష్ణురువాచ కథమారాధనం తస్య దేవదేవస్య గోపతేః । క్రియతే దేవశార్దూల తత్సమాఖ్యాతుమర్హసి । । ౬ బ్రహ్మోవాచ ఉత్తరే త్వయనే కృష్ణ స్నాతో నియతమానసః । ఘృతక్షీరాదిభిర్దేవం స్నాపయేత్తిమిరాపహమ్ । । ౭ చారువస్త్రోపహారైశ్చ పుష్పధూపానులేపనైః । సమభ్యర్చ్య తతః సమ్యగ్బ్రాహ్మణానాం చ తర్పణైః । । ౮ పదద్వయం వ్రతం యస్య గృహ్ణీయాద్భానుతత్పరః । వన్దేత్స్నాతశ్చిత్రభానుం తతశ్చ గరుడధ్వజ । । ౯ భుక్త్వాన్నం చిత్రభానుం తు చిత్రభానుం వ్రజంస్తథా । స్వపన్విబుధ్యన్ప్రణమన్హోమం కుర్వంస్తథార్చయన్ । । 1.107.౧౦ చిత్రభానోరనుదినం కరిష్యే నామకీర్తనమ్ । యావదద్య దినాత్ప్రాప్తం క్రమశో దక్షిణాయనమ్ । । ౧౧ చలితే హుంకృతే చైవ వేదారమ్భేఽపి వా సదా । తావద్వక్ష్యే చిత్రభానుం యావదేవోత్తరాయణమ్ । । ౧౨ యావజ్జీవం చ యత్కిఞ్చిజ్జానతోజ్ఞానతోఽపి వా । కరిష్యేఽహం తథా చైవ కీర్తయిష్యామి తం ప్రభుమ్ । । ౧౩ యదానృతం కిఞ్చిద్వక్ష్యే తదా వక్ష్యామి తద్వచః । అజ్ఞానాదథ వా జ్ఞానాత్కీర్తయిష్యామి తం ప్రభుమ్ । । ౧౪ షణ్మాసమేకమనసా చిత్రభానుమయం పరమ్ । తం స్మరన్మరణే యాతి యాం గతిం సాస్తు మే గతిః । । ౧౫ షణ్మాసాభ్యన్తరే మృత్యుర్యది తస్మిన్భవేన్మమ । తన్మయా భాస్కరస్యేహ స్వయమాత్మా నివేదితః । । ౧౬ పరమాత్మమయం బ్రహ్మ చిత్రభానుమయం పరమ్ । యమం తే సంస్మరిష్యామి స మే భానుః పరా గతిః । । ౧౭ యది ప్రాతస్తథా సాయం మధ్యాహ్నే వా జపామ్యహమ్ । షణ్మాసాభ్యన్తరే న్యాసః కృతో వ్రతమయో మయా । । ౧౮ తథా కురు జగన్నాథ స్వర్గలోకపరాయణః । చిత్రభానో యథా శక్త్యా భవాన్భవతి మే గతిః । । ౧౯ ఏవముచ్చార్య షణ్మాసం చిత్రభానుమయం వ్రతమ్ । తావన్నిష్పాదయేద్యావత్సమ్పూర్ణం దక్షిణాయనమ్ । । 1.107.౨౦ తతశ్చ ప్రీణనం కుర్యాద్యథాశక్త్యా విభావసోః । భోజయేద్బ్రాహ్మణాన్దివ్యాన్భౌమాంశ్చాపి సదక్షిణాన్ । । ౨౧ పుణ్యాఖ్యానకథాం కుర్యాన్మార్తండస్య తథాగ్రతః । పూజయేద్వాచకం భక్త్యా యథాశక్త్యా౧ చ లేఖకమ్ । । ౨౨ ఏవం వ్రతమిదం కృష్ణ యో ధారయతి మానవః । ఇహైవ దేవశార్దూల ముచ్యతే సర్వకిల్బిషైః । । ౨౩ షణ్మాసాభ్యన్తరే చాస్య మరణం యది జాయతే । ప్రాప్నోత్యనశనస్యోక్తం యత్ఫలం తదసంశయమ్ । । ౨౪ పదద్వయం చ దేవస్య సమ్యక్త్వేన సదార్చితమ్ । భవత్యేతజ్జగౌ భానుః పురా చన్ద్రాయ పృచ్ఛతే । । ౨౫ ఇతి శ్రీభవిష్యే మహాపురాణే బ్రాహ్మే పర్వణి సప్తమీకల్పే భానుపాదద్వయవ్రతవర్ణనం నామ సప్తాధికశతతమోఽధ్యాయః
బ్రహ్మా వాక్యము: ధర్మాన్ని తెలిసినవాడా! జగత్తును సృష్టించిన దేవదేవుడైన గోపాలుడి రెండు పాదాల గురించి నేను చెప్పబోతున్నాను. విను. ఒక పాదం ఉన్న స్థలంలో ఆ రెండు పాదాలను సూర్యుడు తన భాగాన్ని ప్రజల మేలుకోసం ఉంచాడు. వామనుని పాదం ఉత్తరాయణంగా, దక్షిణ పాదం దక్షిణాయణంగా తెలుసుకోవాలి. దేవతలందరూ వందించే ఉత్తరాయణం, దక్షిణాయణాన్ని కూడా అంతే భక్తితో పూజించాలి. నేను, నీవు ఎప్పుడూ భాస్కరుని దక్షిణ పాదాన్ని శ్రద్ధతో పూజించాలి. హరిశ్వరుడు వామ పాదాన్ని పూజించాలి. ప్రతి రోజు దేవదేవుడైన భాస్కరుని పాదాలను భక్తితో పూజిస్తే, ఆయన సంతోషిస్తాడు. విష్ణువు వాక్యము: ఆ దేవదేవుడిని ఎలా పూజించాలో వివరించు. బ్రహ్మా వాక్యము: ఉత్తరాయణంలో నియమంగా స్నానం చేసి, ఘృతం, పాలు మొదలైన వాటితో సూర్యుని అభిషేకం చేయాలి. అందమైన వస్త్రాలు, పుష్పాలు, ధూపం, అంగరాగాలు సమర్పించి, బ్రాహ్మణులకు తర్పణం చేయాలి. ఈ పాదద్వయ వ్రతాన్ని భక్తితో ఆచరించి, స్నానం చేసి చిత్రభాను దేవుణ్ణి పూజించాలి. భోజనం చేసిన తర్వాత, నిద్రించేటప్పుడు, లేచేటప్పుడు, నమస్కరించేటప్పుడు, హోమం చేసేటప్పుడు కూడా చిత్రభాను నామాన్ని జపించాలి. ప్రతి రోజు చిత్రభాను నామస్మరణ చేస్తూ, దక్షిణాయణం పూర్తయ్యే వరకు ఆచరించాలి. వేదపఠనం మొదలయ్యే సమయంలో, హుంకారము చేసే సమయంలో, ఎప్పుడైనా చిత్రభాను నామాన్ని జపించాలి. జీవితాంతం ఏదైనా తెలిసి లేదా తెలియక చేసినా, ఆ ప్రభువును స్మరించాలి. ఏదైనా అబద్ధం మాట్లాడితే, తెలియక చేసినా, ఆ ప్రభువును స్మరించాలి. ఆరు నెలలు ఏకాగ్రతతో చిత్రభాను స్వరూపాన్ని ధ్యానం చేస్తూ, మరణ సమయంలో ఆయనను స్మరిస్తే, ఆయన దగ్గరికి చేరతారు. ఆరు నెలల్లో మరణం సంభవిస్తే, భాస్కరుని దగ్గరికి తనను సమర్పించినవాడవుతాడు. పరమాత్మ స్వరూపమైన చిత్రభాను, యముని కూడా స్మరిస్తూ, భాస్కరునే పరమగతి అని భావించాలి. ప్రతీ ఉదయం, సాయంత్రం, మధ్యాహ్నం చిత్రభాను నామాన్ని జపిస్తే, ఆరు నెలల్లో వ్రతఫలం లభిస్తుంది. అలా ఆరు నెలలు చిత్రభాను వ్రతాన్ని నిష్టతో ఆచరించాలి. తర్వాత భక్తి బలాన్ని బట్టి భాస్కరునికి సంతృప్తి కలిగించాలి. బ్రాహ్మణులను, భూమిపై ఉన్నవారిని దక్షిణతో పూజించాలి. పుణ్యకథలు చెప్పించాలి. మార్టండుని ముందు వాచకుని, రచయితను భక్తితో పూజించాలి. ఈ విధంగా వ్రతాన్ని ఆచరించినవాడు ఇహలోకంలోనే అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతాడు. ఆరు నెలల్లో మరణం సంభవిస్తే, అనశన వ్రత ఫలితాన్ని పొందుతాడు. ఈ విధంగా దేవుని రెండు పాదాలను సదా పూజిస్తే, భాను పురాణంలో చంద్రునికి చెప్పినట్లు ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
సర్వార్థావాప్తిసప్తమీవర్ణనమ్ బ్రహ్మోవాచ కృష్ణపక్షే తు మాఘస్య సర్వాప్తిం సప్తమీం శృణు । యాముపోష్య సమాప్నోతి సర్వాన్కామాంస్తథా పరాన్ । । ౧ పాఖణ్డాదిభిరాలాపం న కుర్యాద్భానుతత్పరః । పూజయేత్ప్రణతో దేవమేకాగ్రమనసా శుభమ్ । । ౨ మాఘాద్యైః పారణం మాసైః షడ్భిః సాంక్రాన్తికం స్మృతమ్ । మార్తణ్డః ప్రథమం నామ ద్వితీయం కః ప్రకీర్తితమ్ । । ౩ తృతీయం చిత్రభానుశ్చ విభావసురతః పరమ్ । భగేతి పఞ్చమం జ్ఞేయం షష్ఠం హంసః స ఉచ్యతే । ।౪ పూర్ణేషు షట్సు మాసేషు పఞ్చగవ్యముదాహృతమ్ । స్నానే చ ప్రాశనే చైవ ప్రశస్తం పాపనాశనమ్ । । ౫ ప్రణామం దేవదేవస్య కృత్వా పూజాం యథావిధి । విప్రాయ దక్షిణాం దద్యాచ్ఛ్రద్దధానశ్చ శక్తితః । । ౬ పారణాన్తే చ దేవస్య ప్రీణనం భక్తిపూర్వకమ్ । కుర్వీత భక్త్యా విధివద్రవిభక్త్యా తు గృహ్యతే । । ౭ నక్తభోజీ తథా విష్ణో తైలక్షారవివర్జితః । కృష్ణ జాగరణం రాత్రౌ సప్తమ్యామథ వా దినే । । ౮ ఏతాముషిత్యా ధర్మజ్ఞో హంసప్రీణనతత్పరః । సర్వాన్కామానవాప్నోతి సర్వపాపైః ప్రముచ్యతే । । ౯ యతః సర్వమవాప్నోతి యద్యదిచ్ఛతి చేతసా । అతో లోకేషు విఖ్యాతా సర్వార్థావాప్తిసప్తమీ । । 1.108.౧౦ కృతాభిలషితా హ్యేషా ప్రారబ్ధా ధర్మతత్పరైః । పూరయత్యఖిలాన్కామాన్సంశ్రుతా చ దినేదినే । । ౧౧ తమారాధయస్వ రవిం తథాథ గరుడధ్వజ । యథారాధితవాన్భానుం భగణాధిపతిః పురా । । ౧౨ ఇతి శ్రీభవిష్యే మహాపురాణే బ్రాహ్మే పర్వణి సప్తమీ కల్పే సర్వార్థావాప్తిసప్తమీవర్ణనమ్ నామాష్టాధికశతతమోఽధ్యాయః
బ్రహ్మా వాక్యము: మాఘ మాసం కృష్ణపక్షంలో జరిగే సర్వార్థావాప్తి సప్తమి గురించి విను. ఈ వ్రతాన్ని ఆచరించినవాడు అన్ని కోరికలు, ఇంకా ఎక్కువ ఫలితాలను పొందుతాడు. పాపకార్యాలు, వాదాలు చేయకుండా, భానుదేవుని పట్ల ఏకాగ్రతతో, భక్తితో పూజించాలి. మాఘ మొదలైన ఆరు మాసాల్లో పారణం చేయాలి. ఆరు మాసాలు సంధికాలంగా భావించాలి. మార్టండుడు మొదటి పేరు, రెండవది కహ్, మూడవది చిత్రభాను, నాల్గవది విభావసు, ఐదవది భగ, ఆరవది హంస అని తెలుసుకోవాలి. ఆరు నెలలు పూర్తయినప్పుడు, పంచగవ్యాన్ని స్నానానికి, సేవించడానికి ఉపయోగించాలి. ఇది పాపాలను తొలగిస్తుంది. దేవదేవుడికి నమస్కారం చేసి, విధిగా పూజించి, బ్రాహ్మణులకు శ్రద్ధతో దక్షిణ ఇవ్వాలి. పారణం పూర్తయ్యాక, భక్తితో భాస్కరునికి సంతోషాన్ని కలిగించాలి. భక్తితో, విధిగా పూజించాలి. నక్తభోజనం చేయాలి. విష్ణువును, సప్తమి రోజున రాత్రి జాగరణ చేయాలి. నూనె, కారం వంటివి వదిలి ఉండాలి. ఈ విధంగా హంసను సంతోషపరిచే ధర్మజ్ఞుడు, అన్ని కోరికలు పొందుతాడు. అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతాడు. ఇలా మనస్సులో ఏది కోరుకున్నా, అది నెరవేరుతుంది. అందుకే ఈ వ్రతాన్ని సర్వార్థావాప్తి సప్తమి అని అంటారు. ధర్మబద్ధంగా చేసినవారు కోరిన కోరికలు నెరవేరతాయి. ప్రతిరోజూ ఈ వ్రతాన్ని ఆచరించేవారు అన్ని కోరికలు నెరవేర్చుకుంటారు. కాబట్టి, గరుడధ్వజుడా! నీవు కూడా భానుదేవుణ్ణి పూజించు. పూర్వం భగణాధిపతి భానువును ఎలా పూజించాడో, అలాగే పూజించు.
మార్తణ్డసప్తమీవర్ణనమ్ బ్రహ్మోవాచ మార్తణ్డసప్తమీం కృష్ణ యథాన్యాం౧ వచ్చి తేఽనఘ । శృణుష్వైకమనా వీర గదతో మే శుభప్రదామ్ । । ౧ యస్యాః సమ్యగనుష్ఠానాత్ప్రాప్నోత్యభిమతం ఫలమ్ । పౌషే మాసే సితే పక్షే సప్తమ్యాం సముపోషితః । । ౨ సమ్యక్సమ్పూజ్య మార్తణ్డం మార్తణ్డ ఇతి వై జపేత్ । పూజయేత్కుతపం భక్త్యా శ్రద్ధయా పరయాన్వితః । । ౩ ధూపపుష్పోపహరాద్యైరుపవాసైః సమాహితః । మార్తణ్డేతి జపన్నామ పునస్తద్గతమానసః । । ౪ విప్రాయ దక్షిణాం దద్యాద్యథాశక్త్యా ఖగధ్వజ । స్వపన్విబోధన్స్ఖలితో మార్తణ్డేతి చ కీర్తయేత్ । । ౫ పాషణ్డాదివికర్మస్థైరాలాపం చ వివర్జయేత్ । గోమూత్రం గోపయో వాపి దధి క్షీరమథాపి వా । । ౬ గోదేహతః సముద్భూతం ప్రాశ్నీయాదాత్మశుద్ధయే । ద్వితీయేఽహ్ని పునః స్నాతస్తథైవాభ్యర్చనం రవేః । । ౭ తేనైవ నామ్నా సమ్భూయ దత్త్వా విప్రాయ దక్షిణామ్ । తతో భుఞ్జీత గోదోహసమ్భూతేన సమన్వితమ్ । । ౮ ఏవమేవాఖిలాన్మాసానుపోష్య ప్రయతః శుచిః । దద్యాద్గవాదికం విప్రాన్ప్రతిమాసం స్వశక్తితః । । ౯ ధారితా చేత్పునర్వర్షే యథాశక్త్యా గవాదికమ్ । దత్త్వా పరం రవేర్భూయః శృణు యత్ఫలమశ్నుతే । । 1.109.౧౦ స్వర్ణశృంగీం చ పఞ్చమ్యాం షష్ఠ్యాం చ వృషభం నరః । ప్రతిమాసం ద్విజాతిభ్యో యద్దత్త్వా ఫలమశ్నుతే । । ౧౧ తత్ప్రాప్నోత్యఖిలం సమ్యగ్వ్రతమేతదుపోషితః । తం చ లోకమవాప్నోతి మార్తణ్డో యత్ర తిష్ఠతి । । ౧౨ శాణ్డేలేయసమః కృష్ణ తేజసా నాత్ర సంశయః । మార్తణ్డసప్తమీమేతాముపోష్యైతే గణా దివి । । ౧౩ విద్యోతమానా దృశ్యన్తే లోకైరద్యాపి భూధర । తస్మాత్త్వమాదిదేవేశం గ్రహేశం భాస్కరం రవిమ్ । । అనయార్చయ గోవిన్ద గోపతిం గోలసన్నిభమ్ । । ౧౪ ఇతి శ్రీభవిష్యే మహాపురాణే బ్రాహ్మే పర్వణి సప్తమీకల్పే మార్తణ్డసప్తమీవర్ణనమ్ నామ నవాధికశతతమోఽధ్యాయః
బ్రహ్మా వాక్యము: కృష్ణా! మునుపు చెప్పినట్లే, మార్టండ సప్తమి వ్రత విశేషాన్ని నేను చెబుతున్నాను. శ్రద్ధగా విను. ఈ వ్రతాన్ని సక్రమంగా ఆచరించినవాడు కోరిన ఫలితాన్ని పొందుతాడు. పౌష మాసంలో శుక్లపక్ష సప్తమి రోజున ఉపవాసం చేయాలి. ఆ రోజున మార్టండుని పూజించి, 'మార్టండ' అని జపించాలి. భక్తితో, శ్రద్ధతో కుతపాన్ని పూజించాలి. ధూపం, పుష్పం, ఉపహారాలు సమర్పించి, ఉపవాసంతో మానసికంగా ఏకాగ్రతతో 'మార్టండ' అని జపించాలి. బ్రాహ్మణులకు శక్తికి తగిన దక్షిణ ఇవ్వాలి. నిద్రించేటప్పుడు, లేచేటప్పుడు, తప్పు జరిగితే కూడా 'మార్టండ' అని జపించాలి. పాపకార్యాలు, దుష్కర్మలు చేసే వారితో సంభాషణను నివారించాలి. ఆ రోజున గోమూత్రం, గోపయసం, పెరుగు, పాలు వంటివి సేవించాలి. గోమాత శరీరంలోనుంచి వచ్చిన వాటిని శుద్ధి కోసం సేవించాలి. రెండవ రోజున మళ్లీ స్నానం చేసి, అలాగే సూర్యుని పూజించాలి. అదే నామంతో బ్రాహ్మణులకు దక్షిణ ఇచ్చి, ఆ తర్వాత గోమాత పాలతో చేసిన పదార్థాలను భోజనం చేయాలి. ఇలా ప్రతి నెల కూడా ఉపవాసంతో, శుద్ధిగా, శక్తికి తగినంతగా గోవు మొదలైన దానాలు బ్రాహ్మణులకు ఇవ్వాలి. ఒక సంవత్సరం పాటు ఈ విధంగా ఆచరించి, శక్తికి తగినంతగా గోవు మొదలైన దానాలు ఇచ్చినవాడు, మరింత గొప్ప ఫలితాన్ని పొందుతాడు. పంచమి, షష్ఠి రోజుల్లో ప్రతి నెలా బ్రాహ్మణులకు బంగారు కొమ్ము గల గోవు, వృషభాన్ని ఇచ్చిన ఫలితాన్ని పొందుతాడు. ఈ వ్రతాన్ని సక్రమంగా ఆచరించినవాడు అన్ని ఫలితాలను పొందుతాడు. మార్టండుడు ఉన్న లోకాన్ని పొందుతాడు. శాండేలేయుడిలా తేజస్సుతో మెరిసిపోతాడు. మార్టండ సప్తమిని ఆచరించిన వారు ఆకాశంలో దేవతలతో మెరిసిపోతారు. ఇప్పటికీ భూమిపై ఉన్నవారు వారిని చూస్తారు. కాబట్టి, ఆదిదేవుడైన భాస్కరుని, గ్రహాధిపతిని, గోపతిని, గోలోకసదృశుడైన భానుదేవుణ్ణి పూజించు, గోవిందా!
సప్తమీకల్పే ఽనన్తరసప్తమీవ్రతవర్ణనమ్ బ్రహ్మోవాచ శుక్లపక్షే తు సప్తమ్యాం మాసి భాద్రపదేఽచ్యుత । ప్రణమ్య శిరసాదిత్యం పూజయేత్సప్తవాహనమ్ । । ౧ పుష్పధూపాదిభిర్వీర కుతపానాం చ తర్పణైః । పాషణ్డాదిభిరాలాపమకుర్వన్నియతాత్మవాన్ । । ౨ విప్రాయ దక్షిణాం దత్త్వా నక్తం భుఞ్జీత వాగ్యతః । తిష్ఠన్వ్రజన్ప్రస్థితశ్చ క్షుతప్రస్ఖలితాదిషు । । ౩ ఆదిత్యనామస్మరణం కుర్వన్నుచ్చారణం తథా । అనేనైవ విధానేన మాసాన్ద్వాదశ వై క్రమాత్ । । ౪ ఉపోష్య పారణే పూర్ణే సమభ్యర్చ్య జగద్గురుమ్ । పుణ్యేన శ్రావణేనేహ ప్రీణయన్పుష్టిమశ్నుతే । । ౫ అనన్తం శ్రావణేనేహ యతః ఫలముదాహృతమ్ । తేనాదిత్యం సమభ్యర్చ్య తదేవ లభతే ఫలమ్ । । ౬ ఏవం యః పురుషః కుర్యాదాదిత్యారాధనం శుచిః । ప్రాప్యేహ విపులం భోగం ధర్మమర్థం తథావ్యయమ్ । । ౭ అముత్ర లోకమాయాతి దివ్యే ఖే గీతసంయుతే । నారీ వా స్వర్గమభ్యేత్య హ్యనన్తం ఫలమశ్నుతే । । ౮ ఇతి శ్రీభవిష్యే మహాపురాణే బ్రాహ్మే పర్వణి సప్తకల్పేఽనన్తరసప్తమీవ్రతవర్ణనమ్ నామ దశాధికశతతమోఽధ్యాయః
బ్రహ్మ చెప్పారు: భాద్రపద మాసంలో శుక్లపక్ష సప్తమి రోజున, ఓ అచ్యుతా, మనసారా నమస్కరించి, ఏడుగుర్రాలపై విహరించే ఆదిత్యుని పుష్పాలు, ధూపం మొదలైనవి సమర్పించి భక్తిపూర్వకంగా పూజించాలి. పాపపుణ్యాల గురించి మాట్లాడకుండా, మనసు నియంత్రించుకొని, బ్రాహ్మణుడికి దక్షిణా ఇచ్చి, మాటల్లో నియమంగా ఉండి, ఉపవాసం చేసి, ఎక్కడ ఉన్నా, ఏ పని చేస్తున్నా, ఆదిత్యుని నామస్మరణ చేస్తూ, ఏడాది పాటు ఇలా ప్రతి నెలా ఆచరించాలి. ఉపవాసం పూర్తయ్యాక, జగద్గురువుని పూజించి, శ్రావణ మాసంలో చేసిన పుణ్యఫలం పొందుతాడు. ఈ విధంగా ఆదిత్యుని పూజచేసినవాడు ఇహలోకంలో బాగా ఆనందం, ధనం, ధర్మాన్ని పొందుతాడు; పరలోకంలో దివ్యమైన లోకాన్ని చేరుతాడు. స్త్రీ అయినా స్వర్గాన్ని చేరి అనంత ఫలితాన్ని పొందుతుంది.
సప్తమీకల్పేఽభ్యఙ్గసప్తమీవర్ణనమ్ బ్రహ్మోవాచ శ్రావణే మాసి దేవాగ్ర్యం సప్తమ్యాం సప్తవాహనమ్ । శుక్లపక్షే సమభ్యర్చ్య పుష్పధూపాదిభిః శుచిః । । ౧ పాఖణ్డాదిభిరాలాపమకుర్వన్నియతాత్మవాన్ । విప్రాయ దక్షిణాం దత్త్వా నక్తం భుఞ్జీత వాగ్యతః । । ౨ అభ్యఙ్గం దేవదేవస్య వర్షే వర్షే నియోజయేత్ । సప్తమ్యామన్నమేవాగ్ర్యం శుభం శుక్లం నవం తథా । । ౩ విభవేషు తథాన్యేషు వాదిత్రాణ్యేవ వై విదుః । తథా దేవస్య మాసేఽస్మిన్నభ్యఙ్గః పరిగీయతే । ।౪ యస్తు చారాధయేద్భక్త్యా భాస్కరస్య నరోఽచ్యుత । అభ్యఙ్గం విధివచ్ఛక్త్యా కృత్వా బ్రాహ్మణభోజనమ్ । । ౫ శఙ్ఖతూర్యనినాదైశ్చ బ్రహ్మఘోషైశ్చ పుష్కలైః । స దివ్యం యానమారూఢో లోకమాయాతి హేలినః । । ౬ అనేనైవ విధానేన మాసాన్ద్వాదశ వై క్రమాత్ । ఉపోష్య పారణే పూర్ణే దద్యాద్విప్రాయ దక్షిణామ్ । । ౭ వ్రతం యః పురుషః కుర్యాదాదిత్యారాధనం శుచిః । స గచ్ఛేత్పరమం లోకం దివ్యం వై వనమాలినః । । ౮ ఇతి శ్రీభవిష్యే మహాపురాణే బ్రాహ్మే పర్వణి సప్తమీకల్పేఽభ్యఙ్గసప్తమీవర్ణనమ్ నామైకాదశాధికశతతమోఽధ్యాయః
బ్రహ్మ చెప్పారు: శ్రావణ మాసంలో శుక్లపక్ష సప్తమి రోజున, ఏడుగుర్రాలపై విహరించే సూర్యుని పుష్పాలు, ధూపం మొదలైన పవిత్రమైన వస్తువులతో భక్తిపూర్వకంగా పూజించాలి. అపవిత్రమైన మాటలు మాట్లాడకుండా, మనసు నియంత్రించుకొని, బ్రాహ్మణుడికి దక్షిణా ఇచ్చి, ఉపవాసంగా ఉండాలి. ప్రతి సంవత్సరం ఈ రోజున దేవదేవునికి అభ్యంగం చేయాలి; ఆ రోజున శుభ్రమైన, తెల్లని, కొత్త అన్నాన్ని సమర్పించాలి. శక్తినుబట్టి వాద్యాలు వాయించాలి. ఈ మాసంలో దేవునికి అభ్యంగం చేయడం గొప్పదిగా చెప్పబడింది. ఎవరైనా భక్తితో సూర్యుని అభ్యంగం చేసి, బ్రాహ్మణ భోజనం చేయిస్తే, శంఖం, తూర్య నాదాలతో, బ్రాహ్మణుల వేదఘోషతో, దివ్య రథంపై స్వర్గానికి వెళ్ళుతాడు. ఏడాది పాటు ఇలా ఆచరించి, ఉపవాసం పూర్తయ్యాక బ్రాహ్మణుడికి దక్షిణా ఇవ్వాలి. ఎవరు పవిత్రంగా ఆదిత్యుని పూజవ్రతం చేస్తారో వారు దివ్యమైన వనమాలిని లోకాన్ని చేరుతారు.
తృతీయపదవ్రతవర్ణనమ్ బ్రహ్మోవాచ ఏవం కృష్ణ సదా భానుర్నరైర్భక్త్యా యథావిధి । ఫలం దదాత్యసులభం సలిలేనాపి పూజితః । । ౧ న భానుర్జీవదానేన న పుష్పైర్న ఫలైస్తథా । ఆరాధ్యతే సుయుద్ధేన హృదయేనైవ కేవలమ్ । । ౨ రాగాదపేతం హృదయం వాగ్దుష్టా నానృతాదిభిః । హింసావిరహితం కర్మ భాస్కరారాధనత్రయమ్ । । ౩ రాగాదిదూషితే చిత్తే నాస్పన్దీ తిమిరాపహః । బధ్నాతి తం నరం హంసః కదాచిత్కర్దమామ్భసి । । ౪ తమసో నాశనాయాలం చేన్దోర్లేఖా హ్యనారతమ్ । హింసాదిదూషితం కర్మ కేశవారాధనే కుతః । । ౫ జనశ్చిత్తాప్రసాదాద్వై న చాప తిమిరాపహమ్ । తస్మాత్సత్యస్వభావేన సత్యవాక్యేన చాచ్యుత । । ౬ అహింసకేన చాదిత్యో నిసగదేవ తోషితః । సర్వస్వమపి దేవాయ యో దద్యాత్కుటిలాశయః । । ౭ స నైవారాధయేదేవం దేవదేవం దివాకరమ్ । రాగాదపేతం హదయం కురు త్వం భాస్కరార్పణమ్ । । తతః ప్రాపయసి దుష్ప్రాప్యమయత్నేనైవ భాస్కరమ్ । । ౮ విష్ణురువాచ దేవేశః కథితః సమ్యల్కామ్యోఽయం భాస్కరో మయి । ఆరాధనవిధిం సర్వం భూయః పృచ్ఛామి తం వద । । ౯ కులే జన్మ తథారోగ్యం ధనవృద్ధిశ్చ దుర్లభా । త్రితయం ప్రాప్యతే యేన తన్మే వద జగత్పతే । । 1.112.౧౦ బ్రహ్మోవాచ మాసే తు మాఘే సితసప్తమేఽహ్ని హస్తర్క్షయోగే జగతః ప్రసూతిమ్ । సమ్పూజ్య భానుం విధినోపవాసీ సుగన్ధధూపాన్నవరోపహారైః । । ౧౧ గృహీ తు పుష్పైః ప్రతిపాద్య పూజాం దానాదియుక్తం వ్రతమబ్దమేకమ్ । దద్యాచ్చ దానం మునిపుఙ్గఃవేభ్యస్తత్కథ్యమానం వినిబోధ ధీర । । ౧౨ వజ్రం తిలాన్వ్రీహియవాన్హిరణ్యం యవాన్నమమ్భః కరకాముపానహమ్ । ఛత్రోపపన్నం గుడఫేణితాఢ్యం దద్యాత్క్రమాద్వస్తు అనుక్రమేణ । । ౧౩ యద్యేష౧ వర్షే విధినోదితేన యస్యాం తిథౌ లోకగురుం ప్రపూజ్య । అశ్మన్తనాన్యాత్మవిశుద్ధిహేతోః సమ్ప్రాశనానీహ నిబోధ తాని । । ౧౪ గోమూత్రమమ్భశ్చ రసే ను శాకం దూర్వా దధివ్రీహితిలాన్యవాంశ్చ । సూర్యాంశుతప్తం జలమమ్బుజాక్ష క్షీరం చ మాసైః క్రమశః ప్రయుజ్యః । । ౧౫ కులే ప్రధానే ధనధాన్యపూర్ణే పద్మావృతే హ్యస్తసమస్తదుఃఖే । ప్రాప్నోతి జన్మాఽవికలేన్ద్రియశ్చ భవత్యరోగో మతిమాన్సుఖీ చ । । ౧౬ తస్మాత్త్వమప్యేతదమోఘవీర్య దివాకరారాధనమప్రమత్తః । కురు ప్రభావం భగవన్తమీశమారాధ్య కామానఖిలానుపేహి । । ౧౭ ఇతి శ్రీభవిష్యే మహాపురాణే బ్రాహ్మే పర్వణి సప్తమీకల్పే తృతీయపదవ్రతవర్ణనం నామ ద్వాదశాధికశతతమోఽధ్యాయః
బ్రహ్మ చెప్పారు: ఓ కృష్ణా, ఎవరు భక్తితో, నియమంగా సూర్యుని పూజిస్తారో వారికి, కేవలం నీటితో అయినా, సూర్యుడు దుర్లభమైన ఫలితాలను ఇస్తాడు. జీవదానం, పుష్పాలు, ఫలాలతో కాదు; హృదయపూర్వకంగా, శుద్ధమైన మనసుతో పూజిస్తే సూర్యుడు ప్రసన్నుడవుతాడు. మనసు లోపం లేకుండా, మాటల్లో అసత్యం లేకుండా, హింస లేకుండా చేసే పనే సూర్యారాధనకు తగినది. మనసు లోపాలతో ఉంటే సూర్యుడు కరుణించడు. చంద్రుని కాంతి చీకటిని తొలగించగలదేమో కానీ, హింసతో చేసిన పని విష్ణువు పూజకు పనికిరాదు. మనసు ప్రశాంతంగా ఉంటేనే చీకటి పోతుంది. అందుకే, నిజమైన స్వభావంతో, నిజమైన మాటలతో, హింస లేకుండా ఆదిత్యుని పూజించాలి. ఎవరైనా హృదయశుద్ధితో కాకుండా, ఎన్ని దానాలు చేసినా, సూర్యుని ప్రసన్నం చేయలేరు. కాబట్టి, నీ మనసు లోపాలను విడిచిపెట్టి, సూర్యునికి అర్పణ చేయి; అప్పుడు సులభంగా అతని కృపను పొందుతావు. విష్ణువు అడిగాడు: దేవేశా, నీవు చెప్పిన విధంగా సూర్యుని పూజవిధిని నాకు పూర్తిగా వివరించు. వంశంలో జననం, ఆరోగ్యం, ధనవృద్ధి — ఈ మూడు దుర్లభమైన ఫలితాలు ఎలా వస్తాయో చెప్పు. బ్రహ్మ చెప్పారు: మాఘ మాసంలో శుక్లపక్ష సప్తమి రోజున హస్త నక్షత్రంలో, సూర్యుని ఉపవాసంతో, సుగంధధూపాలు, మంచి అన్నపానాలు సమర్పించి పూజించాలి. పుష్పాలతో పూజ చేసి, దానం చేసి, ఏడాది పాటు వ్రతం చేయాలి. వజ్రం, నువ్వులు, బియ్యం, యవాలు, బంగారం, యవ అన్నం, నీరు, పాదరక్షలు, గొడుగు, బెల్లం, ఫేణితో కూడిన పదార్థాలు — వీటిని క్రమంగా దానం చేయాలి. ప్రతి సంవత్సరం, నిర్ణీత తిథిలో సూర్యునికి పూజ చేసి, శుద్ధికోసం కొన్ని పదార్థాలు తీసుకోవాలి. గోమూత్రం, నీరు, ఆకుకూర, దర్భ, పెరుగు, బియ్యం, నువ్వులు, యవాలు, సూర్యకాంతిలో ఉడికిన నీరు, పాలు — ఇవన్నీ నెలల వారీగా ఉపయోగించాలి. వంశంలో ముఖ్యస్థానం, ధనధాన్య సమృద్ధి, పద్మావతి కటాక్షం, అన్ని దుఃఖాలు పోయి, ఆరోగ్యంతో, మేధస్సుతో, సుఖంగా ఉంటారు. అందుకే, నీవు కూడా అప్రమత్తంగా సూర్యుని పూజ చేసి, భగవంతుని కృపతో అన్ని కోరికలు నెరవేర్చుకో.
ఆదిత్యాలయవన్దనమార్జనాదివర్ణనమ్ విష్ణురువాచ సురజ్యేష్ఠ పునర్బ్రూహి యత్పృచ్ఛామ్యహమాదితః । యత్ఫలం సమవాప్నోతి కారయిత్వా రవేర్గృహమ్ । । ౧ దేవార్చాం కారయిత్వా తు యత్పుణ్యం పురుషోఽశ్నుతే । పూజయిత్వా చ విధివదనులిప్య చ యత్ఫలమ్ । । ౨ కాని మాల్యాని శస్తాని కాని నార్హతి భాస్కరః । కే ధూపా భానుదయితాః కే వర్జ్యాశ్చ జగత్పతేః । । ౩ ఉపచారఫలం కిం స్యాత్కిం ఫలం గీతవాదితే । ఘృతక్షీరాదినా యత్తు స్నాపితే భాస్కరే ఫలమ్ । । ౪ యథోపలేపనాదౌ చ ఫలమభ్యుక్షితేన తు । దివాకరగృహే తాత తదశేషం వదస్వ మే । । ౫ బ్రహ్మోవాచ సాధు వత్స యదేతత్త్వం మార్తణ్డస్యేహ పృచ్ఛసి । శుశ్రూషణే విధిం పుణ్యం తదిహైకమనాః శృణు । । ౬ యస్తు దేవాలయం భానోర్దార్వం శైలమథాపి వా । కారయేన్మృన్మయం చాపి తస్య పుణ్యఫలం శృణు । । ౭ అహన్యహని యజ్ఞేన యజతో యన్మహత్ఫలమ్ । ప్రాప్నోతి తత్ఫలం భానోర్యః కారయతి మన్దిరమ్ । । ౮ కులానాం శతమాగామి సమతీతం కులం శతమ్ । కారయేద్భగవద్ధామ స నయేదర్కలోకతామ్ । । ౯ సప్తజన్మకృతం పాపం స్వల్పం వా యది వా బహు । భానోరాలయవిన్యాసప్రారమ్భాదేవ నశ్యతి । । 1.113.౧౦ సప్తలోకమయో భానుస్తస్య యః కురుతే గృహమ్
విష్ణువు అడిగాడు: దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా, నేను మొదటినుంచి అడుగుతున్నదాన్ని మళ్లీ వివరించు. సూర్యుని గృహాన్ని నిర్మించితే ఎలాంటి ఫలితం లభిస్తుంది? దేవతార్చన చేయించి, పూజ చేసి, సరిగా అలంకరించి, ఎలాంటి పుణ్యం వస్తుంది? ఏ పుష్పాలు ఉత్తమం? సూర్యుడికి ఏవి నిషిద్ధం? ఏ ధూపాలు ప్రీతికరమైనవి? ఏవి వర్జ్యాలు? ఉపచారాల వల్ల ఎలాంటి ఫలం? గానం, వాద్యాలతో పూజిస్తే ఎలాంటి ఫలం? నెయ్యి, పాలు మొదలైన వాటితో స్నానం చేయిస్తే ఫలితం ఏమిటి? అలంకరణ, అభిషేకం వల్ల ఫలితమేమిటి? సూర్యుని ఆలయంలో ఇవన్నీ వివరంగా చెప్పు. బ్రహ్మ చెప్పారు: బాగా అడిగావు వత్సా! సూర్యుని ఆలయం నిర్మించడంలో ఉన్న పుణ్యాన్ని శ్రద్ధగా విను. ఎవరు సూర్యుని ఆలయాన్ని కలపతో, రాయితో, లేదా మట్టితో నిర్మిస్తారో వారికి ఎంత గొప్ప ఫలం వస్తుందో విను. ప్రతిరోజూ యజ్ఞం చేసి వచ్చే ఫలితాన్ని, సూర్యుని ఆలయం నిర్మించినవాడు పొందుతాడు. వంద తరాలు ముందుకు, వంద తరాలు వెనుకకు, తన వంశాన్ని సూర్యలోకానికి తీసుకెళ్తాడు. ఏడు జన్మల్లో చేసిన పాపాలు, చిన్నవైనా, పెద్దవైనా, సూర్యుని ఆలయ నిర్మాణం ప్రారంభించగానే నశిస్తాయి. సూర్యుని ఆలయం నిర్మించినవాడికి ఏడు లోకాలంత సౌభాగ్యం లభిస్తుంది.
ప్రతిష్ఠాం సమవాప్నోతి స నరః సాప్తలౌకికీమ్ । । ౧౧ ప్రశస్తదేశభూభాగే ప్రశస్తం భవనం రవేః । కారయేదక్షయాఁల్లోకాన్స నరః ప్రతిపద్యతే । । ౧౨ ఇష్టకాచయవిన్యాసో యావద్వర్షాణి తిష్ఠతి । తావద్వర్షసహస్రాణి తత్కర్తుర్దివి సంస్థితిః । । ౧౩ ప్రతిమాం లక్షణవతీం యః కారయతి మానవః । దివాకరస్య తల్లోకమక్షయం ప్రతిపద్యతే । । ౧౪ షష్టిర్వర్షసహస్రాణాం సహస్రాణి స మోదతే । లోకే సుమనసాం వీర ప్రత్యేకం మధుసూదన । । ౧౫ ప్రతిష్ఠాప్య రవేరర్చాం సుప్రశస్తే నివేశనే । పురుషః కృతకృత్యోఽస్తి న దోషఫలమశ్నుతే । । ౧౬ యే భవిష్యన్తి యేఽతీతా ఆకల్పం పురుషాః కులే । తాంస్తారయతి సంస్థాప్య దేవస్య ప్రతిమాం రవేః । । ౧౭ అనుశిష్టాః కిల పురా యమేన యమకిఙ్కరాః । పాశదణ్డకరాః కృష్ణ ప్రజాసంయమనోద్యతాః । । ౧౮ యమ ఉవాచ విహరన్తు యథాన్యాయం నియోగో మేఽనుపాల్యతామ్ । నాజ్ఞాభఙ్గం కరిష్యన్తి భవతాం జన్తవః క్వచిత్ । । ౧౯ కేవలం యే జగన్మూలం వివస్వన్తముపాశ్రితాః । భవద్భిః పరిహర్తవ్యాస్తేషాం నైవేహ సంస్థితిః । । 1.113.౨౦ యే తు వైవస్వతా లోకే తచ్చిత్తాస్తత్పరాయణాః । పూజయన్తి సదా భానుం తే చ త్యాజ్యా సుదూరతః । । ౨౧ తిష్ఠంశ్చ ప్రస్వపన్గచ్ఛన్నుత్తిష్ఠన్స్ఖలితే క్షుతే । సఙ్కీర్తయతి దేవం యః స నస్త్యాజ్యః సుదూరతః । । ౨౨ నిత్యనైమిత్తికైర్దేవం యే యజన్తి తు భాస్కరమ్ । న చాలోక్యా భవద్భిస్తే యద్ధ్యానం హంతి వో గతిమ్ । । ౨౩ యే పుష్పధూపవాసోఽభిర్భూషణైశ్చాపి వల్లభైః । అర్చయన్తి న తే గ్రాహ్యా మత్పితుస్తే పరిగ్రహాః । । ౨౪ ఉపలేపనకర్తారః కర్తారో మార్జనస్య యే । అర్కాలయే పరిత్యాజ్యం తేషాం త్రిపురుషం కులమ్ । । ౨౫ యే వాయతనం భానోః కారితం తత్కులోద్భవః । పుమాన్న నావలోక్యో వై భవద్భిర్దుష్టచక్షుషా । । ౨౬ యేనార్చా భగవద్భక్త్యా మత్పితుః కారితా శుభా । నరాణాం తత్కులం వీరాః సదా త్యాజ్యం సుదూరతః । । ౨౭ భవతాం భ్రమతాం యత్ర భానుసంశ్రయముద్రయా । న చాజ్ఞాభఙ్గకృత్కశ్చిద్భవిష్యతి నరః క్వచిత్ । । ౨౮ ఇత్యుక్తాః కిఙ్కరాస్తేన యమేన సుమహాత్మనా । అనాశ్రిత్య వచః కృష్ణః సత్రాజితమథో గతాః । । ౨౯ తస్య తే తేజసా సర్వే భానోర్భక్తస్య సువ్రత । మోహితాః పతితా భూమౌ యథా చ విహగా నగాత్ । । 1.113.౩౦ ఏతాం మహాఫలాం యోర్చాం భానోః కారయతే నరః । తవాఖ్యానం మహాబాహో గృహం కారయితుశ్చ యత్ । । ౩౧ యజ్ఞా నరాణాం పాపౌఘనాశకాః సర్వకామదాః । తథైవేష్టో జగద్భానుః సర్వయజ్ఞమయో రవిః । । ౩౨ ఇతి శ్రీభవిష్యే మహాపురాణే బ్రాహ్మే పర్వణి సప్తమీకల్పే ఆదిత్యాలయవన్దనమార్జనాదివర్ణనం నామ త్రయోదశాధికశతతమోఽధ్యాయః
ఎవరైనా మంచి భూమిలో, మంచి ఇంట్లో సూర్యుని ప్రతిమను ప్రతిష్ఠించి పూజిస్తే, ఆ మనిషికి ఏడు లోకాలలో స్థిరమైన ఘనత లభిస్తుంది. సూర్యుని ఆలయం నిర్మించినవాడు, అక్షయమైన లోకాలను పొందుతాడు. ఆ ఆలయం ఎన్ని సంవత్సరాలు నిలుస్తుందో, అంతకాలం ఆ ఆలయం కట్టించినవాడు స్వర్గంలో వాసం చేస్తాడు. సూర్యుని రూపాన్ని లక్షణాలతో కూడిన ప్రతిమను తయారు చేయించినవాడు, సూర్యుని లోకాన్ని ఎప్పటికీ పొందుతాడు. ప్రతి ఒక్కరు, మధుసూదన, ఆ సూర్యుని పూజ చేసి, ఆ ఆలయంలో ప్రతిష్ఠించినవాడు అరవై వేల సంవత్సరాలు ఆనందంగా ఉంటాడు. మంచి స్థలంలో సూర్యుని ఆరాధన చేసి ప్రతిమను ప్రతిష్ఠించినవాడు, తన జీవితంలో కర్తవ్యాన్ని నెరవేర్చినవాడవుతాడు; అతనికి ఎటువంటి దోషఫలం ఉండదు. తన వంశంలో గతంలో ఉన్నవారు, భవిష్యత్తులో ఉండబోయేవారు, అందరినీ సూర్యుని ప్రతిమను ప్రతిష్ఠించడం ద్వారా అతడు రక్షిస్తాడు. యమధర్మరాజు తన సేవకులకు ఇలా ఉపదేశించాడు: "మీరు న్యాయంగా ప్రవర్తించండి. నా ఆజ్ఞను పాటించండి. మీ వల్ల ఎవ్వరూ అన్యాయంగా బాధపడకూడదు. సూర్యుని ఆశ్రయించినవారిని మీరు ఎప్పుడూ బాధించకూడదు. వారు ఇక్కడికి రావాల్సిన అవసరం లేదు. సూర్యుని భక్తులు ఎప్పుడూ దూరంగా ఉండాలి. ఎవరైనా నిలబడి, కూర్చుని, పడుకుని, తడబడుతూ, తుమ్ముతూ కూడా దేవుడిని జపిస్తే, వారిని కూడా దూరంగా వదిలేయాలి. ఎవరైనా నిత్యనైమిత్తిక కర్మలతో సూర్యుని పూజిస్తే, వారిని చూడకూడదు; ఎందుకంటే వారిని తలచడం వల్ల మీకు మోక్షానికి ఆటంకం కలుగుతుంది. పుష్ప, ధూప, వస్త్ర, అలంకారాలతో సూర్యుని పూజించే వారిని కూడా మీరు అంగీకరించకూడదు; వారు మా తండ్రికి అర్పణ చేసినవారు. ఆలయంలో శుభ్రపరిచే వారు, పూతలు వేసే వారు, వారి మూడు తరాల వంశాన్ని కూడా మీరు దూరంగా ఉంచాలి. ఎవరు సూర్యుని ఆలయం నిర్మించారో, వారి వంశాన్ని కూడా మీరు చూడకూడదు. ఎవరు భక్తితో మా తండ్రి సూర్యుని ఆరాధన చేయించారో, వారి వంశాన్ని కూడా ఎప్పుడూ దూరంగా ఉంచాలి. మీరు ఎక్కడైనా తిరుగుతూ సూర్యుని ఆశ్రయం ఉన్న చోట ఉంటే, అక్కడ ఎవ్వరూ నా ఆజ్ఞను ఉల్లంఘించరు." యమధర్మరాజు ఇలా చెప్పగా, అతని సేవకులు కృష్ణుడిని వదిలేసి, సత్రాజితుని దగ్గరకు వెళ్లారు. సూర్యుని భక్తుడైన సత్రాజితుని తేజస్సుతో వారు మోహితులై, పక్షులు కొండ మీద నుంచి పడిపోతున్నట్లు భూమిపై పడిపోయారు. సూర్యుని ఆలయం నిర్మించినవాడు, నీ కథ విన్నవాడు, అతడు చేసిన పుణ్యానికి సమానంగా ఫలితాన్ని పొందుతాడు. యజ్ఞాలు మనుషుల పాపాలను తొలగించేవి, అన్ని కోరికలను తీరుస్తాయి. అలాగే జగతికి వెలుగు ఇచ్చే సూర్యుని పూజ కూడా అన్ని యజ్ఞాల ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
ఆదిత్యస్నాపనయోగవర్ణనమ్ బ్రహ్మోవాచ స్థాపితాం ప్రతిమాం భానోః సమ్యక్సమ్పూజ్య మానవః । యం యం ప్రార్థయతే కామం తం తం ప్రాప్నోత్యసంశయమ్ । । ౧ యః స్నాపయతి దేవస్య ఘృతేన ప్రతిమాం రవేః । ప్రస్థేప్రస్థే ద్విజాగ్ర్యాణాం స దదాతి గవాం శతమ్ । । ౨ గవాం శతస్య విప్రేభ్యో యద్వత్తస్య భవేత్ఫలమ్ । ఘృతప్రస్థేన తద్భానోర్భవేత్స్నాతకయోగినామ్ । । ౩ భూరిద్యుమ్నేన సమ్ప్రాప్తా సప్తద్వీపా వసున్ధరా । ఘటోదకేన మార్తణ్డప్రతిమా స్నాపితా కిల । ।౪ ప్రతిమామసితాష్టమ్యాం ఘృతేన జగతీపతేః । స్నాపయిత్వా సమస్తేభ్యః పాపేభ్యః కృష్ణ ముచ్యతే । । ౫ సప్తమ్యామథ షష్ఠ్యాం వా గవ్యేన హవిషా రవేః । స్నపనం తు భవేచ్ఛ్రేష్ఠం మహాపాతకనాశనమ్ । । ౬ జ్ఞానతోఽజ్ఞానతో వాపి యత్పాపం కురుతే నరః । తత్క్షాలయతి సన్ధ్యాయాం ఘృతేన స్నపనం రవేః । । ౭ సర్వయజ్ఞమయో భానుర్హవ్యానాం పరమం ఘృతమ్ । తయోరశేషపాపానాం క్షాలకః సఙ్గమో భవేత్ । । ౮ యేషు క్షీరవహా నద్యో హ్రదాః పాయసకర్దమాః । మోదతే తేషు లోకేషు క్షీరస్నానకరో రవేః । । ౯ ఆహ్లాదం నిర్వృతిస్థానమారోగ్యం చారురూపతామ్ । సప్తజన్మాన్యవాప్నోతి క్షీరవానపరో రవేః । । 1.114.౧౦ దధ్యాదీనాం వికారాణాం క్షీరతః సమ్భవో యథా । యథా చ విమలం క్షీరం యథా నిర్వృతికారకమ్ । । తథా చ నిర్మలం జ్ఞానం భవత్యపి న సంశయః । । ౧౧ గ్రహానుకూలతాం పుష్టిం ప్రియత్యమఖిలే జనే । కరోతి భగవాన్భానుః క్షీరస్నపనతోషితః । । ౧౨ సర్వస్య స్నిగ్ధతామేతి దృష్టమాత్రే ప్రసీదతి । ఘృతక్షీరేణ దేవేశ స్నాపితే తిమిరాపహే । । ౧౩ ఇతి శ్రీభవిష్యే మహాపురాణే బ్రాహ్మే పర్వణి సప్తమీకల్పే ఆదిత్యస్నాపనయోగవర్ణనం నామ చతుర్దశాధికశతతమోఽధ్యాయః
బ్రహ్మ చెప్పాడు: సూర్యుని ప్రతిమను స్థాపించి, సమగ్రంగా పూజించినవాడు, ఏ కోరిక కోరినా అది నిస్సందేహంగా సిద్ధిస్తుంది. సూర్యుని ప్రతిమను నెయ్యితో అభిషేకం చేసినవాడు, ప్రతి అభిషేకానికి బ్రాహ్మణులకు వంద గోవులను దానం చేసిన ఫలితం లభిస్తుంది. నెయ్యితో అభిషేకం చేసిన ఫలితం, వంద గోవులను బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చిన ఫలితంతో సమానం. భూరిద్యుమ్నుడు ఏడు ద్వీపాలతో కూడిన భూమిని పొందాడు; అతడు కుండ నీటితో సూర్యుని ప్రతిమను అభిషేకించాడు. భూమిని పాలించే రాజు, అష్టమి రోజున నెయ్యితో సూర్యుని ప్రతిమను అభిషేకిస్తే, అన్ని పాపాల నుంచి విముక్తి పొందుతాడు. సప్తమి లేదా షష్ఠి రోజున పాలు లేదా నెయ్యితో సూర్యుని అభిషేకం చేయడం, మహాపాతకాలను తొలగిస్తుంది. తెలియక చేసినా, తెలియజేసి చేసినా, ఏ పాపమైనా సాయంకాలంలో నెయ్యితో సూర్యుని అభిషేకం చేయడం వల్ల క్షాళితమవుతుంది. సూర్యుడు అన్ని యజ్ఞాల మూర్తి; నెయ్యి అత్యుత్తమ హవిస్సు. ఈ రెండింటి కలయిక అన్ని పాపాలను శుద్ధి చేస్తుంది. పాలతో ప్రవహించే నదులు, పాల మడుగులు ఉన్న సరస్సులు ఉన్న లోకాల్లో సూర్యుని పాలతో అభిషేకం చేసినవారు ఆనందంగా ఉంటారు. ఆరోగ్యం, సౌందర్యం, ఆనందం, సంతృప్తి, ఏడు జన్మల వరకూ పాలతో సూర్యుని అభిషేకం చేసినవారికి లభిస్తుంది. పెరుగు మొదలైనవి పాల నుంచి ఏర్పడినట్లే, పాలు స్వచ్ఛంగా ఉండి, సుఖాన్ని కలిగించునట్లు, జ్ఞానం కూడా స్వచ్ఛంగా, ఆనందాన్ని ఇస్తుంది. పాలతో సూర్యుని అభిషేకం చేసినవారికి గ్రహ అనుకూలత, శరీర బలము, అందరికీ ప్రీతిని కలిగిస్తుంది. నెయ్యి, పాలు కలిపి సూర్యుని అభిషేకం చేసినప్పుడు, చూసినవాళ్లందరికీ స్నేహభావం కలుగుతుంది; చీకటిని తొలగించే దేవుని దర్శనం ఆనందాన్ని ఇస్తుంది.
సూర్యపూజావిధివర్ణనమ్ బ్రహ్మోవాచ ప్రశంసన్తి మహాత్మానః సంవాదం భాస్కరాశ్రయమ్ । గౌతమ్యా సహ కౌశల్యా సుమనాయాం సురాలయే । । ౧ స్వర్గేఽతిశోభనాం దృష్ట్వా కౌశల్యాం పతినా సహ । బ్రాహ్మణీ గౌతమీ నామ పర్యపృచ్ఛత విస్మితా । । ౨ గౌతమ్యువాచ శతశః సన్తి కౌశల్యే దేవాః స్వర్గనివాసినః । దేవపత్న్యస్తథైవైతాః సిద్ధాః సిద్ధాఙ్గనాస్తథా । । ౩ న తేషామీదృశో గన్ధో న కాన్తిర్న సురూపతా । న వాససీ శోభనే యే యథా తే పతినా సహ । । ౪ నైవాభరణజాతాని తేషాం భ్రాజన్తి వై తథా । యథా తవ యథా పత్యుర్న చ స్వర్గనివాసినామ్ । । ౫ సుస్నాతచైలతశ్చైవ యువయోరతిరిచ్యతే । లేఖాద్యానామపీశానాం క్షయాతిశయవర్జితః । । ౬ తపఃప్రభావో దానం వా హోమో వా కర్మసంజ్ఞితః । యువయోర్యత్సమాచక్ష్వ తత్సర్వం వరవర్ణిని । । యేన మే విక్రమే బుద్ధిర్మనుజా యేన సఙ్గతాః । । ౭ కౌశల్యోవాచ యజ్ఞో యజ్ఞేశ్వరో భానురావాభ్యాం జాతు తోషితః । స్వర్గప్రాప్తిరియం తస్య కర్మణః ఫలముత్తమమ్ । । ౮ సురూపతా తతః ప్రీతిః పశ్యతాం చారువేషితా । యత్పృచ్ఛసి మహాభాగే తదప్యేషాం వదామి తే । । ౯ తీర్థోదకైస్తథా గన్ధైః స్నాపితో యద్దివాకరః । తేన కాన్తిరియం నిత్యం దేవాంస్త్రిభువనేశ్వరాన్ । । 1.115.౧౦ మనఃప్రసాదః సౌమ్యత్వం శరీరే యే చ నిర్వృతాః । యత్ప్రియత్వం చ సర్వం స్యాత్తద్ఘృతస్నపనాత్ఫలమ్ । । ౧౧ యాన్యభీష్టాని వాసాంసి యచ్చాభీష్టవిభూషణమ్ । రత్నాని యాన్యభీష్టాని యత్ప్రియం చానులేపనమ్ । । ౧౨ యే ధృతా యాని మాల్యాని దయితాన్యభవన్సదా । మమ భర్తుస్తదైవాస్య తదా రాజ్యం ప్రశాసతః । । ౧౩ తాని సర్వాణి సర్వజ్ఞ సర్వపాతరి భానుని । దత్తాని తం సముత్థోఽయం గన్ధధూపాత్మకో గుణః । । ౧౪ ఆహారా దయితా యే చ పవిత్రాశ్చ నివేదితాః । త్రిలోకకర్తుః సవితుస్తృప్తిస్తద్గుణసమ్భవా । । ౧౫ స్వర్గకామేన మే భర్త్రా మయా చ శుభదర్శనే । కృతమేతత్కృతేనాభూదావయోర్భవసంక్షయః । । ౧౬ యే త్వకామా నరాః సమ్యక్తత్కుర్వన్తి చ శోభనే । తేషాం దదాతి విశ్వేశో భగవాన్ముక్తిమీశ్వరః । । ౧౭ బ్రహ్మోవాచ ఏవమభ్యర్చ్య మార్తణ్డమర్కం దేవేశ్వరం గురుమ్ । ప్రాప్తోఽస్మ్యభిమతాన్కామాన్కృష్ణాహం శాశ్వతీః సమాః । । ౧౮ చన్దనాగురుకర్పూరకుఙ్కుమోశీరపద్మకైః । అనులిప్తో నరైర్భక్త్యా దదాతి౧ సాగరోద్భవామ్ । । ౧౯ కాలేయకం తురుష్కం చ రక్తచన్దనమేవ చ । యాన్యాత్మని సదేష్టాని తాని శస్యాన్యపాకురు । । 1.115.౨౦ గన్ధాశ్చాపి శుభా యే చ ధూపా యే విజయోదయాః । దివాకరస్య ధర్మజ్ఞ నివేద్యాస్సర్వదాచ్యుత । । ౨౧ న దద్యాత్సల్లకీక్షారం నో ముఖేన చ సంహృతమ్ । దద్యాదర్కాయ ధర్మజ్ఞ ధూపమారాధనోద్యతః । । ౨౨ మాలతీ మల్లికా చైవ యూథికా చాతిముక్తికః । పాటలాః కరవీరశ్చ జపా సేవన్తిరేవ చ । । ౨౩ కుఙ్కుమస్తగరశ్చైవ కర్ణికారః సకేశరః । చమ్పకః కేతక కున్దో బాణబర్బరమాలికా । । ౨౪ అశోకస్తిలకో లోధ్రస్తథా చైవాటరూషకః । శతపత్రాణి ధన్యాని బకాహ్వానీ విశేషతః । । ౨౫ అగస్తిం కింశుకం తద్వత్పూజార్థం భాస్కరస్య తు । అమీ పుష్పప్రకారాస్తు శస్తా భాస్కరపూజనే । । ౨౬ బిల్వపత్రం శమీపత్రం పత్రం వా భృఙ్గరస్య చ । తమాలపత్రం చ హరే సదైవ భగవత్ప్రియమ్ । । ౨౭ తులసీ కాలతులసీ తథా రక్తం చ చన్దనమ్ । కేతకీ పత్రపుష్పం తు సద్యస్తుష్టికరం రవేః । । ౨౮ పద్మోత్పలసముత్థాని రక్తం నీలోత్పలం తథా । సితోత్పలం తు భానోస్తు దయితాని సదాచ్యుత । । ౨౯ కృష్ణలోకన్మత్తకం కాన్తం తథైవ గిరిమల్లికా । న కర్ణికారికాపుష్పం భాస్కరాయ నివేదయేత్ । । 1.115.౩౦ కుటజం శాల్మలీపుష్పం తథాన్యద్గన్ధవర్జితమ్ । నివేదితం భయం రోగం నిఃస్వతాం చ ప్రయచ్ఛతి । । ౩౧ యేషాం న ప్రతిషేధోఽస్తి గన్ధవర్ణాన్వితాని చ । తాని పుష్పాణి దేయాని మానవే లోకభానవే । । ౩౨ సుగన్ధైశ్చ మురామాంసీకర్పూరాగరుచన్దనైః । తథాన్యైశ్చ శుభైర్ద్రవ్యైరర్చయేద్వనమాలినమ్ । । ౩౩ దుకూలపట్టకౌశేయవార్క్షకార్పాసకాదిభిః । వాసోభిః పూజయేద్భానుం యాని చాత్మప్రియాణి తు । । ౩౪ భక్ష్యాణి యాన్యభీష్టాని భోజ్యాన్యభిమతాని చ । ఫలం చ వల్లభం యత్స్యాత్తత్తే దేయం దివాకరే । । ౩౫ సువర్ణమణిముక్తాని రజతం చ తథాచ్యుత । దక్షిణా వివిధా చేహ యచ్చాన్యదపి వల్లభమ్ । । ౩౬ ఆత్మానం భాస్కరం మత్వా యజ్ఞం తస్మై నివేదయేత్ । తత్తదవ్యక్తరూపాయ భాస్కరాయ నివేదయేత్ । । ౩౭ ఇతి శ్రీభవిష్యే మహాపురాణే బ్రాహ్మే పర్వణి సప్తమీకల్పే ఆదిత్యమాహాత్మ్యే సూర్యపూజావిధివర్ణనం నామ పఞ్చదశాధికశతతమోఽధ్యాయః
బ్రహ్మ చెప్పాడు: మహాత్ములు గౌతమి, కౌశల్యతో కలిసి దేవతల లోకంలో జరిగిన సూర్యుని మహిమ గురించి సంభాషణను ప్రశంసిస్తారు. స్వర్గంలో కౌశల్యను తన భర్తతో కలిసి అద్భుతంగా ఉన్నదిగా చూసిన బ్రాహ్మణి గౌతమి ఆశ్చర్యపడి అడిగింది: "కౌశల్యా! ఇక్కడ ఎన్నో దేవతలు, వారి భార్యలు, సిద్ధులు ఉన్నారు. కానీ మీ ఇద్దరిలో ఉన్న వాసన, కాంతి, అందం, వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, ఏవీ ఇతరులవల్ల కనిపించవు. మీ ఇద్దరి స్నానం చేసిన వస్త్రాలు, కాంతి, అందం, ఇతరుల కంటే ఎంతో ఎక్కువగా మెరిసిపోతున్నాయి. దీని కారణం ఏమిటి? మీకు ఏ విధమైన తపస్సు, దానం, హోమం లేదా ఇతర పుణ్యకార్యాలు చేశారో చెప్పు." కౌశల్య సమాధానమిచ్చింది: "సూర్యుని పూజించి, ఆయనను సంతుష్టిపరిచినందువల్ల మాకు ఈ స్వర్గప్రాప్తి, అందం, ఆనందం, కాంతి లభించాయి. పవిత్రమైన తీర్థజలాలతో, సుగంధాలతో సూర్యుని అభిషేకించినందువల్ల ఈ కాంతి ఎప్పటికీ ఉంటుంది. నెయ్యితో అభిషేకం వల్ల శరీరానికి ఆనందం, మృదుత్వం, ఆరోగ్యం, అందం లభిస్తాయి. మనకు ఇష్టమైన వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, రత్నాలు, గంధాలు, పూలమాలలు, అన్నీ సూర్యునికి అర్పించినవే. ఆయనకు ఇష్టమైన ఆహారాలు, పానీయాలు, అన్నీ సమర్పించాం. ఈ విధంగా ఆయనను పూజించటం వల్ల మాకు భవబంధం తొలగిపోయింది. ఎవరు కూడా ఇలానే భక్తితో సూర్యుని పూజిస్తే, వారికి ముక్తిని భగవంతుడు ప్రసాదిస్తాడు." బ్రహ్మ మళ్ళీ చెప్పాడు: "ఇలా సూర్యుని పూజించి, నేను కూడా నా కోరికలను నెరవేర్చుకున్నాను. చందనం, అగరు, కర్పూరం, కుంకుమం, ఉశీరము, పద్మము వంటి సుగంధద్రవ్యాలతో భక్తితో అభిషేకించినవారికి సముద్రజన్య రత్నాలు లభిస్తాయి. సూర్యునికి ఇష్టమైన పుష్పాలు, పత్రాలు, గంధాలు, ధూపాలు, వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, తులసి, పద్మము, ఉత్పలము, మల్లె, మల్లిక, జాపా, సేవంతి, బిల్వపత్రం, శమీపత్రం, తామలపత్రం, తులసి, రక్తచందనం, కేతకిపత్రం, పద్మం, నీలోత్పలం, శ్వేతోత్పలం, గిరిమల్లిక, కర్ణికారికా పుష్పం తప్ప, మిగతా పుష్పాలు, సుగంధద్రవ్యాలు, వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, ఫలాలు, అన్నీ సూర్యునికి అర్పించవచ్చు. సూర్యుని పూజలో మనకు ఇష్టమైన వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, భోజ్యాలు, ఫలాలు, దక్షిణ, అన్నీ అర్పించాలి. సూర్యుని యజ్ఞమూర్తిగా భావించి, ఆయన్ని పూజించాలి."