పూర్ణకుమ్భః పతాకా చ కాంచనం మణయస్తథా ఏతేషాం దర్శనం శ్రేష్ఠం కన్యా చైకప్రసూయికా
పూర్తిగా నిండిన కుంభం, జెండా, బంగారం, రత్నాలు, ఒక్క తల్లికి పుట్టిన కన్య — ఇవన్నీ శ్రేష్ఠమైన దృష్టులుగా భావించబడతాయి.
చతుఃషష్టిః సమాఖ్యాతా భోగినో యే తు పన్నగాః । అదృశ్యాస్తేషు షట్త్రింశద్దృశ్యాస్త్రింశన్మహీచరాః
భోగినిగా పిలవబడే పాములు అరవై నాలుగు. వాటిలో ముప్పై ఆరు కనిపించవు, ముప్పై భూమిపై కనిపించే పాములు.
వింశచ్చ స్రగ్విణః ప్రోక్తాః సప్త మండలినస్తథా । రాజీవన్తో దశ ప్రోక్తా దర్వ్యః షోడశ పంచ చ
ఇరవై పాములు హారాలు ధరించినవిగా, ఏడూ వలయాకారంగా, పది పాములు కమలంలో పుట్టినవిగా, పదహారు, ఐదు దర్వ్య అనే పేరుతో ఉంటాయి.
దుందుభో డుండుభశ్చైవ చేటభశ్చేంద్రవాహనః ఏవమేవ తు సర్పాణాం శతద్వినవతి స్మృతమ్
దుండుభి, దుండుభ, చేటభ, ఇంద్రవాహనుడు — ఇలా పాముల సంఖ్య నూరి తొంభైగా చెప్పబడింది.
వరాహకర్ణీం గజపిప్పలీం చ గాంధారికాం పిప్పలదేవదారు
వరాహకర్ణి, గజపిప్పలి, గాంధారిక, పిప్పలి, దేవదారు.
లక్షణం సర్వైనాగానాం రూపవర్ణౌ విషం తథా ॥ 1.36.
ప్రతి పాముకీ ఆకారం, రంగు, విషం ఇవే లక్షణాలు.
తస్మాత్సంపూజయేన్నాగాన్సదా భక్త్యా సమన్వితః
అందువల్ల ఎప్పుడూ భక్తితో పాములను పూజించాలి.
శ్రావణే మాసి పంచమ్యాం శుక్లపక్షే నరా ధిప । ద్వారస్యోభయతో లేఖ్యా గోమయేన విషోల్బణాః
శ్రావణ మాసంలో శుక్ల పక్ష పంచమినాడు, రాజు ద్వారానికి రెండు వైపులా గోమయంతో విషపూరితమైన పాములను చిత్రించాలి.
పూజయేద్విధివద్ద్వారం దధిదూర్వాక్షతైః కుశైః । గంధపుష్పోపహారైశ్చ బ్రాహ్మణానాం చ తర్పణైః
ద్వారాన్ని పెరుగు, దర్భ, అక్షతలు, దుర్వా గడ్డి, సుగంధద్రవ్యాలు, పువ్వులు, బ్రాహ్మణులను తృప్తిపర్చడం ద్వారా యథావిధిగా పూజించాలి.
యే త్వస్యాం పూజంతీహ నాగాన్భక్తిపురఃసరాః।। న తేషాం సర్వపతో వీర భయం భవతి కర్హిచిత్
ఇక్కడ భక్తితో పాములను పూజించే వారికి ఎప్పుడూ ఎక్కడా పాముల భయం ఉండదు.
అథాలేఖ్య నరో నాగాన్కృష్ణవర్ణాదివర్ణకైః
తరువాత, ఒకడు నాగులను నల్ల రంగుతో సహా ఇతర రంగులతో చిత్రించి ఆరాధించాలి.
పూజయేద్గంధపుష్పైశ్చ సర్పిః పాయసగుగ్గులైః
నాగులను పూజించేటప్పుడు సువాసన గల పువ్వులు, నెయ్యి, పాయసం, గుగ్గిలం వంటి నైవేద్యాలు సమర్పించాలి.
ఆసప్తమాత్కులాత్తస్య న భయం నాగతో భవేత్
ఏడు తరాల తల్లుల వంశానికి చెందినవారికి నాగాల వల్ల ఎటువంటి భయం ఉండదు.
ఇతి శ్రీభవిష్యే మహాపురాణే శతర్ద్ధసాహస్ర్యాం సంహితాయాం బ్రాహ్మే పర్వణి పంచమీకల్పే భాద్రపదికనాగపఞ్చమీవ్రతవర్ణనం నామ సప్తత్రింశోధ్యాయః
ఇలా భద్రపద మాసంలో నాగపంచమి వ్రత విధానాన్ని భవిష్య పురాణంలో వివరించారు.
సుమంతురువాచ తథా చాశ్వయుజే మాసి పఞ్చమ్యాం కురునందన
సుమంతుడు ఇలా అన్నాడు: అశ్వయుజ మాసంలో, అయిదవ తిథినాడు, కురు వంశస్థుడు కొన్ని ప్రత్యేకమైన కర్మలు చేయాలి.
ఘృతోదకాభ్యాం పయసా స్నపయిత్వా విశాంపతే
నెయ్యి, నీటితో, పాలు కలిపి స్నానం చేయాలి; ఇది పవిత్రతకు సూచకం.
యస్త్వస్యాం విధివన్నాగాఞ్ఛుచిర్భక్త్యా సమన్వితః
ఈ విధంగా శుద్ధి, భక్తితో, నియమాలను పాటిస్తూ నాగులను ఆరాధించే వాడు ధన్యుడవుతాడు.
నాగాః ప్రీతా భవంతీహ శాంతిమాప్నోతి వా విభో
అలాంటి భక్తితో నాగులు సంతోషించి, ఈ లోకంలో శాంతిని పొందుతారు, ప్రభూ.
ఇత్యేష కథితో వీర పఞ్చమీకల్ప ఉత్తమః । యత్రాయముచ్యతే మంత్రః సర్వసర్పనిషేధకః
ఇలా ఈ ఉత్తమమైన అయిదవ తిథి వ్రత కథను వివరించాం. ఇందులో అన్ని నాగాలను నివారించే మంత్రాన్ని చెప్పారు.
ఓం కురుకుల్లే ఫట్ స్వాహా
ఓం కురుకుల్లే ఫట్ స్వాహా.
రాజ్యచ్యుతో విశేషేణ స్వం రాజ్యం లభతేఽచిరాత్
రాజ్యాన్ని కోల్పోయినవాడు త్వరలోనే తన రాజ్యాన్ని తిరిగి పొందుతాడు.
షష్ఠీ తిథిర్మహారాజ సర్వదా సర్వకామదా॥ ఉపోష్యా తు ప్రయత్నేన సర్వకాలం జయార్థినా । । ౨ కార్త్తికేయస్య దయితా ఏషా షష్ఠీ మహాతిథిః । దేవసేనాధిపత్యం హి ప్రాప్తం తస్యాం మహాత్మనా । । ౩ అస్యాం హి శ్రేయసా యుక్తో యస్మాత్స్కన్దో భవాగ్రణీః । తస్మాత్షష్ఠ్యాం నక్తభోజీ ప్రాప్నుయాదీప్సితం సదా । । ౪ దత్త్వార్ఘ్యం కార్తికేయాయ స్థిత్వా వై దక్షిణాముఖః । దధ్నా ఘృతోదకైః పుష్పైర్మన్త్రేణానేన సువ్రత । । ౫ సప్తర్షిదారజ స్కన్ద స్వాహాపతిసముద్భవ । రుద్రార్యమాగ్నిజ విభో గఙ్గాగర్భ నమోఽస్తు తే । । ప్రీయతాం దేవసేనానీః సమ్పాదయతు హృద్గతమ్ । । ౬ దత్త్వా విప్రాయ చాత్మాన్నం యచ్చాన్యదపి విద్యతే । పశ్చాద్భుఙ్క్తే త్వసౌ రాత్రౌ భూమిం కృత్వా తు భాజనమ్ । । ౭ ఏవం షష్ఠ్యాం వ్రతం స్నేహాత్ప్రోక్తం స్కన్దేన యత్నతః । తన్నిబోధ మహారాజ ప్రోచ్యమానం మయాఖిలమ్ । । ౮ షష్ఠ్యాం యస్తు ఫలాహారో నక్తాహారో భవిష్యతి । శుక్లాకృష్ణాసు నియతో బ్రహ్మచారీ సమాహితః । । ౯ తస్య సిద్ధిం ధృతిం తుష్టిం రాజ్యమాయుర్నిరామయమ్ । పారత్రికం చైహికం చ దద్యాత్స్కన్దో న సంశయః । । 1.39.౧౦ యో హి నక్తోపవాసః స్యాత్స నక్తేన వ్రతీ భవేత్ । ఇహ వాముత్ర సోఽత్యన్తం లభతే ఖ్యాతిముత్తమామ్ । । స్వర్గే చ నియతం వాసం లభతే నాత్ర సంశయః । । ౧౧ ఇహ చాగత్య కాలాన్తే యథోక్తఫలభాగ్భవేత్ । దేవానామపి వన్ద్యోఽసౌ రాజ్ఞాం రాజా భవిష్యతి । । ౧౨ యశ్చాపి శృణుయాత్కల్పం షష్ఠ్యాః కురుకులోద్వహ । తస్య సిద్ధిస్తథా తుష్టిర్ధృతిః స్యాత్ఖ్యాతిసమ్భవా । । ౧౩ ఇతి శ్రీభవిష్యే మహాపురాణే శతార్ధసాహస్ర్యాం సంహితాయాం బ్రాహ్మే పర్వణి షష్ఠీకల్పవర్ణనం నామ ఏకోనచత్వారింశోఽధ్యాయః
ఓ మహారాజా! షష్ఠీ తిథి ఎల్లప్పుడూ అన్ని కోరికలను తీర్చే పవిత్రమైన రోజు. ఈ రోజున ఉపవాసం చేయువాడు తన కోరికలు నెరవేర్చుకుంటాడు.
కార్తికేయవర్ణనమ్ శతానీక ఉవాచ అహో వ్రతం మహత్కష్టం సంశయో హృది వర్తతే । కార్తికేయస్య మాహాత్మ్యం శ్రుత్వా జన్మ తథా ద్విజ । । ౧ అనేకజనితస్యేహ కార్త్తికేయస్య సువ్రత । మాహాత్మ్యం సుమహద్విప్ర కథమేతద్విభావ్యతే । । ౨ జాతిః శ్రేష్ఠా భవేద్వీర ఉత కర్మ భవేద్వరమ్ । సంశయస్తు మహానత్ర దృష్ట్వా మే కృత్తికాసుతమ్ । । ౩ ఏతద్వద వినిశ్చిత్య న యథా సంశయో భవేత్ । జన్మతః కర్మణశ్చైవ యజ్జ్వాయస్తద్ బ్రవీహి మే । । ౪ సుమన్తురువాచ ఇమమర్థం పురా పృష్టో బ్రహ్మా శిష్యైర్మనీషిభిః । యదుక్తం తేన తేషాం చ తత్తే వచ్మి నిబోధ మే । । ౫ సురజ్యేష్ఠం సుఖాసీనమభిగమ్య మహర్షయః । ప్రణమ్య చ మహాబాహో విశ్వామిత్రస్య విప్రతామ్ । । ౬ దృష్ట్వా విస్మయమాగత్య కౌతూహలసమన్వితాః । భక్తిం శ్రద్ధాం పురోధాయ ప్రణమ్యానతకన్ధరాః । । ౭ ఋషయ ఊచుః భో బ్రహ్మన్నాదకల్పే హి బ్రాహ్మణ్యం బ్రూహి కిం భవేత్ । జాత్యధ్యయనదేహాత్మసంస్కారాచారకర్మణామ్
కార్తికేయుని మహిమ గురించి శతానీకుడు సందేహంతో అడిగాడు. అతని జన్మ, గొప్పతనం ఎలా అని ప్రశ్నించాడు.
౮ బాహ్యాభ్యన్తరసామాన్యవిశేషా యది కృత్రిమాః । మనోవాక్కర్మశారీరజాతిద్రవ్యగుణాత్మకాః । । ౯ సన్త్యక్తవ్యాః ప్రసిద్ధా యే జాతిభేదవిధాయినః । వస్తుభూతాః పరోక్షైర్వా ప్రమాణైర్న వినిశ్చితాః । । 1.40.౧౦ అవ్యక్తాగమసిద్ధశ్చేజ్జాతిభేదవిధిర్నృణామ్ । వికల్పోఽయం న పుష్ణాతి భవతః శేముషీబలమ్ । । ౧౧ బ్రహ్మోవాచ ఏవమేతన్న సన్దేహో యథా యూయం వదన్తి౧ హ । శృణుధ్వం యోగినో వాక్యం సతర్కం శిష్యశ్రేయసే । । ౧౨ యోగేశ్వర ఉవాచ ప్రమాణే హి ప్రసిద్ధే తు భిన్నార్థవిషయే యతః । స్పష్టయోగ్యార్థవిషయం ప్రత్యక్షం తావదీక్షతే । । ౧౩ సమాన్యాతీన్ద్రియగ్రాహీ సిద్ధాన్తోఽభ్యుపగమ్యతే । స ఏవ భగవానేకం ప్రమాణమితి చేన్న తత్ । । ౧౪ యస్మాద్వివిధమే తత్తే సఙ్కటం భద్ర వర్తతే । వేదస్య పౌరుషేయత్వం నిత్యజాతిసమర్థకమ్ । । ౧౫ కార్యా విశేషా వేదోక్తా న యుక్తమకృతం వచః । తాల్వాదికరణానాం చ వ్యాపారానన్తరం శ్రుతేః । । ౧౬ వ్యాపారాత్పరతస్తస్య ప్రాగభావవిశేషతః । తద్భావానువిధాయిత్వమన్వయవ్యతిరకేతః । । ౧౭ తస్మాద్ధూమాగ్నివద్వార్థఫలభావోఽవతిష్ఠతే । న చ వ్యాపారవచసోరన్యథానుపపత్తితః । । ౧౮ పురుషానుగతా జాతిర్బ్రాహ్మణత్వాదికాస్తి చేత్ । ద్వివర్ణజాతిభేదేన ప్రత్యాక్షార్థోపలక్షణాత్ । । ౧౯ గోవర్గమధ్యం చ గతో యథాశ్వో నిర్ధార్యతే జ్ఞైః సువిచక్షణత్వాత్ । మనుష్యభావాదవిశిష్యమాణస్తద్వద్ద్విజః శూద్రగణాన్న భిన్నః । । 1.40.౨౦ మనుష్యజాతేర్న పరో విశేషో యః కల్ప్యతే సర్వనరానుయాయీ । సంస్కారయుక్తా హి క్రియావిశిష్టా ద్విజన్మనాం శూద్రవివేకహేతుః । । ౨౧ జీవోఽపి బ్రాహ్మణః ప్రోక్తో యైరతత్త్వజ్ఞమానవైః । ప్రభ్రష్టబ్రాహ్మణత్వాస్తే జాయన్తే విప్రసఙ్గతః । । ౨౨ జరాజన్మాన్తరక్లేశదుష్టగ్రాహకులాకులమ్ । నర తిర్యగసచ్ఛూద్ర యోనిదుఃఖోర్మిసంకటమ్ ।। ౨౩ దౌస్థిత్యరోగశోకార్తిజనావర్తసమన్వితమ్ । శ్వానుశూకరచాణ్డాలకృమికూర్మాదికాయకమ్ । । ౨౪ సంసారసాగరం ఘోరం మగ్నః ఖలు పరిప్లవన్ । భూరిపాపభరాక్రాన్తః స జీవో బ్రాహ్మణః కథమ్ । । ౨౫ బ్రహ్మోవాచ సప్తవ్యాధకథా విప్రా మనునా పరికీర్తితాః । తం నిశమ్య యదుశ్రేష్ఠ నిత్యం జాతిపదం త్యజేత్ । । ౨౬ సప్తవ్యాధా దశార్ణేషు౧ మృగాః కాలఞ్జరే గిరౌ । చక్రవాకాః సరిద్ద్వీపే హంసాః సరసి మానసే । । ౨౭ తేఽపి జాతాః కురుక్షేత్రే బ్రాహ్మణా వేదపారగాః। ప్రస్థితా దీర్ఘమధ్వానం మృయం కిమవసీదథ । । ౨౮ తస్మాన్న జీవే బ్రాహ్మణ్యం పశ్యామో హి కథఞ్చన । । ౨౯ శస్త్రాదిమద్భార్గవజాతియుక్తో గజాశ్వగోజోష్ట్రఖరాదికానామ్ । శక్త్యా కృతో హ్యఙ్గజవర్ణధర్మైర్భేదః స్ఫుటం లక్షణతోఽత్ర యద్వత్ । । 1.40.౩౦ తదుత్తరాన్నైవ వికర్తనీయా బ్రాహ్మణ్యజాతినృషు నాస్తి కాచిత్ । నిత్యాకృతిర్నానుపభేదరూపా యథా హి భేదః పరమోఽత్ర సిధ్యేత్ । । సితాద్యసాధారణతుల్యరూపాః సనాతనోఽఙ్గేషు న వర్ణభేదః । । ౩౧ బ్రాహ్మణ్యమధ్రువమిదం కిల కృత్రిమత్వాదకృత్రిమం భవతి సామయికత్వయోగాత్ । సాఙ్కేతికం సుకృతలేశవిశేషలబ్ధం వాణిజ్యభేషజకృతామివ జాతిభేదాః । । ౩౨ కిం బ్రాహ్మణా యే సుకృతం త్యజన్తి కిం క్షత్రియా లోకమపాలయన్తః .। స్వధర్మహీనా హి తథైవ వైశ్యాః శూద్రాః స్వముఖ్యక్రియయా విహీనాః । । ౩౩ తస్మాన్న గోశ్వవత్కశ్చిజ్జాతిభేదోఽస్తి దేహినామ్ । కార్యశక్తినిమిత్తస్తు సఙ్కేతః కృత్రిమో భవేత్ । । ౩౪ ఏవం ప్రమాణైః ప్రతిషిధ్యమానాం సాఙ్కేతికీం యాతి నరో వ్యవస్థామ్ । స్వకీయసిద్ధాం స్వమతైర్నిషిద్ధాం న బుధ్యతే మూఢమనా వరాకః । । ౩౫ గోమహిష్యజవాజ్యుష్ట్రవానేయావిగజాధిపాః । ప్రేష్యవార్ధుషికాకార్యకరణోద్యతమానసాః । । ౩౬ వణిక్కారుక్రియావిష్టా౧ దివ్యాస్తేఽపి చ యే ద్విజాః । వినష్టాస్తే తు విజ్ఞేయాః క్రవ్యాదాశ్చ కుశీలవాః । । ౩౭ పలాణ్డులశునాదాశ్చ మృగ్యుష్ట్రీక్షీరపాయినః । మాంససర్వరసక్షీరక్రయవిక్రయకారిణః । । ౩౮ పునర్భూవృషలీవేశ్యాచాణ్డాలస్త్రీనిషేవిణః । శూద్రాన్నరసపుష్టాఙ్గాః ప్రేతవస్త్రాన్నభోజనాః । । ౩౯ మృతసూతకలబ్ధాన్నపానాద్యభ్యవహారిణః । బ్రహ్మదేవపితృభూతమనుష్యేషు బహిష్కృతాః । ।1.40.౪౦ మాత్సర్యమదవిద్వేషతృష్ణాకామతమోమయాః । హీనాచారా౧ హి యే కేచిదపరే పిశునా ద్విజాః । । ప్రకారైర్బహుభిః సర్వే తే ప్రణశ్యన్తి నాన్యథా । ।౪ ౧ ఏవం శాస్త్రోదితన్యాయమార్గభ్రష్టాస్తు యే నరాః । విశిష్టగోత్రసంస్కారకలాపసకలాత్మకాః । ।౪ ౨ వేదానధ్యాపయన్తోఽపి తేఽధీయానాః శ్రుతిక్రమాత్ । బ్రాహ్మణత్వాద్విహీయన్తే దురాచారవిఘాయినః । ।౪ ౩ తస్మాన్న జాతిరేకత్ర భూతాత్మాస్త్యనపాయినీ । నాశిత్వాదత్ర చ శ్లోకాన్మానవాః సమధీయతే । ।౪. సద్యః పతతి మాంసేన లాక్షయా లవణేన చ । త్ర్యహేణ శూద్రో భవతి బ్రాహ్మణః క్షీరవికయీ । ।౪౫ గోరక్షకాన్వాణిజికాంస్తథా కారుకుశీలవాన్ । ప్రేష్యాన్వార్ధుషికాంశ్చైవ శూద్రాస్తాన్మనురబ్రవీత్ । ।౪౬ శూద్రో బ్రాహ్మణతామేతి బ్రాహ్మణశ్చైతి శూద్రతామ్ । క్షత్రియో యాతి విప్రత్వం విద్యాద్వైశ్యం తథైవ చ । ।౪౭ ఇతి శ్రీ భవిష్యే మహాపురాణ శతార్ద్ధసాహస్ర్యాం సంహితాయాం బ్రాహ్మే పర్వణి షష్ఠీకల్పే కార్తికేయవర్ణనే జాతివర్ణనం నామ చత్వారింశోఽధ్యాయః ।౪
బ్రాహ్మణవివేకవర్ణనమ్ బ్రహ్మోవాచ వేదాధ్యయనమప్యేతద్బ్రాహ్మణ్యం ప్రతిపద్యతే । విప్రవద్వైశ్యరాజన్యౌ రాక్షసా రావణాదయః । । ౧ శ్వాదచాణ్డాలదాసాశ్చ లుబ్ధకాభీరధీవరాః । యేన్యేఽపి వృషలాః కేచిత్తేఽపి వేదానధీయతే । । ౨ యదా దేశాన్తరం గత్వా బ్రాహ్మణ్యం క్షత్రియం శ్రితాః । వ్యాపారాకారభావాద్యైర్విప్రతుల్యైః ప్రకల్పితైః । । ౩ వేదానధీత్య వేదౌ వా వేదం వాపి యథాక్రమమ్ । ప్రోద్వహన్తి శుభాం కన్యాం శుద్ధబ్రాహ్మణజా నరాః । ।౪ అథవాధీత్య వేదాంస్తు క్షత్రవైశ్యైస్తు౧ వా నరాః । గౌడపూర్వాం కృతామేయుర్జాతిం వా దాక్షిణాత్యజామ్ । । ౫ అపరిజ్ఞాతశూద్రత్వాద్బ్రాహ్మణ్యం యాన్తి కామతః । తస్మాన్న జ్ఞాయతే భేదో వేదాధ్యాయక్రియాకృతః । । ౬ శాస్త్రకారైస్తథా చోక్తం న్యాయమార్గానుసారిభిః । తే సాధు మతమాకర్ణ్య సన్తః సన్తి విమత్సరాః । । ౭ ఆచారహీనాన్న పునంతి వేదా యద్యప్యధీతాః సహ షద్భిరఙ్గైః
బ్రహ్మదేవుడు ఇలా అన్నాడు: వేదాధ్యయనం వల్లే బ్రాహ్మణత్వం లభిస్తుంది. క్షత్రియులు, వైశ్యులు, రాక్షసులు, ఇతర వృత్తులవారు కూడా వేదాలు చదివితే బ్రాహ్మణులవుతారు. కేవలం వేదాధ్యయనంతోనే భేదం నిర్ణయించబడదు.
శిల్పం హి వేదాధ్యయనం ద్విజానాం వృత్తం స్మృతం బ్రాహ్మణలక్షణం తు । । ౮ అధీత్య చతురో వేదాన్యది వృత్తే న తిష్ఠతి । న తేన క్రియతే కార్యం స్త్రీరత్నేనేవ షణ్ఢకః । । ౯ శిఖాప్రణవసంస్కారసన్ధ్యోపాసనమేఖలాః । దణ్డాజినపవిత్రాద్యాః శూద్రేష్వపి నిరఙ్కుశాః । । 1.41.౧౦ ప్రసఙ్గోఽపి హి శూద్రాణాం న శక్యో వినివారితుమ్ । దేవోత్తమత్రయేణాపి నివర్తన్తే నరాః స్వయమ్ । । ౧౧ తస్మాన్నైతేఽపి లక్ష్యన్తే విలక్షణతయా౧ నృణామ్ । యజ్ఞోపవీతసంస్కారమేఖలాచూలికాదయః । । ౧౨ ఆభిచారికమన్త్రాద్యైర్దుర్లభత్వాదిభాషణైః । బ్రాహ్మణస్యైవ శక్తిశ్చేత్కేనాస్య వినిహన్యతే । । ౧౩ తపః సత్యాదిమాహాత్మ్యాద్దేవతాసమయస్మృతిః । మన్త్రశక్తిర్నృణామేషాం సర్వేషామపి విద్యతే । । ౧౪ వఞ్చనం దుర్వచస్యాపి క్రియతే సర్వమానవైః । శూద్రబ్రాహ్మణయోస్తస్మాన్నాస్తి భేదః కథఞ్చన । । ౧౫ శాపానుగ్రహకారిత్వం శక్తిభేదో న విద్యతే । చౌరచాటాదిరాజన్యదుర్జనాభిహతే నృణామ్ । । ౧౬ ఆత్మాదుఃఖోదయాపాయం స్వేషు జన్తుషు రక్షణమ్ । కర్తుం న ప్రభవేచ్ఛూద్రో బ్రాహ్మణస్తద్వదేవ హి । । ౧౭ మా భూద్యుగే కలావేతద్దేశే చాకార్యకృద్ద్విజే । స్యాదన్యదేశకాలాదౌ ద్విజానామతిశాయినామ్ । । ౧౮ శాపానుగ్రహసామర్థ్యమన్యద్వాధ్యాత్మగోచరమ్ । బ్రహ్మసాధనమేతద్ధి లిఙ్గం కేచిత్ప్రచక్షతే । । ౧౯ సంసారారక్తచేతస్కా మోహాన్ధతమసావృతాః । పతన్త్యున్మార్గగర్తేషు ప్రత్యగ్ని శలభా యథా । । 1.41.౨౦ జాతిధర్మః స్వయం కిఞ్జిద్విశేషః శ్రుతిసఙ్గమాత్ । అసిద్ధః శూద్రజాతీనాం ప్రసిద్ధో విప్రజాతిషు । । ౨౧ సంస్కారో యోనిసాధ్యో వా సామగ్రీ ప్రభవోఽథ వా । శూద్రేభ్యోఽతిశయం ధత్తే యః సాధారణతాగుణః । । ౨౨ విప్రాణాం పఞ్చధా భేదః కల్పనీయస్తు పణ్డితైః । న జాతిజస్త్రయీజో వా విశేషో యుక్తిబాధకాత్ । । క్రమాక్రమక్రియాః సన్తి న సనాతనవస్తునః । । ౨౩ నిత్యో న హేతుర్విగతక్రియత్వాద్ధేతుర్భవేద్వేదవిశేషతః సః । స తత్సమస్తత్ప్రతిసన్నిధానాత్కాలాత్యయేక్షిత్వమయుక్తమేవ । । ౨౪ స్వాన్తః శరీరవృత్తిస్థః శ్రుతియోగాదుదేతి యః । సోఽనన్యవేదవిజ్ఞాతస్వభావోఽన్యైర్న గమ్యతే । ౨౫ విశిష్టాధీతిధర్మత్వే కృత్రిమా బ్రహ్మసఙ్గతిః । యస్యాస్యతిశయస్తస్య నాన్యో నాశ్రయతే యది । । ౨౬ దృశ్యస్వభావం కిమభీష్టమేతద్బ్రాహ్మణ్యమాహోస్విదదృష్టరూపమ్ । సర్వైః ప్రతీయేత హి దృశ్యరూపం తతోఽన్యథావద్గతిరేవ న స్యాత్ । । ౨౭ సామగ్ర్యభావాత్పరమం విశేషం భూదేవగాత్రస్థమభూమిదేవాః । స్మరన్తి తేనాత్మని పుణ్యపాపం యథా తథేత్యేతదయుక్తముక్తమ్ । । ౨౮ సామగ్ర్యనుష్ఠానగుణైః సమగ్రాః శూద్రా యతః సన్తి సమా ద్విజానామ్ । తస్మాద్విశేషో ద్విజశూద్రనామ్నోర్నాధ్యాత్మికో బాహ్యనిమిత్తకో వా । । ౨౯ సంస్కారతః సోఽతిశయో యది స్యాత్సర్వస్య పుంసోఽస్త్యతిసంస్కృతస్య । యః సంస్కృతో విప్రగణప్రధానో వ్యాసాదికైస్తేన న తస్య సామ్యమ్
బ్రాహ్మణసంస్కారవివేకవర్ణనమ్ బ్రహ్మోవాచ అపరైశ్చ సదాచారయోగయుక్తైర్మనీషిభిః । యదకారి మహాసత్త్వైః సుభాషితమిదం శృణు । । ౧ బహువనస్పతిశఙ్ఖపిపీలికాభ్రమరవారణజాతిముదాహరన్। గతిషు కర్మమితో నటవత్సదా భ్రమతి జన్తురలబ్ధసుదర్శనః । । ౨ రూపైశ్వర్యజ్ఞానకులైర్విభవైర్వర్మితో భూత్వా ధర్మపథం చేద్విజహాసి । న వక్ష్యే వ్రజన్భువనాని త్వమటిష్యంస్తస్మాదభిభస్మీభూతే మద ఆత్మనః । । ౩ జాతికులరూపవయోవర్ణానేకశ్రుతమదాన్ధాః క్లీబాః । పరత్ర చేహ చ హితమప్యర్థం న పశ్యన్తి । ।౪ జ్ఞాత్వా భవపరివర్తే జాతీనాం కోటిశతసహస్రేషు । హీనోత్తమమధ్యత్వం కో జాతిమదం బుధః కుర్యాత్ । । ౫ నైకాఞ్జాతివిశేషానిన్ద్రియనివృత్తిపూర్వకాన్సర్వాన్ । కర్మవశాద్గచ్ఛత్యత్ర కస్యైకా శాశ్వతీ జాతిః । । ౬ విద్వత్సదసి యోఽప్యాహ సంస్కారాద్బ్రాహ్మణో భవన్ । న్యాయజ్ఞైః౧ స నిరాకార్యో వాక్యైర్న్యాయానుసారిభిః । । ౭ గర్భాధానం పుంసవనం సీమన్తోన్నయనం తథా । జాతకర్మ నామకర్మ తథాన్నప్రాశనం చ వై । । ౮ చూడోపనయనం చాస్య వ్రతాదేశస్తథైవ చ । సమావర్తనమప్యన్యత్పాణిగ్రహణమేవ చ । । ౯ ఇత్యేవమాదిసంస్కారవిధానైర్యేఽతిసంస్కృతాః । త ఏవ బ్రాహ్మణా యేషాం నైరన్తర్యేణ౨ కామనాః । । 1.42.౧౦ యస్మాద్వై బ్రాహ్మణా జాతా బ్రాహ్మణైః కృతసంస్కృతైః । నాయుః శక్తిర్హి కాన్త్యాదివిశేషో విద్యతే స్ఫుటః । । ౧౧ తౌ వా బ్రాహ్మణగాత్రోత్థౌ సంస్కృతాసంస్కృతౌ నరౌ । ఇష్టానిష్టాప్త్యనాప్తిభ్యాం న భిద్యేతే పరస్పరమ్ । । ౧౨ జ్ఞానాధ్యయనమీమాంసా నియమేన్ద్రియనిగ్రహైః । వినా సంస్కారయోగేఽపి పుంసః శూద్రాన్న భిన్నతా । । ౧౩ సంస్కారః క్రియమాణశ్చ న శూద్రే చ ప్రవర్తతే । సంస్కృతాఙ్గశ్చ౧ పాపేభ్యో న పశ్యతి నివర్తతే । । ౧౪ విలాసినీభుజంగాదిజనవన్మదవిహ్వలాః । వ్యాముహ్యన్తి సదాచారాద్బ్రాహ్మణత్వాత్పతన్తి౩ చ । । ౧౫ సంస్కృతోఽపి దురాచారో నరకం యాతి మానవః । నిఃసంస్కారః సదాచారో భవేద్విప్రోత్తమః సదా । । ౧౬ మన్త్రపూతాత్మసంస్కారయుక్తోఽపి ప్లవతే న తు । బ్రాహ్మణ్యాదవికల్పం స పశ్చాద్దుశ్చరితో నరః । । ౧౭ సామర్థ్యాత్పతనం తస్మాద్బ్రాహ్మణ్యాన్ముచ్యతే ధ్రువమ్ । దురనుష్ఠానసక్తానాం పుంసాం పురుషపుఙ్గవైః । । ౧౮ కిం క్వచిద్దృష్టమేవైతత్కిం వా స్పర్ధావిదత్యయమ్ । తుల్యముత్సహసే కర్తుమప్యదృష్టం తదా వద । । ౧౯ ఆచారమనుష్ఠిన్తో వ్యాసాదిమునిసత్తమాః । గర్భాధానాదిసంస్కారకలాపరహితాః స్ఫుటమ్ । । 1.42.౨౦ విప్రోత్తమాః శ్రియం ప్రాప్తాః సర్వలోకనమస్కృతాః । బహవః కథ్యమానా యే కతిచిత్తాన్నిబోధత । । ౨౧ జాతో వ్యాసస్తు కైవర్త్యాః శ్వపాక్యాశ్చ పరాశరః । శుక్యాః శుకః కణాదాఖ్యస్తథోలూక్యాః సుతోఽభవత్ । । ౨౨ మృగీజోథర్షశృఙ్గోపి వశిష్ఠో గణికాత్మజః । మన్దపాలో౪ మునిశ్రేష్ఠో నావికాపత్యముచ్యతే
౨౩ మాణ్డవ్యో మునిరాజస్తు మణ్డూకీగర్భసమ్భవః । బహవోఽన్యేఽపి విప్రత్వం ప్రాప్తా యే పూర్వవద్ద్విజాః । । ౨౪ యచ్చైతచ్చారుచరితైరర్చ్యముచ్చరితం వచః । తద్విచార్యాచరన్నుచ్చైరాచారోపచితద్యుతిః । । ౨౫ హరిణీగర్భసమ్భూత ఋష్యశృఙ్గో మహామునిః । తపసా బ్రాహ్మణో జాతః సంస్కారస్తేన కారణమ్ । । ౨౬ శ్వపాకీగర్భసమ్భూతః పితా వ్యాసస్య పార్థివ । తపసా బ్రాహ్మణో జాతః సంస్కారస్తేన కారణమ్ । । ౨౭ ఉలూకీగర్భసమ్భూతః కణాదాఖ్యో మహామునిః । తపసా బ్రాహ్మణో జాతః సంస్కారస్తేన కారణమ్ । । ౨౮ గణికాగర్భసమ్భూతో వశిష్ఠశ్చ మహామునిః । తపసా బ్రాహ్మణో జాతః సంస్కారస్తేన కారణమ్ । । ౨౯ నావికాగర్భసమ్భూతో మన్దపాలో మహామునిః । తపసా బ్రాహ్మణో జాతః సంస్కారస్తేన కారణమ్ । । 1.42.౩౦ వేదతన్త్రజసంస్కారకలాపనిపుణైరపి । విద్యాతపోధనబలాదుత్కృష్టం లభ్యతే ఫలమ్ । ౩౧ లబ్ధసంస్కారదేహాశ్చ మహాపాతకినో నరాః । యస్మాన్నివర్తతే బ్రహ్మ తస్మాత్సాఙ్కేతికం విదుః । । ౩౨ ఇతి శ్రీభవిష్యే మహాపురాణే శతార్ధసాహస్ర్యాం సంహితాయాం బ్రాహ్మే పర్వణి షష్ఠీకల్పే బ్రాహ్మణసంస్కారవివేకవర్ణనం నామ ద్వాచత్వారింశోఽధ్యాయః
మండవ్యుడు కప్ప నుంచి జన్మించాడు. ఇలాంటివారు ఇంకా చాలామంది ఉన్నారు. వారు తమ పూర్వజన్మల పుణ్యఫలంతో బ్రాహ్మణత్వాన్ని పొందారు. మంచి కార్యాలు, తపస్సు వల్లే బ్రాహ్మణత్వం సిద్ధిస్తుంది.
బయటి లక్షణాలు, లోపలి స్వభావాలు—all ఇవన్నీ కృత్రిమమే అయితే, వాటిని వదిలేయాలి. జీవుల గుణాలు వారి కర్మల ద్వారా నిర్ణయించబడతాయి.
వేదాలను చదవడం ద్విజులకు ముఖ్యమైన కర్తవ్యం. వేదాలు చదవకపోతే వారి కర్మలకు విలువ ఉండదు, అది రత్నానికి తేజం లేనట్టే.
బ్రహ్మదేవుడు ఇలా అన్నాడు: మంచి ఆచరణ, జ్ఞానంతో కూడిన మహానుభావులు చేసిన కార్యాలు శ్రద్ధగా వినాలి. జీవులు ఎన్నో జన్మల్లో వివిధ రూపాల్లో తిరుగుతారు. కేవలం జాతి, వయస్సు, రూపం, విద్య వల్ల ఎవరికీ శాశ్వతమైన బ్రాహ్మణత్వం ఉండదు. మంచి ఆచరణ, తపస్సు, విద్య వల్లే బ్రాహ్మణత్వం లభిస్తుంది.
వర్ణవ్యవస్థావర్ణనమ్ బ్రహ్మోవాచ కిం చాన్యదపరం యూయం వేదమన్త్రవిదో జనాః । ప్రష్టవ్యాః కస్య సంస్కారే విశేషముపగచ్ఛత । । ౧ కిం దేహస్యోత యేనాసౌ నిసర్గమలినః స్థితః । శుక్రశోణితసమ్భూతః శమలోద్భవకీటవత్ । । ౨ నిషేకాదిశ్మశానాన్తైర్వివిధైర్విధివిస్తరైః । దేహినోఽతిశయం కేచిదుపగచ్ఛన్తి మానవాః । । ౩ తేషాం గూఢమనః కాయవాగ్విదుష్టైః సుచేష్టితైః । అసంయతమనుష్యాణాం పక్షోఽయం దూష్యతే మయా । । ౪ వైదికాఖిలసంస్కారసారభూతా ద్విజాతయః । సర్వకార్యకరాన్సర్వాన్వృషలానతిశేరతే । । ౫ చణ్డకర్మా వికర్మస్థో బ్రహ్మహా గురుతల్పగః । స్తేనో గోఘ్నః సురాపాణః పరస్త్రీరమణప్రియః । । ౬ మిథ్యావాదీ మదోన్మత్తో నాస్తికో వేదనిన్దకః । గ్రామయాజకనిర్గ్రన్థౌ బహుదోషో దురాసదః । । ౭ ని౧షిద్ధాచారసంసేవీ చోరశ్చాటో మదోద్ధతః । ధూర్తో నటః శఠః పాపీ సర్వాశీ సర్వవిక్రయీ । । ౮ వాఙ్మనః కాయజైర్దుష్టైర్హతా యే బ్రాహ్మణాధమాః । తే న శుద్ధిం వ్రజన్తీహ అపి యజ్ఞశతైరపి
బ్రహ్మ చెప్పారు: మీరు వేదమంత్రాలు తెలిసినవారు, ఇంకేమైనా అడగదలచుకున్నారా? ఏ యజ్ఞంలో ప్రత్యేకత ఉందో చెప్పండి. ఈ శరీరం సహజంగా మలినంగా ఉంటుంది, శుక్రం-రక్తం కలిసినదే, కీటకాలా పుట్టినదే. జననం నుంచి శ్మశానాంతం వరకు ఎన్నో విధులుంటాయి. కొందరు మంచి పనులతో ఉన్నా, కొందరు దుర్మార్గంగా ఉంటారు. మనస్సు, శరీరం, మాటలతో చెడు చేసే వారు, నియమాలు పాటించని వారు, బ్రాహ్మణులలో చెడ్డవారు శుద్ధి పొందరు, వంద యజ్ఞాలు చేసినా ఫలితం ఉండదు.
౯ శూద్రాణాం యాన్యనిష్టాని సమ్పద్యన్తే స్వభావతః । విప్రాణామపి తాన్యేవ నిర్విఘ్నాని భవన్తి న । । 1.43.౧౦ తస్మాన్మన్త్రోగ్నిహోత్రం వా వేద్యాం పశువధోఽపి వా । హేతవో న హి విప్రత్వే శూద్రైః శక్యా క్రియా యథా । । ౧౧ యే చాపి కర్మబన్ధేన బద్ధాః సీదన్తి జన్తవః । సంసారానలసన్తాపవిక్లవీకృతమానసాః । । ౧౨ తే జన్మమరణాటవ్యాం సుఖామృతపిపాసవః । కృపణస్యాశ్రయేఽటన్తో లభన్తే నైవ నిర్వృతిమ్ । । ౧౩ చతుర్వర్ణా నరా యే తు తత్తద్వీర్యే నరాధమాః । తేషాం సర్వాత్మనా సర్వైర్ధర్మైః సాఙ్కర్యమీక్ష్యతే ।। ౧౪ శూద్రవిప్రాదయో యోనౌ న భిద్యన్తే పరస్పరమ్ । సర్వధర్మసమానత్వాత్సంస్కారాది నిరర్థకమ్ ।। ౧౫ తదనుష్ఠానవైధర్మ్యవియోగమరణాదిభిః । అసేవ్యసేవనైరన్యైః శూద్రవిప్రాదయః సమాః ।। ౧౬ బుద్ధ్యా శక్త్యా స్వభావేన ధర్మైర్జాత్యా౧దిభిః శ్రియా । కర్తవ్యైః పుణ్యపాపాభ్యాం శనైః౨ సర్వశరీరగైః ।। ౧౭ బన్ధనై రోధనైర్నానాయాతనోపాయపీడనైః । దణ్డైరదణ్డకరణైర్విషాదపరివేదనైః ।। ౧౮ సాత్త్వికః ప్రతిధర్మాద్యై రాజసైశ్చిత్రవేష్టితైః । తామసైస్తాపమోహాద్యైర్దూయమానాః పునః౧ పునః ।। ౧౯ శ్లేశ్మమారుతపిత్తాద్యైర్మహాబీభత్సదర్శనైః । క్వచిద్వృత్తినివృత్తిభ్యామమృతానృతహితాహితైః ।।1.43.౨౦ అలఙ్కారోపయోగేన మన్మథాద్యైర్విచేష్టితైః । ధనలాభాశయానైకజన్తుసఙ్ఘాతపాతనైః ।।౨ ౧ అధిసిద్ధిగతిం యాతి నానావిధమనోరథైః । ఆత్మస్నేహపరద్వేషస్వీకృతద్రవరక్షణైః ।।౨౨ అతిక్షీబత్వసంక్షోభక్షుతక్షామక్షమామయైః । యాతనోపాయపైశున్యశూన్యత్వోపశమైస్తథా ।।౨౩ అప్రశస్తైరనుష్ఠానైః సమీపస్థాపదః సమాః । హింసకాః ప్రాణినః పాపవితథాలాపభాషిణః ।।౨౪ సాధూనాంభాషకాః స్తేనా నిర్దయాః పారదారికాః । నీచకర్మసమాచారాః సర్వభక్షాః పిశాచవత్ ।।౨౫ దుష్కులీనా దురాచారా నృపాణాముపజీవినః । విప్రకార్యా వికర్మస్థా ధనినో దుష్టచేతసః ।।౨౬ లుబ్ధకా హరిణాన్హత్వా వాసం కృత్వా యథా వనే । తథా ఖాదన్తి పిశునా బహవశ్చ౩ క్రియావశాత్ ।।౨౭ వేదవాదమధీయానాః౧ ప్రాణిఘాతాభిశంసినః । పుష్ణన్తి కపటైరర్థాన్వేదవిక్రయిణోఽధమాః । । ౨౮ మాయినో మత్సరగ్రస్తా లుబ్ధా ముగ్ధా మదోద్ధతాః । చాటాః కార్పటికాః కూరాః కదర్యాః కలహప్రియాః । । ౨౯ వాచాటదుష్టకులటా అటన్తో భాటకైః సహ । భణ్డమాన్యా భటాటోపైః సంక్రుద్ధాః సువిలుణ్ఠకాః । । 1.43.౩౦ పర్యటా భాటకా జీవాః కణ్ఠకశ్లోకభాషిణః । విక్రీణతే హ్యవిక్రేయమభక్ష్యద్రవ్యభక్షిణః । । ౩౧ శూద్రకర్మానుతిష్ఠన్తో నిస్తపాస్తే నరాధమాః । సేవాధ్యాపనవాణిజ్యకృష్యాద్యారమ్భలమ్భితాః । । గృహ్ణన్తః సమ్పదో బాహయాద్ద్రవ్యధాన్యధనాదికాః । । ౩౨ క్రోధాదాభ్యన్తరాన్దోషాంస్తథా దుష్టమనోరథాన్ । అత్యజన్తో విశిష్టానాం శ్రేష్ఠాస్తే కచమర్దినః । । ౩౩ నోపదేయాని వస్త్రాణి నిత్యమాదదతే ద్విజాః । హాపయన్తి న హేయాని కథం తే గురవః క్షితౌ । । ౩౪ దన్తికా దిణ్డికా భణ్డాశ్చణ్డాశ్చణ్డాలచేష్టితా । వైతణ్డకాస్తే నిఘ్నన్తి యథా సింహో మృగాన్పశూన్ । । ౩౫ నిర్గ్రన్థం మునిమాలోక్య మన్యమానాః సమున్నతమ్ । పరిభూయావతిష్ఠన్తే ధిక్తాన్రిక్తాన్సవైరిణః । । ౩౬ తస్మాత్సంసారికాః సత్త్వాశ్చిత్తక్లేశకలఙ్కితాః । దౌఃశీల్యదౌర్మనస్యాద్యైస్తుల్యజాతీయబన్ధనాత్ । । ౩౭ శూద్రాం ప్రరోచతే విప్రో రాగిణీం మైథునం ప్రతి । సా కామదుఃఖవిగమే గర్భం ధత్తే సమాగమే ।।౩౮ కామకామాతురాభ్యస్తు రోచన్తే శూద్రమానవాః । మైథునం ప్రతి బ్రాహ్మణ్యే తేఽపి తాసాం సుఖావహాః ।।౩౯ యే తు జాత్యాదిభిర్భిన్నా గవాశ్వోష్ట్మతఙ్గజాః । తే విజాతిషు నో గర్భం కుర్వతేఽపి సుఖార్థినః ।।1.43.౪౦ అనడ్వానేవ గోరేవ కామం పుష్ణాతి సఙ్గమే । ఘోటకాశ్చ రతిం సమ్యక్కుర్వతే వడవాసు చ ।।౪౧ పతిం కరభమేవాప్య కరభీ రమతే ముదా । గజమేవ పతిం లబ్ధ్వా సుఖం తిష్ఠతి హస్తినీ ।।౪౨ తిర్యగ్జాతిః స్త్రియా సాకం కుర్వాణాఽపి హి మైథునమ్ । న తస్యాః కురుతే గర్భం నరో నాపి సుఖాసికామ్ ।।౪౩ తిరశ్చా సహ కుర్వాణా మైథునం మనుజాఙ్గనా । నాధత్తే తత్కృతం గర్భం న యుక్తం మైథునం తయోః ।।౪౪ నైవం కశ్చిద్విభాగోస్తి మైథునే స్త్రీమనుష్యయోః । యేన సంక్షీయతే భేదః ప్రస్ఫుటం ద్విజశూద్రయోః ।।౪౫ వేదపాఠచ్ఛలేనాయం న క్రియాభిః ప్రపద్యతే । బహుభిర్జడసఙ్ఘాతైరవిశిష్టే పదేఽహని ।।౪౬ దేహే దేహిని చాముష్మిన్నశుచావనవస్థితే । రాగద్వేషాదిభిర్దోషైరధికం పరిపీడితే ।।౪౭ కులాలచక్రవద్భ్రాన్తమానసే విషయార్ణవే । ఘోరదుఃఖభయాక్రాన్తే సమాజేఽనీశ్వరాత్మని ।।౪౮ జన్మమృత్యుజరాశోకానిష్టయోగాగ్నిపీడితే । హీనసత్త్వశరీరాదౌ న విశేషో విభావ్యతే ।।౪౯ తస్మాన్మనుష్యభేదోఽయం సఙ్కేతబలనిర్మితః । బ్రాహ్మణ్యం బ్రాహ్మణాసఙ్గాద్బ్రాహ్మణీ చోపసేవతే ।।1.43.౫౦ పతిం త్యక్త్వా ముఖస్వాదలాలసైర్మదలాలసైః । ఆసేవ్యతే విటం గత్వా బన్ధకీ చేటకైరపి । । ౫౧ బ్రాహ్మణ్యాత్ప్రచ్యవన్తేఽన్యే మహాపాతకసేవితాః । వ్యలీకకల్పనైవైషా తస్మాజ్జాత్యాదికల్పనా । । ౫౨ ఇతి శ్రీభవిష్యే మహాపురాణే శతార్ద్ధసాహస్ర్యాం సంహితాయాం బ్రాహ్మే పర్వణి షష్ఠీకల్పే వర్ణవ్యవస్థావర్ణనం నామ త్రిచత్వారింశోఽధ్యాయః
శూద్రులకు సహజంగా కలిగే దురదృష్టాలు, బ్రాహ్మణులకు తాకవు. శూద్రులు చేసే పనులు బ్రాహ్మణులు చేసినట్టు ఫలించవు. జన్మ మరణాల అరణ్యంలో తిరిగే వారు, పాపాల వల్ల బాధపడే వారు, సుఖం పొందలేరు. నాలుగు వర్ణాలవారు, వారి స్వభావానుసారం, ధర్మాన్ని పాటించకపోతే కలిసిపోతారు. శరీరాల మధ్య, జన్మలో, వర్ణభేదం లేదు. అందుకే సంస్కారాలు, ఆచారాలు, వృథా. ఎవరి మనస్సు, శక్తి, స్వభావం, ధర్మం, జ్ఞానం, శుద్ధత, దయ, దానం, సత్యం, శాంతి, నిరహంకారం, వీటిని పాటించే వారు నిజమైన బ్రాహ్మణులు. శీలవంతుడైన శూద్రుడు బ్రాహ్మణుడికన్నా గొప్పవాడు. చెడ్డ బ్రాహ్మణుడు శూద్రుడికన్నా తక్కువవాడు. వర్ణభేదం కేవలం ఒప్పందం వల్లే. నిజమైన బ్రాహ్మణత్వం మంచి ఆచారంతోనే పెరుగుతుంది.